Chiều 9/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Nền tảng số phải có thông tin cảnh báo cho người dùng
Phát biểu thảo luận, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn TP. Hà Nội) bày tỏ ủng hộ việc sửa đổi dự án luật, cho rằng, để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của phương thức này tại cơ sở, phải bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã.
Theo ông Đỗ Đức Hồng Hà, địa bàn cấp xã là nơi sát dân nhất, gần dân nhất, nơi diễn ra mọi sinh hoạt, ứng xử hàng ngày. Nếu không có một thiết chế điều phối đủ mạnh để gắn kết chặt chẽ pháp luật với các chuẩn mực đạo đức, chúng ta khó xây dựng được một xã hội văn minh, an toàn từ gốc.
Ông Đỗ Đức Hồng Hà cũng nêu, quy định bắt buộc thành lập hội đồng ở cấp xã không làm phát sinh biên chế hay phình bộ máy. Chủ tịch UBND cấp xã là chủ tịch hội đồng, thành viên là những người trực tiếp bám sát địa bàn, sát cánh cùng nhân dân như công an, quân sự, tư pháp, Ủy ban MTTQ cấp xã.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (đoàn TP. Đồng Nai) cho rằng, việc ban hành luật sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc hơn, hiệu quả hơn trong bối cảnh nhiều dạng vi phạm pháp luật mới, đặc biệt là vi phạm pháp luật trên các không gian mới, môi trường mới - phải có cách tiếp cận mới trong phổ biến, giáo dục pháp luật nhanh hơn, hiệu quả hơn.
Trong số các đề xuất cụ thể, ông Nguyễn Trung Kiên đề nghị bổ sung hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua các tác phẩm điện ảnh, văn học, nghệ thuật.
“Trong thời gian qua, có rất nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật, điện ảnh hay các clip được cán bộ cơ sở xây dựng rất công phu và tuyên truyền rất hiệu quả, nâng cao nhận thức cho người dân nhưng chưa được quy định trong luật", ông Nguyễn Trung Kiên nói.
Đại biểu đoàn Đồng Nai cũng đề cập đến một loạt các vi phạm trên mạng xã hội, trong đó một số đối tượng được cho là giang hồ mạng, người có ảnh hưởng sử dụng nền tảng số, mạng xã hội để đe dọa, khủng bố tinh thần, sử dụng những lời nói tục tĩu, vi phạm thuần phong mỹ tục, đưa thông tin sai lệch, thông tin chưa kiểm chứng, ảnh hưởng đến trật tự xã hội.
Mặc dù cơ quan chức năng đã nhanh chóng xử lý, bắt giữ một số đối tượng cũng như phối hợp với các nền tảng số, mạng xã hội gỡ bỏ những thông tin vi phạm, tuy nhiên câu hỏi được đại biểu đặt ra, là trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội như thế nào trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân, cho những người sử dụng.
“Tôi đề nghị tại Chương III của luật cần có một điều quy định rõ về trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội, mạng viễn thông hay các ứng dụng AI trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người sử dụng trên lãnh thổ Việt Nam”, ông Nguyễn Trung Kiên đề xuất.
Theo phân tích của đại biểu, cần quy định theo hướng đối với các mạng xã hội, nền tảng số, khi người dùng trên lãnh thổ Việt Nam mở ứng dụng ra, sẽ có cảnh báo vi phạm pháp luật. Đại biểu nêu ví dụ, như ứng dụng VTVGo trong mùa World Cup vừa qua có dòng chữ chạy phía dưới màn hình là tất cả những hành vi cá độ, đặt cược bóng đá đều là vi phạm pháp luật.
“Việc này cảnh báo với người tiếp cận, người dùng rất hiệu quả và nâng cao được ý thức tuân thủ pháp luật của quần chúng dân. Đối với nền tảng AI, khi cung cấp thông tin pháp luật, phải có dẫn nguồn và nếu thông tin chưa kiểm chứng, phải có cảnh báo là thông tin chưa kiểm chứng”, ông Kiên nêu thêm.
Cắt xén, trích dẫn tùy tiện làm sai lệch thông tin
Đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn tỉnh Hưng Yên) quan tâm về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách. Theo ông Huy, trên thực tế, việc không bịa đặt hoàn toàn nội dung mà cắt xén, trích dẫn một phần quy định của pháp luật hoặc chính sách và gắn với một bình luận mang tính dẫn dắt, suy diễn hoặc xuyên tạc đang là một trong những hình thức lan truyền thông tin sai lệch phổ biến trên mạng xã hội.
“Người đăng có thể không thay đổi một chữ của điều luật nhưng bằng cách bỏ đi bối cảnh, điều kiện áp dụng hoặc các quy định liên quan, họ làm cho người tiếp nhận hiểu sai hoàn toàn tinh thần và mục đích của quy định đó. Các nghiên cứu về thông tin sai lệch cũng chỉ ra rằng nội dung bị cắt khỏi ngữ cảnh là một dạng thông tin gây hiểu lầm rất phổ biến trên mạng xã hội”, ông Nguyễn Văn Huy phân tích.
Từ đó, ông Nguyễn Văn Huy đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định bao quát hành vi cố ý cắt xén, trích dẫn không đầy đủ hoặc tách rời bối cảnh các quy định của pháp luật, chính sách nhằm làm sai lệch nội dung, ý nghĩa hoặc mục đích của quy định được truyền thông. Theo ông Nguyễn Văn Huy, cần thiết kế quy định rất chặt chẽ, nhưng cũng cần tránh ảnh hưởng đến quyền bình luận, phản biện chính sách.
Trong phần giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định, quan điểm chủ đạo, xuyên suốt việc sửa đổi luật lần này nhằm chuyển đổi mạnh mẽ nhận thức cũng như phương thức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật từ việc cơ quan nhà nước chủ yếu cung cấp thông tin một chiều sang tạo lập môi trường số, hệ sinh thái thuận lợi, thông qua việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số để người dân, doanh nghiệp chủ động tìm hiểu và tự giác tuân thủ pháp luật.
Về một số vấn đề cụ thể, trong đó có việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật cấp xã, ông Tùng cho biết, sẽ tiếp thu, báo cáo Chính phủ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội quyết định cho phép quy định cứng trong luật, để đảm bảo thực hiện thống nhất trong cả nước.
