Phụ thuộc lớn vào nước ngầm
Cà Mau nhiều năm qua đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô, trong khi khai thác nước ngầm ở quy mô lớn làm tình trạng sụt lún đất diễn biến phức tạp
Tới cuối năm 2025, toàn tỉnh Cà Mau có hơn 285.700 giếng khoan, khai thác tổng lưu lượng khoảng 590.500 m³/ngày đêm. Trong đó, gần 87% nước ngầm phục vụ sinh hoạt.
Trong khi đó, nhiều khu vực chưa có nguồn nước mặt đủ khả năng thay thế. Một số công trình cấp nước tập trung đã xuống cấp, nguồn nước ngầm có dấu hiệu suy giảm, cục bộ xảy ra tình trạng ô nhiễm, nhiễm mặn.
Riêng khu vực Cà Mau cũ nhu cầu dùng nước sinh hoạt khoảng 249.000 m³/ngày đêm, nhưng khả năng đáp ứng chỉ khoảng 177.000 m³/ngày đêm, thiếu khoảng 72.000 m³/ngày đêm.
Thực tế trong mùa khô năm 2025-2026 cho thấy áp lực về nước sinh hoạt vẫn rất lớn. Dù chưa xảy ra tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn ở mức cực đoan, toàn tỉnh Cà Mau vẫn ghi nhận khoảng 13.770 hộ thiếu nước sinh hoạt. Hạn, mặn còn tác động đến sản xuất, làm gia tăng nguy cơ sạt lở, sụt lún đất và cháy rừng.
Trước yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài, Cà Mau đang nghiên cứu, xúc tiến phương án đưa nước từ sông Hậu về phục vụ người dân vùng ngọt hóa. Trọng tâm là kêu gọi đầu tư dự án trạm bơm và đường ống dẫn nước từ sông Hậu về Cà Mau.
Theo phương án đang được nghiên cứu, giai đoạn 1 của dự án có công suất khoảng 600.000 m³/ngày đêm. Trong đó, hệ thống truyền tải dài hơn 211km, gồm 6 trạm bơm tăng áp và 9 tuyến ống truyền tải nước thô đến các điểm tiếp nhận thuộc TP. Cần Thơ và tỉnh Cà Mau. Tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án hơn 6.500 tỷ đồng, dự kiến huy động từ vốn tự có và vốn vay của nhà đầu tư.
Nếu được triển khai, phương án này không đơn thuần là một dự án cấp nước mà là công trình hạ tầng nguồn nước có tính chất liên vùng. Dự án có ý nghĩa quan trọng đối với bảo đảm an ninh nguồn nước. Từ đó từng bước hỗ trợ Cà Mau giảm khai thác nước ngầm, chủ động ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, sụt lún và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội ổn định, lâu dài.
Chủ động nguồn nước trước mùa khô
Tuy nhiên, trước mắt, tỉnh Cà Mau xác định, cần chủ động các phương án bảo đảm nước sinh hoạt và sản xuất trong mùa khô sắp tới. Theo các tài liệu chuyên môn được cập nhật tháng 9/2026, hiện tượng El Nino đã chuyển sang trạng thái mạnh đến rất mạnh trong các tháng 9-11/2026 được xác định ở mức cao. Trong đó, giai đoạn tháng 10-12/2026 có khả năng đạt cường độ rất mạnh.
Trước nguy cơ hạn, mặn khốc liệt trong mùa khô tới, Cà Mau đang triển khai nhiều giải pháp để chủ động ứng phó. Trong đó, tỉnh này triển khai rà soát nguồn nước, nâng cấp hạ tầng cấp nước sinh hoạt và điều tiết hệ thống thủy lợi. Qua đó duy trì nguồn nước ngọt bảo đảm đời sống người dân, phòng chống hạn mặn, duy trì sản xuất nông nghiệp, thủy sản, trồng trọt và chủ động phòng cháy, chữa cháy rừng mùa khô.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, đơn vị đã chỉ đạo ưu tiên mở rộng mạng lưới đường ống đến các khu dân cư có khả năng kết nối, nhằm tăng số hộ được tiếp cận nguồn nước sạch tập trung và giảm nguy cơ thiếu nước trong mùa khô.
Đối với các khu vực dân cư phân tán, xa công trình cấp nước hoặc chưa có điều kiện đầu tư, mở rộng mạng lưới, chủ động bố trí bồn trữ nước, tổ chức cấp nước tạm thời, vận chuyển nước khi cần thiết. Song đó, tỉnh huy động các nguồn tài trợ, nguồn lực xã hội, Quỹ phòng, chống thiên tai và các nguồn hợp pháp khác để hỗ trợ người dân tại các điểm thiếu nước.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau tiếp tục phối hợp với UBND cấp xã xử lý các điểm thiếu nước đã được xác định, ưu tiên các khu vực có số hộ bị ảnh hưởng lớn, khu vực chưa có khả năng kết nối với công trình cấp nước tập trung. Riêng các hộ thống nhất phương án sử dụng bồn trữ nước, khẩn trương tổ chức hỗ trợ, cấp phát và hướng dẫn người dân sử dụng nước tiết kiệm.
Hạn hán và xâm nhập mặn không chỉ gây thiếu nước cục bộ trong mùa khô, còn tạo ra sức ép tổng hợp đối với an ninh nguồn nước, sinh kế người dân, hoạt động sản xuất và sự phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Cà Mau.
Những thách thức trên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau: Thiếu nước làm tăng chi phí sản xuất, suy giảm thu nhập; thu nhập giảm làm hạn chế khả năng đầu tư thích ứng; trong khi việc khai thác nước dưới đất để bù đắp thiếu hụt lại làm gia tăng nguy cơ sụt lún và suy thoái nguồn nước.
