Băn khoăn
Theo GS. TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục ĐH (Bộ GD&ĐT), tuyển sinh năm 2026 một trong những thay đổi quan trọng là mở rộng lĩnh vực áp dụng ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào. Nếu trước đây quy định này chủ yếu áp dụng với khối ngành đào tạo giáo viên và sức khỏe, thì từ năm nay, lĩnh vực pháp luật chính thức được bổ sung.
Chất lượng đầu vào tiếp tục được siết chặt. Theo quy định mới, ngoài xét tuyển thẳng theo quy chế, thí sinh đăng kí các phương thức còn lại phải đạt tối thiểu 15 điểm trong kì thi tốt nghiệp THPT đối với ba môn thuộc tổ hợp xét tuyển.
Điểm ưu tiên ngoại ngữ năm nay cũng được điều chỉnh so với mọi năm. Theo đó, mức cộng điểm giảm từ 3 điểm xuống còn tối đa 1,5 điểm. Quy định này được đánh giá giúp tăng tính công bằng, nhưng nhiều ý kiến cho rằng việc thay đổi với biên độ lớn có thể ảnh hưởng đến kế hoạch học tập của học sinh, nhất là những em đã đầu tư thời gian, chi phí để lấy chứng chỉ.
Bên cạnh các điều chỉnh về kĩ thuật tuyển sinh, định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cũng được đặt ra rõ hơn. GS Nguyễn Tiến Thảo cho biết, từ năm 2026 sẽ triển khai các chương trình đào tạo tài năng trong các lĩnh vực như bán dẫn, hạt nhân, đường sắt. Đây là những ngành mang tính chiến lược, gắn với nhu cầu phát triển khoa học công nghệ và hạ tầng quốc gia. Nhóm ngành công nghệ chiến lược sẽ đi kèm với chính sách học bổng cho các chương trình kĩ sư, thạc sĩ thuộc lĩnh vực STEM.
Trong khi đó, ở nhiều quốc gia, phương thức và quy định tuyển sinh được duy trì ổn định trong thời gian dài nhờ cách tiếp cận đơn giản, xác định rõ mục tiêu và yêu cầu ngay từ đầu. Những thay đổi, nếu có, thường được cân nhắc kĩ lưỡng và có lộ trình cụ thể trước khi áp dụng.
TS Lê Văn Tường Lân, Trưởng ban Đào tạo và Công tác sinh viên ĐH Huế, đặt vấn đề về việc thí sinh sử dụng hai loại chứng chỉ tiếng Anh khác nhau như IELTS và V-STEP (chứng chỉ do các trường ĐH trong nước đủ điều kiện cấp) khi xét tuyển. Thí sinh có thể dùng một chứng chỉ để cộng điểm, chứng chỉ còn lại để quy đổi hay không?
Giải đáp vấn đề này, GS Nguyễn Tiến Thảo khẳng định, thí sinh chỉ được áp dụng đồng thời nếu có hai chứng chỉ của hai ngoại ngữ khác nhau. Nếu là cùng một ngoại ngữ, thí sinh chỉ được chọn chứng chỉ có mức ưu tiên cao nhất. Quy định này nhằm tránh việc chạy theo nhiều chứng chỉ không cần thiết.
Liên quan đến chứng chỉ ngoại ngữ, Đại diện ĐH Bách khoa Hà Nội cho biết, năm trước đã xuất hiện tình trạng không hợp lệ, gây khó khăn cho công tác xét tuyển vì thí sinh tự cung cấp chứng chỉ ngoại ngữ lên hệ thống xét tuyển từ tài khoản, không nộp về trường theo quy định của cơ sở đào tạo, không được xác minh, kiểm chứng trước khi xét tuyển. Các cơ sở đào tạo đề nghị Bộ GD&ĐT có hướng dẫn rõ về việc có tiếp tục cho phép thao tác này hay không, cũng như quy định cụ thể về thời điểm thực hiện để đảm bảo tính chính xác.
Quy định mới về tiêu chí phụ trong xét tuyển cũng gây băn khoăn. Theo nguyên tắc mới, việc xét tuyển được thực hiện bình đẳng giữa các phương thức và tổ hợp, không phụ thuộc thứ tự nguyện vọng, trừ một số trường hợp cụ thể.
