Các nước 'xanh hóa' hệ thống giao thông thế nào?

Ưu đãi tài chính, khuyến khích chuyển đổi xe xanh

Theo dự thảo Nghị quyết của HĐND TP. Hà Nội về hỗ trợ phát triển giao thông xanh, Hà Nội đưa ra cơ chế hỗ trợ người dân chuyển đổi từ xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện xanh. Theo đó, người dân đủ điều kiện nếu không nhận hỗ trợ trực tiếp bằng tiền có thể lựa chọn nhận hỗ trợ bằng vé sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng trị giá 5 triệu đồng.

Trên thực tế, nhiều quốc gia và đô thị lớn trên thế giới cũng đang triển khai hàng loạt chiến lược khác nhau nhằm thúc đẩy người dân từ bỏ phương tiện chạy nhiên liệu hóa thạch.

Theo DW và UN, tại châu Âu, các chính phủ sẵn sàng chi những khoản tiền khổng lồ để người dân dễ dàng tiếp cận phương tiện xanh. Na Uy là minh chứng điển hình khi thông qua quỹ Enova để tài trợ thẳng vào tay người mua xe máy mới với mức 2.300 USD cho mô tô điện hạng nặng, 1.380 USD cho mô tô hạng nhẹ và 322 USD cho xe máy điện.

Paris (Pháp) triển khai chính sách trợ cấp đa tầng, hỗ trợ khoảng 426 USD cho người thu nhập thấp mua xe đạp điện, 639 USD cho xe chở hàng, và sẵn sàng chi tới 6.390 USD nếu người dân chấp nhận đổi xe cũ lấy xe phát thải thấp. Đồng thời, tại Paris, chính quyền tước bỏ đặc quyền đỗ xe miễn phí của xe hai bánh chạy xăng, buộc chủ phương tiện phải trả tiền theo giờ nhằm tạo sức ép tài chính liên tục buộc họ phải chuyển đổi.

Na Uy áp dụng việc miễn toàn bộ thuế đăng ký, thuế nhập khẩu và thuế VAT 25% cho xe điện, tạo ra mức ưu đãi kỷ lục có thể lên tới gần 27.600 USD, khiến xe xanh rẻ hơn cả xe chạy xăng. Cùng với đó, người lái xe điện tại đây được đi vào làn xe buýt, đỗ xe miễn phí và giảm tới 50-70% phí cầu đường và vé phà.

Đầu tư hạ tầng trạm sạc

Để giải quyết rào cản thời gian sạc pin kéo dài, Singapore đã cấp phép các "hộp cát thử nghiệm" cho trạm đổi pin siêu tốc, giúp các tài xế giao hàng chỉ mất vài mươi giây để có bộ pin đầy năng lượng. Quốc gia này cũng tập trung khuyến khích các công ty vận tải và bưu chính chuyển đổi trước, nhằm tạo ra lượng khách hàng đủ lớn để kích thích hạ tầng trạm sạc phát triển.

Ở châu Âu, Paris cũng lập ra các Khu vực Phát thải Thấp (ZFE) vĩnh viễn, cấm tuyệt đối xe máy xăng cũ, gây ô nhiễm cao đi vào trung tâm thành phố trong những khung giờ cao điểm. Đồng thời, Paris theo đuổi mô hình "thành phố 15 phút", mở rộng mạng lưới làn đường dành riêng cho xe đạp và cung cấp dịch vụ cho thuê xe đạp điện dài hạn Véligo với chi phí chỉ khoảng 43 USD/tháng để người dân dần quen với lối sống không phụ thuộc vào xe máy cá nhân.

Tại Trung Quốc, bài toán thiếu không gian được giải quyết bằng việc chuyển đổi một bãi đỗ ô tô thành điểm đỗ cho tám chiếc xe máy điện, đồng thời quy hoạch lại các giao lộ với làn rẽ và đèn tín hiệu riêng biệt để đảm bảo an toàn.

Song hành với những chính sách trải thảm đỏ, Trung Quốc cũng thể hiện sự quyết liệt bậc nhất khi có tới gần 200 thành phố ban hành lệnh cấm xe máy chạy xăng, một phần hoặc hoàn toàn, tính đến năm 2025.

Minh chứng là Xinhua từng đưa tin, việc sở hữu một chiếc xe chạy xăng tại Thượng Hải, Trung Quốc trở nên vô cùng xa xỉ khi giá đấu giá một chiếc biển số bị đẩy lên tới 50.000 USD. Cùng với đó, Trung Quốc buộc xe xăng cũ phải ngừng lưu thông sau 13 năm và áp dụng tiêu chuẩn an toàn cực kỳ chặt chẽ cho xe điện mới, như giới hạn tốc độ ở mức 25 km/h và bắt buộc gắn định vị BeiDou với chi phí đội lên 28 USD mỗi xe.

Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA) nhận định, khả năng chi trả chính là nền tảng cốt lõi của quá trình chuyển đổi giao thông sạch. Một lộ trình loại bỏ phương tiện nhiên liệu hóa thạch thành công không bao giờ là một chính sách đơn lẻ. Đó phải là sự đan xen khéo léo giữa việc tối ưu hóa khả năng chi trả của người dân, kiến tạo một cơ sở hạ tầng tiện lợi và áp dụng những chế tài mạnh mẽ, dứt khoát...