Tiểu thương thấp thỏm sợ sai sau nửa năm bãi bỏ thuế khoán

Từ ngày 1/1/2026 thuế khoán bị bãi bỏ, toàn bộ hộ kinh doanh chuyển sang kê khai thuế. Tuy nhiên, nhiều tiểu thương chợ truyền thống ở TPHCM cho biết vẫn đang gặp không ít khó khăn trước các yêu cầu mới về hóa đơn điện tử, chứng từ và kê khai thuế.

Khó thích ứng

Gắn bó với nghề kinh doanh quần áo tại chợ An Đông (phường An Đông) hơn 30 năm, bà T.T. nói rằng, bản thân và nhiều tiểu thương chưa bao giờ có tâm lý né tránh nghĩa vụ thuế. Điều khiến họ lo lắng không phải là số tiền phải nộp mà là những yêu cầu mới về thủ tục, sổ sách và công nghệ.

Theo bà T., trong nhiều năm qua, hình thức thuế khoán giúp người kinh doanh chủ động tính toán chi phí và yên tâm buôn bán. Dù thị trường có lúc thuận lợi hay khó khăn, doanh thu tăng hay giảm, hộ kinh doanh vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước theo mức thuế cố định đã được xác định trước.

“Chúng tôi hoàn toàn không ngại đóng thuế. Điều mong muốn là có thể tiếp tục duy trì cách thức đơn giản, phù hợp với điều kiện thực tế của tiểu thương. Thuế khoán giúp Nhà nước thu được khoản thu ổn định, người kinh doanh giảm bớt áp lực về sổ sách, hóa đơn và các thủ tục hành chính”, bà T. chia sẻ.

Theo nhiều tiểu thương chợ truyền thống, đặc thù kinh doanh tại các chợ đầu mối, chợ sỉ hiện nay khá phức tạp với hoạt động bán thiếu, đổi trả hàng diễn ra thường xuyên. Có những sản phẩm được khách mua từ nhiều tháng trước nhưng sau đó mới mang đến đổi hoặc trả lại. Nếu phải truy xuất từng hóa đơn, lập biên bản và hoàn thiện đầy đủ thủ tục theo quy định sẽ gây nhiều khó khăn cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Không chỉ vướng mắc về quy trình nghiệp vụ, điều kiện cơ sở vật chất tại các chợ truyền thống cũng khiến nhiều người khó thích ứng với việc ứng dụng công nghệ. Nhiều quầy sạp có diện tích nhỏ hẹp, không đủ chỗ đặt máy tính hay các thiết bị hỗ trợ. Trong khi đó, quy định về an toàn phòng cháy chữa cháy cũng hạn chế việc lắp đặt thêm hệ thống điện phục vụ thiết bị công nghệ.

“Những người kinh doanh lớn tuổi như chúng tôi rất khó tiếp cận các phần mềm mới. Một chiếc điện thoại di động không thể đáp ứng hết việc quản lý hàng nghìn mặt hàng và xuất hóa đơn liên tục trong nhiều giờ mỗi ngày”, một tiểu thương chợ Bình Tây (phường Bình Tây) nói.

Khảo sát tại nhiều chợ truyền thống ở TPHCM, không ít tiểu thương vẫn chưa quen cách kê khai thuế mới cũng như các phần mềm quản lý bán hàng.

Bà Huệ (65 tuổi, chủ một sạp bán áo dài truyền thống) cho biết, đã đầu tư hơn 6 triệu đồng để mua máy tính tiền và phần mềm hóa đơn điện tử. Tuy nhiên, việc sử dụng thiết bị vẫn là trở ngại lớn.

“Tôi phải nhờ cháu nội nhập tên hàng, mã số rồi bấm nút in. Mỗi khi cháu đi học thì tôi ghi giấy lại, đợi cháu về mới nhờ làm tiếp. Tôi chỉ học đến lớp 5, giờ lớn tuổi học mấy thứ máy móc này thực sự rất khó”, bà Huệ giãi bày.

Tương tự, bà M. (chủ hàng ăn tại chợ Bến Thành, phường Bến Thành) nói rằng, dù đã được hướng dẫn cài đặt phần mềm nhưng vẫn thường xuyên lúng túng trong quá trình sử dụng. Có lúc nhập xong không biết lưu hóa đơn ở đâu, nhiều khi in không ra. Khách đông, chờ lâu sốt ruột, tiểu thương càng rối hơn.

“Vừa bán hàng vừa phải ghi chép khiến người lớn tuổi rất dễ nhầm lẫn. Nhiều lúc quên ghi là không nhớ nổi nữa. Chúng tôi kinh doanh nhưng trong tâm trạng thấp thỏm vì sợ sai sót”, bà M. nói.

Thuế khoán có còn phù hợp?

Trước những khó khăn của hộ kinh doanh, TS. Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường - cho rằng, việc siết quy định về kê khai, hóa đơn điện tử, chứng từ và nguồn gốc hàng hóa đang khiến nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ e ngại.

Ông Thuận đề xuất xem xét áp dụng cơ chế thuế khoán đối với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu từ 1-5 tỷ đồng/năm. Bên cạnh đó, có thể duy trì thuế môn bài theo các mức phù hợp, đồng thời khuyến khích các hộ tự kê khai và tự nộp thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu thực tế. Thay vì bắt buộc xuất hóa đơn trong mọi trường hợp, cơ quan quản lý có thể yêu cầu hộ kinh doanh lưu giữ các chứng từ chứng minh nguồn gốc hàng hóa để phục vụ công tác kiểm tra khi cần thiết.

“Cần áp dụng thuế khoán theo từng ngành nghề thay vì một mức chung cho tất cả. Bản chất của nhiều hộ kinh doanh vẫn là hoạt động kinh tế nhỏ lẻ, gắn với nhu cầu trao đổi hàng hóa trong dân cư" - ông Thuận nhận định.

Trong khi đó, Luật sư Trần Xoa, chuyên gia thuế cho rằng, việc quay lại cơ chế thuế khoán có thể không còn phù hợp với định hướng cải cách quản lý thuế theo các nghị quyết đã được ban hành. Thay vào đó, giải pháp khả thi hơn là nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với hộ kinh doanh từ mức 1 tỷ đồng/năm hiện nay lên khoảng 2-2,5 tỷ đồng/năm.

Ông Xoa phân tích, hộ kinh doanh hiện bị tính thuế dựa trên doanh thu thay vì lợi nhuận. Điều này đồng nghĩa nhiều trường hợp vẫn phải nộp thuế ngay cả khi hoạt động kinh doanh không có lãi hoặc chỉ hòa vốn.

Gần đây, một số ý kiến từ hiệp hội, chuyên gia đề xuất nghiên cứu thực hiện chính sách thuế khoán với hộ kinh doanh có doanh thu dưới 5 tỷ đồng/ năm, thực hiện đóng thuế môn bài hằng năm theo 3 bậc.

Liên quan đến đề xuất này, tại họp báo thường kỳ quý II/2026 của Bộ Tài chính mới đây, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết, cơ quan thuế ghi nhận, tiếp thu các ý kiến đóng góp từ hiệp hội, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách theo hướng thuận lợi hơn cho người nộp thuế.