Cận cảnh ngôi đền bên dòng Lam là chứng nhân lịch sử

Đền Xuân Hòa được xây dựng vào thế kỷ XVII tại thôn Yên Phủ, xã Long Cù, tổng Phù Long, phủ Hưng Nguyên, Nghệ An, nay là xã Hưng Nguyên Nam. Trong những năm đấu tranh cách mạng, ngôi đền trở thành nơi hội họp bí mật của cán bộ, đảng viên và quần chúng yêu nước.

Đền Xuân Hòa thờ thần hoàng làng và thần Cao Sơn, Cao Các là 2 vị thần trong tín ngưỡng dân gian, có công bảo vệ đất nước, giúp đỡ nhân dân.

Ông Hoàng Đăng Hùng (SN 1952) - quản lý di tích kiêm thủ từ đền Xuân Hòa - cho biết để chuẩn bị cho cuộc biểu tình ngày 12/9/1930, các đảng viên và người dân đã chặt ba cây tre già nối thành một cột cờ cao, dựng trên ngọn cây trôi cổ thụ trước đền. Trong đêm 11 rạng sáng 12/9, lá cờ đỏ búa liềm tung bay giữa màn đêm như một hiệu lệnh triệu tập quần chúng đứng lên đấu tranh chống áp bức, bóc lột. “Ngọn cờ ấy nhanh chóng trở thành biểu tượng của tinh thần cách mạng, khơi dậy ý chí đoàn kết và khát vọng tự do của người dân vùng Phù Long, Thông Lạng, Nam Kim”, ông Hùng chia sẻ.

Rạng sáng 12/9/1930, hơn 8.000 người dân từ nhiều địa phương trong phủ Hưng Nguyên tập trung tại Đền Xuân Hòa rồi kéo xuống ga Yên Xuân, tiến về phủ lỵ để đưa yêu sách đòi quyền lợi.

Cuộc biểu tình sau đó bị thực dân Pháp đàn áp đẫm máu. Theo ghi chép trong Lịch sử Đảng bộ xã Hưng Long, khi đoàn người đến khu vực Thái Lão, máy bay địch đã thả bom xuống đám đông làm 217 người thiệt mạng và 125 người bị thương. Riêng tổng Phù Long có 43 người hy sinh. Sự kiện đau thương ấy đã trở thành một trong những dấu mốc tiêu biểu của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, thể hiện tinh thần quật khởi và ý chí đấu tranh bất khuất của người dân Nghệ An.

“Nơi đây từng là địa điểm in ấn tài liệu của Đảng, chế tạo vũ khí phục vụ kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, ngôi đền bị hư hỏng nặng. Nhiều cấu kiện gỗ được tháo dỡ để phục vụ kháng chiến. Sau hòa bình, đền được phục dựng, tôn tạo”, ông Hùng cho hay.

Chiếc chuông cổ hàng trăm năm tuổi ở đền Xuân Hòa.

Ngày nay, trước sân đền có tấm bia di tích ghi rõ sự kiện lịch sử ngày 12/9/1930: “Nơi đây, điểm xuất phát của quần chúng cách mạng tập trung mít tinh đi biểu tình, treo cờ búa liềm trên cây trôi, phát hiệu lệnh đấu tranh của toàn phủ Hưng Nguyên vào hồi 3h ngày 12/9/1930. Đền Xuân Hòa đã được ghi vào lịch sử Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931 do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo”.

Không chỉ là di tích lịch sử gắn với phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, đền Xuân Hòa còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ. Hằng năm, nhiều trường học trên địa bàn tổ chức các buổi tham quan, sinh hoạt ngoại khóa, nói chuyện truyền thống tại đền, giúp học sinh hiểu hơn về lịch sử quê hương, từ đó bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.

Ông Lê Viết Hùng - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Hưng Nguyên Nam - cho hay địa phương hiện có 9 di tích được xếp hạng và 20 di tích trong danh mục kiểm kê. Những năm qua, xã đã đẩy mạnh công tác bảo tồn, tu bổ di tích bằng nhiều nguồn lực xã hội hóa. “Giữ gìn Đền Xuân Hòa không chỉ là bảo tồn một di sản lịch sử, văn hóa, mà còn là gìn giữ ký ức cách mạng, giáo dục truyền thống yêu nước và khơi dậy khát vọng hòa bình cho các thế hệ”, ông Hùng nhấn mạnh.