Tổng thống Donald Trump đang rơi vào thế "tiến thoái lưỡng nan" trong nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột với Iran. Một mặt, ông chịu áp lực phải nhanh chóng mở lại eo biển Hormuz và kéo giảm giá nhiên liệu trong nước, mặt khác, bất kỳ nhượng bộ nào với Tehran cũng có nguy cơ vấp phải phản ứng mạnh từ các nghị sĩ đảng Cộng hòa theo đường lối cứng rắn.
Tình thế khó xử của Tổng thống Trump trở nên rõ ràng trong một tuần ngoại giao bận rộn, được đánh dấu bằng thông tin về một thỏa thuận khung đang nổi lên. Theo các nguồn tin thân cận với vấn đề này, thỏa thuận đó sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại, nới lỏng các hạn chế tại eo biển Hormuz và tạm gác các cuộc thảo luận liên quan chương trình hạt nhân Iran.
Một thỏa thuận tạm thời như vậy, nếu được Tổng thống Trump và giới lãnh đạo Iran chấp thuận, sẽ là bước tiến quan trọng nhất hướng tới hòa bình kể từ khi Mỹ phối hợp với Israel tiến hành các đợt tấn công nhằm vào Iran hôm 28/2. Thỏa thuận cũng được kỳ vọng giúp hạ nhiệt giá năng lượng toàn cầu sau nhiều tháng biến động vì xung đột.
Tuy nhiên điều này có thể gây ra sự phản đối từ một bộ phận quan trọng trong cử tri ủng hộ Tổng thống Trump - những nghị sĩ đảng Cộng hòa có ảnh hưởng đang kêu gọi ông Trump "hoàn thành công việc" bằng cách nối lại các cuộc tấn công nhằm ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, lý do chính mà ông tuyên bố để phát động chiến tranh.
Đầu tuần này, một số đồng minh cứng rắn của Tổng thống Trump đã phản hồi các báo cáo về một thỏa thuận khả thi bằng những lời chỉ trích, thậm chí còn cho rằng ông Trump có thể chẳng thu được gì nhiều ngoài thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 do cựu Tổng thống Barack Obama đàm phán và bị chính ông hủy bỏ trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình.
Nhiều nghị sĩ có ảnh hưởng như Lindsey Graham, Roger Wicker và Ted Cruz đã công khai kêu gọi Tổng thống Trump không nên "thỏa hiệp" với Tehran và tiếp tục gây sức ép để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Đáp lại, ông Trump khẳng định ông "không vội" và chỉ chấp nhận một thỏa thuận "tuyệt vời".
Mắc kẹt giữa những yêu cầu trái ngược nhau, các nhà phân tích cho rằng Nhà Trắng đang cố tìm điểm cân bằng giữa hai mục tiêu: Hạ nhiệt khủng hoảng năng lượng trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ và duy trì lập trường cứng rắn với Iran.
Laura Blumenfeld, chuyên gia về Trung Đông tại Đại học Johns Hopkins, nhận định: "Những thay đổi đột ngột trong phát biểu và sự đảo chiều bất ngờ của Tổng thống Trump trong tuần qua cho thấy tổng thống đang cố gắng đưa một cuộc chiến tranh quy mô lớn qua một chiếc khe thu hẹp".
Trong khi đó, một quan chức Nhà Trắng cho biết "các cuộc đàm phán đang diễn ra tốt đẹp và ông Trump đã nêu rõ các giới hạn của mình."
"Tổng thống Trump sẽ chỉ đạt được một thỏa thuận có lợi cho người dân Mỹ, và thỏa thuận đó phải đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân", quan chức này cho hay.
Câu hỏi chưa có hồi đáp
Những thông tin rò rỉ cho giới truyền thông hôm thứ Năm (28/5) về các điều khoản của "bản ghi nhớ thỏa thuận" cho thấy thỏa thuận được đề xuất vẫn còn bỏ ngỏ nhiều câu hỏi hóc búa nhất.
Những vấn đề đó bao gồm tình trạng lâu dài của eo biển, điều gì sẽ xảy ra với kho dự trữ uranium làm giàu gần cấp độ vũ khí của Iran và các chi tiết về việc nới lỏng trừng phạt tiềm năng.
Khung đàm phán mới nổi lên, dù tránh được leo thang quân sự, ở giai đoạn này vẫn còn xa so với yêu cầu "đầu hàng vô điều kiện" mà Tổng thống Trump đưa ra trước đó và lời hứa huỷ bỏ chương trình hạt nhân của Iran. Trong khi đó, Iran khẳng định chương trình này chỉ nhằm mục đích hòa bình.
"Nếu những điều khoản này chính xác và nếu một thỏa thuận được ký kết, thì Cộng hòa Hồi giáo Iran dường như đang nhận được nhiều hơn trong bản ghi nhớ so với Mỹ,” Jason Brodsky, giám đốc chính sách của United Against Nuclear Iran - một tổ chức chính sách phi lợi nhuận cho biết trên nền tảng X.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran khẳng định văn bản thỏa thuận vẫn chưa được hoàn thiện. Trước đây, ông Trump đã nhiều lần nói rằng một thỏa thuận sắp đạt được, và không có gì đảm bảo nỗ lực mới nhất này sẽ thành công trong khi những nỗ lực trước đó đã thất bại.
Trong khi ngoại giao được thúc đẩy, căng thẳng quân sự giữa hai bên vẫn âm ỉ với các vụ tấn công hạn chế diễn ra trong tuần qua, khiến lệnh ngừng bắn trở nên mong manh.
Các nhà phân tích cho rằng Tổng thống Trump dường như đang cố gắng tìm sự cân bằng giữa việc khiến Iran nhượng bộ về các vấn đề then chốt, đồng thời chỉ đưa ra những thỏa hiệp hạn chế để vẫn có thể tuyên bố kết quả là một chiến thắng cho Mỹ.
Việc khôi phục hoạt động hàng hải bình thường tại eo biển Hormuz nhiều khả năng sẽ được cộng đồng quốc tế hoan nghênh. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng điều đó chủ yếu đưa tình hình trở lại trạng thái trước khi cuộc xung đột bùng phát.
Trong bối cảnh đó, áp lực chính trị và kinh tế đối với ông Trump ngày càng gia tăng khi tỷ lệ ủng hộ của ông xuống mức thấp kỷ lục.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 đang đến gần, trong khi các nghị sĩ đảng Cộng hòa phải chật vật bảo vệ quyền kiểm soát Quốc hội. Nhiều đánh giá cũng cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, kinh tế toàn cầu có thể chịu những tác động nghiêm trọng hơn.