Cụ thể, khi các thí sinh có cùng điểm xét ở cuối danh sách, việc ưu tiên sẽ dựa trên điểm cộng thấp hơn. Nếu điểm xét và điểm cộng bằng nhau, thí sinh có nguyện vọng cao hơn sẽ được ưu tiên. Từ quy định này, đại diện ĐH Bách khoa Hà Nội đặt câu hỏi liệu “điểm cộng” trong trường hợp trên có được hiểu là điểm ưu tiên hay không. Đồng thời, đơn vị này cũng đề xuất nên để các trường chủ động lựa chọn tiêu chí phụ phù hợp thay vì áp dụng bắt buộc chung.
Làm gì để tránh thấp thỏm?
GS.TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT, cho biết, tuyển sinh ĐH năm 2026 được định hướng ổn định, đơn giản hóa và khắc phục những bất cập của mùa tuyển sinh trước. Việc này thể hiện ở các khâu đăng kí, công bố kết quả, nhập học khi được kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu ngành, giúp quá trình tuyển sinh vận hành liên thông, giảm thủ tục và sai sót.
Một vấn đề được Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh là yêu cầu ổn định trong quy chế tuyển sinh. Theo lãnh đạo Bộ GD&ĐT, tuyển sinh liên quan trực tiếp đến cơ hội học tập của mỗi cá nhân nên các thay đổi cần có lộ trình, tránh gây xáo trộn.
Chia sẻ quan điểm này, GS. TS Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường ĐH Y Dược (ĐH Huế), cho rằng, cần xây dựng chiến lược và khung tuyển sinh dài hạn cho hệ ĐH và cao đẳng sư phạm, đồng thời công bố rộng rãi để xã hội chủ động theo dõi.
Ông Huy cho rằng, việc thay đổi các chính sách như điểm cộng ngoại ngữ hay điểm ưu tiên nếu diễn ra liên tục sẽ gây bối rối cho phụ huynh, học sinh. "Chính sách cần ổn định và có tính dự báo. Khi học sinh từ lớp 9, lớp 10 đã nắm được định hướng, các em sẽ chuẩn bị tốt hơn cho mục tiêu vào đại học", ông Huy nói.
Trong phiên thảo luận về kinh tế - xã hội mới đây, đại biểu Nguyễn Thị Thủy (đoàn Thái Nguyên) bày tỏ lo ngại về việc quy chế tuyển sinh thường xuyên thay đổi.
Theo đại biểu Thủy, Luật Giáo dục ĐH yêu cầu việc điều chỉnh phải có lộ trình phù hợp, nhưng thực tế thời gian qua, phụ huynh và học sinh vẫn phải thấp thỏm mỗi mùa thi. “Điều đáng lưu ý, việc thay đổi quy chế thường diễn ra khi kì thi đã cận kề”, bà Thủy nêu thực tế. Bà dẫn chứng, mùa thi năm 2025 quy chế được ban hành vào ngày 19/3, còn năm nay là ngày 15/2 và có hiệu lực ngay, chỉ cách kì thi hơn ba tháng. Điều này khiến học sinh vốn đã chịu áp lực lớn, lại càng thêm lo lắng, ảnh hưởng đến kế hoạch ôn tập.
Theo bà Thủy, giáo dục là lĩnh vực cần sự ổn định và kế thừa, không thể thay đổi đột ngột. Vì vậy, cần cân nhắc kĩ thời điểm áp dụng các quy định mới, đặc biệt với những thay đổi lớn.
Ghi nhận thực tế cho thấy, mỗi mùa tuyển sinh đều có những điều chỉnh mới. Tuy nhiên, không ít quy định khi đưa vào triển khai lại bộc lộ những điểm chưa phù hợp, phát sinh bất cập, buộc cơ quan quản lí phải tiếp tục điều chỉnh ở năm sau. Vòng lặp điều chỉnh-áp dụng-sửa đổi này khiến chính sách tuyển sinh thiếu tính ổn định, khó tạo được niềm tin lâu dài.
