Theo thông tin từ Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh Đồng Nai, vụ tai nạn xảy ra vào khoảng 2 giờ sáng ngày 21/7 tại xã Hưng Thịnh, xe khách giường nằm mang BKS: 50E-447.02 chở 37 người lưu thông trên quốc lộ 1A theo hướng từ Khánh Hòa đi TPHCM. Tài xế Trần Thanh Hải (39 tuổi) khiến chiếc xe mất lái, lao thẳng vào dải hộ lan bên phải đường, lửa bùng cháy dữ dội. Hậu quả, 7 hành khách tử vong tại chỗ, 9 người bị thương và chiếc xe bị thiêu rụi hoàn toàn.
Tại cơ quan điều tra, bước đầu tài xế khai nhận khi hỏa hoạn xảy ra, hệ thống bình hơi của xe gặp sự cố hư hỏng, dẫn đến việc cửa xe không thể đóng mở để hành khách tháo chạy. Lời khai này lập tức dấy lên làn sóng tranh luận: Liệu sự cố bình hơi khí nén có đủ sức “khóa chặt” đường sống của hàng chục con người?
Hỏng bình hơi có làm "tê liệt" cửa xe?
Ông Nguyễn Tấn Lực - Giảng viên Bộ môn Ô tô tại Viện Kỹ thuật, Trường Đại học Công nghệ TPHCM (HUTECH) - đưa ra các phân tích về mặt kết cấu phương tiện. Hầu hết, các dòng xe khách đường dài cỡ lớn hiện nay đều sử dụng loại cửa mở xoay ra ngoài dẫn động bằng khí nén. Hệ thống này hoạt động nhờ nguồn khí nén trích từ bình chứa chung của xe (phục vụ cả phanh và hệ thống treo), điều khiển đóng/mở thông qua van điện từ và xi-lanh tác động kép.
“Về mặt nguyên tắc thiết kế an toàn, việc hỏng bình hơi hay mất điện không được phép làm vô hiệu hoàn toàn khả năng mở cửa. Mọi xe khách trang bị cửa khí nén bắt buộc phải có cơ cấu van xả khẩn cấp dự phòng hoạt động thuần cơ khí”, ông Lực nhấn mạnh.
Thời điểm xảy ra tai nạn, cú va chạm nặng rất có thể đã làm đứt gãy đường ống, thủng bình chứa hoặc cháy xém hệ thống điện. Việc nút bấm mở cửa trên bảng điều khiển của tài xế bị vô hiệu hóa là điều hoàn toàn có thể xảy ra do 2 yếu tố sau: Đầu tiên, khi mất điện, van điện từ đảo chiều không nhận được tín hiệu, khiến hệ thống cửa không thể vận hành tự động qua nút bấm của tài xế. Thứ 2, khi tụt áp suất khí nén sẽ khiến xi-lanh không còn đủ áp lực để đẩy piston di chuyển cánh cửa.
Vị chuyên gia khẳng định, mọi xe khách chuẩn hóa đều có cơ cấu van xả khẩn cấp dự phòng hoạt động thuần cơ khí. Van này vận hành hoàn toàn độc lập, không phụ thuộc vào dòng điện hay sự điều khiển của bộ xử lý trung tâm.
Khi van xả khẩn cấp được kích hoạt (bằng cách xoay núm hoặc gạt tay nắm), toàn bộ khí nén còn lại trong xi-lanh sẽ bị xả thẳng ra ngoài khí quyển, tự động giải phóng chốt khóa cơ khí đang giữ cánh cửa. Khi xi-lanh mất áp lực giữ và chốt khóa đã nhả, người bên trong hoàn toàn có thể dùng tay đẩy nhẹ cánh cửa ra ngoài để thoát thân.
Nói cách khác, kể cả khi bình hơi bị vỡ hay mất sạch khí nén, cánh cửa thực chất đã mất đi lực giữ cơ học. Nguyên nhân duy nhất khiến cửa không thể đẩy ra lúc đó chỉ có thể là do khung thân xe bị biến dạng quá nặng gây kẹt cơ khí, hoặc hành khách và tài xế trong lúc hoảng loạn chưa kích hoạt van xả khẩn cấp để nhả chốt khóa.
Hiện đa số xe khách Việt Nam đều đang trang bị van khẩn cấp bên ngoài chủ yếu khoá khí nén từ bình chứa đến xi-lanh nên khi mất điện, các van điện từ sẽ vô hiệu nên rất khó mở cửa.
Ở nước ngoài nhiều xe hiện đại mới trang bị van khẩn cấp trong xe, van này khoá đường khí nén từ bình chứa đồng thời xả lượng khí nén trong xi-lanh ra nên dễ dàng mở cửa khi gặp sự cố.
Ông Lực cũng cho biết, chiếc xe khách trong vụ tai nạn hiện vẫn chưa rõ sử dụng loại van gì nên vẫn cần chờ kết luận của cơ quan điều tra.
Hành khách làm gì để tự cứu lúc sinh tử?
Theo ông Nguyễn Tấn Lực, vụ tai nạn nghiêm trọng khiến 7 người tử vong ở Đồng Nai vừa qua cũng là lời cảnh báo đắt giá rằng an toàn tính mạng không thể chỉ đặt trọn vào tay lái tài xế hay sự phụ thuộc thụ động vào một lối thoát duy nhất. Trong các sự cố va chạm, cháy nổ xe khách, hành khách cần bình tĩnh thực hiện ngay các kỹ năng thoát nạn phản xạ như sau.
Đầu tiên, cần kích hoạt van xả cửa khẩn cấp, quan sát ngay khu vực phía trên hoặc bên cạnh khung cửa lên xuống. Ở đó luôn bố trí núm xoay hoặc tay nắm khẩn cấp có màu đỏ/cam nổi bật. Hãy xoay/gạt theo chiều hướng dẫn để xả khí, nhả khóa cơ và dùng lực đẩy mạnh cánh cửa ra phía ngoài (lưu ý: Phía ngoài thân xe gần cửa cũng có van tương tự cho lực lượng cứu hộ - PV).
Lập tức bỏ cửa chính nếu bị dính lửa hoặc kẹt do biến dạng. Nếu ngọn lửa bùng phát ngay khu vực cửa trước hoặc khung cửa bị biến dạng móp gập không thể đẩy, tuyệt đối không mất thời gian chen lấn tại đây.
Kích hoạt các lối thoát hiểm dự phòng độc lập, bao gồm: Dùng búa thoát hiểm chuyên dụng (treo trên các vách cột xe) đập mạnh vào 4 góc của cửa sổ kính cường lực. Kính sẽ rạn nứt hoàn toàn và dễ dàng đạp bung ra. Nhanh chóng di chuyển về phía cuối xe để mở cửa thoát hiểm phụ hoặc đẩy cửa sập thông gió trên nóc xe để chui ra ngoài.
