Video vi phạm trên mạng từ nhiều năm trước: Vì sao vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Cùng với loạt vụ án liên quan giang hồ mạng như Tế điên (Nam Định), Dũng trọc (Hà Đông), mở rộng vụ án Hiệp đen (TPHCM), cơ quan điều tra khởi tố tiếp hai danh hài là Tấn Bo và Hoàng Mèo do có liên quan phim ca nhạc bạo lực 'Huy bến xe' trên mạng xã hội. Từ đây, câu hỏi nhiều người quan tâm là: Căn cứ nào để xử lý hành vi vi phạm đã xảy ra từ nhiều năm trước?

Khung hình phạt quyết định thời hiệu

Theo luật sư Nguyễn Văn Hiếu- Giám đốc Công ty Luật TNHH Nguyễn Hiếu, chế định về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đã được quy định cụ thể tại Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015. Theo đó, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là thời hạn do Bộ luật Hình sự quy định mà khi hết thời hạn đó thì người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, khoản 2 Điều 27 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định: 5 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng; 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng; 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng và 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng”.

Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015 cũng quy định rõ việc phân loại tội phạm phải căn cứ vào mức cao nhất của khung hình phạt được quy định đối với tội danh đó, hoàn toàn không phụ thuộc vào mức án thực tế mà Tòa án có thể tuyên phạt đối với người phạm tội.

“Cho dù người phạm tội được áp dụng nhiều tình tiết giảm nhẹ hay chỉ bị tuyên án treo, thì việc xác định thời hiệu ban đầu vẫn phải bám sát vào mức hình phạt trần của điều luật được áp dụng cho hành vi phạm tội”, luật sư Hiếu phân tích.

Cũng theo luật sư Hiếu, pháp luật hình sự cũng dự liệu nguyên tắc để tính lại thời hiệu khi các cá nhân không có ý thức hướng thiện, được quy định tại khoản 3 Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015 với 2 trường hợp:

Thứ nhất, trong thời hạn đang tính thời hiệu, người phạm tội lại thực hiện hành vi phạm tội mới mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội mới đó trên 01 năm tù. Lúc này, thời hiệu đối với tội cũ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành vi phạm tội mới.

Thứ hai, nếu người phạm tội cố tình trốn tránh và cơ quan có thẩm quyền đã ra quyết định truy nã, thời hiệu sẽ được tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ.

Bên cạnh đó, đối với tội phạm trên không gian mạng, luật sư Nguyễn Văn Hiếu lưu ý một ranh giới pháp lý rất mong manh cần phải làm rõ đó là thời điểm tội phạm hoàn thành và thời gian nội dung vi phạm tồn tại trên mạng.

Việc một video được đăng tải nhiều năm trước và vẫn còn lưu vết trên Facebook, TikTok, YouTube hay các nền tảng mạng xã hội khác, không đồng nghĩa với việc hành vi phạm tội vẫn đang tiếp diễn.

Về mặt khách quan, nếu đối tượng chỉ đăng tải một lần rồi bỏ mặc, tội phạm đã hoàn thành vào chính thời điểm video đó được phát tán thành công trên mạng.

Tuy nhiên, nếu người vi phạm có các hành vi tác động như: Tiếp tục dùng tài khoản chia sẻ lại, ghim bài, chạy quảng cáo để tăng tương tác, hoặc sử dụng chính video cũ đó lồng ghép vào các nội dung vi phạm mới, thì cơ quan tiến hành tố tụng hoàn toàn có căn cứ để đánh giá đây là các hành vi khách quan mới, làm phát sinh tội phạm mới hoặc thuộc trường hợp phạm tội nhiều lần. Lúc này, cấu thành tội phạm và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ được xem xét lại một cách toàn diện và nghiêm khắc hơn.

Xóa video vi phạm, có thoát trách nhiệm hình sự?

Luật sư Phan Văn Tú, Trưởng chi nhánh số 2, Công ty Luật TNHH Nhật Bình, cho rằng trong vụ án có nhiều người tham gia, cơ quan tố tụng phải làm rõ vai trò tổ chức, thực hành, xúi giục hoặc giúp sức của từng cá nhân, cũng như thời điểm họ tham gia hành vi phạm tội. Người đăng tải video từ nhiều năm trước không đồng nghĩa tất cả người xuất hiện trong video đều thực hiện hành vi phạm tội tại cùng thời điểm.

Một vấn đề khác được đặt ra là việc chủ động xóa video vi phạm có giúp người đăng tải tránh được trách nhiệm pháp lý hay không?

Theo luật sư Tú, trên thực tế, việc gỡ bỏ nội dung khỏi mạng xã hội không đồng nghĩa hành vi vi phạm trước đó được xóa bỏ hoặc người thực hiện đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự. Các dữ liệu điện tử, bản sao hoặc nội dung đã được người khác tải xuống, chia sẻ lại vẫn có thể là nguồn chứng cứ để cơ quan chức năng xem xét, xác minh theo quy định pháp luật.

Đáng chú ý, khoản 7 Điều 10 Nghị định 327/2026/NĐ-CP quy định thời hạn thực hiện nghĩa vụ gỡ bỏ thông tin vi phạm chậm nhất là 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu; đối với tình huống khẩn cấp, thời hạn này là chậm nhất 6 giờ. Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thông báo kết quả thực hiện theo yêu cầu.

Đồng thời, khoản 6 Điều 10, nghĩa vụ gỡ bỏ áp dụng đối với thông tin vi phạm thuộc phạm vi quản lý của tổ chức, cá nhân khi có yêu cầu của lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng và cơ quan có thẩm quyền. Thời hạn gỡ bỏ được tính từ thời điểm nhận được yêu cầu, không phải từ ngày thông tin được đăng tải hoặc chia sẻ.

Về việc xác định tình huống khẩn cấp, khoản 5 Điều 3 Nghị định 327/2026/NĐ-CP quy định là sự việc đang xảy ra hoặc có nguy cơ xảy ra ngay lập tức, liên quan đến hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội mà nếu không được ngăn chặn kịp thời có thể gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

“Việc gỡ bỏ video là nghĩa vụ nhằm ngăn chặn, hạn chế sự lan truyền của thông tin vi phạm, không thay thế việc xem xét trách nhiệm đối với hành vi đã xảy ra. Xóa video không đồng nghĩa xóa dấu vết vi phạm, cũng không làm thay đổi thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được xác định theo Bộ luật Hình sự”, luật sư Tú nhấn mạnh.