Cảnh báo "nóng"
Bước vào đại học cũng là lúc nhiều tân sinh viên lần đầu tự quyết định chuyện học tập, chi tiêu, đi làm thêm và các giao dịch hằng ngày. Thiếu kinh nghiệm sống, trong khi nhu cầu kiếm thêm thu nhập, mua sắm và trải nghiệm tăng lên, khiến sinh viên năm nhất dễ trở thành mục tiêu của những bẫy lừa đảo tinh vi.
Trước thực trạng đó, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương tổ chức tọa đàm Hành trang pháp lý - Vững bước tương lai vào ngày 18/9 nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng pháp lý cho sinh viên, đặc biệt là tân sinh viên, giúp các bạn nhận diện, phòng tránh rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Tại tọa đàm, TS. Đoàn Xuân Trường - Phó Trưởng phòng Thanh tra, trường Đại học Luật Hà Nội khẳng định đi làm thêm là nhu cầu phổ biến của sinh viên xa nhà. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều bẫy lừa đảo.
Một trong những chiếc bẫy sinh viên dễ gặp nhất là quảng cáo việc nhẹ, lương cao hoặc công việc được giới thiệu hấp dẫn nhưng thực tế khác xa thỏa thuận ban đầu. "Chẳng hạn, thông tin tuyển dụng nói rằng các bạn sẽ được làm việc trong một môi trường chuyên nghiệp, có vị trí, chức danh cụ thể hoặc môi trường làm việc năng động, nhưng sau đó lại làm việc trong một môi trường mà chúng ta có thể gọi là 'toxic'. Đây là những thông tin tuyển dụng có dấu hiệu lừa đảo", TS. Đoàn Xuân Trường nêu.
Ông nhấn mạnh việc nhẹ, lương cao gần như không thực tế bởi lương luôn đi kèm với trách nhiệm. Bên cạnh đó, việc sinh viên không được trả lương, bị yêu cầu đóng tiền cọc hoặc nộp giấy tờ bản chính để được nhận việc cũng là những cảnh báo "đỏ" trong vấn đề tìm việc làm.
Vị chuyên gia này cảnh báo thêm về nguy cơ đến từ những công việc tưởng như đơn giản như chốt đơn, gọi điện bán hàng cũng có thể tiềm ẩn rủi ro nếu liên quan đến hoạt động vi phạm pháp luật.
"Một số bạn sinh viên đi làm thêm gọi điện cho khách hàng rồi chốt đơn hoặc có giới thiệu, bán các sản phẩm, thực phẩm chức năng. Sau này, khi cơ quan điều tra bóc tách vụ việc và gọi các bạn lên làm việc, trong trường hợp này có nguy cơ xác định các bạn có yếu tố vi phạm pháp luật với tư cách người đồng phạm. Vì vậy, chúng ta phải tìm hiểu công việc này có bị pháp luật cấm hay không", TS. Đoàn Xuân Trường nêu.
Không chỉ việc làm thêm, tân sinh viên còn dễ “xuống tiền” trong các giao dịch trực tuyến. TS. Nguyễn Ngọc Quyên - trưởng bộ môn Pháp luật cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng các bên bán hàng thường cố gắng tạo những chiếc bẫy để mọi người tự nguyện bước vào.
"Các bạn sẽ thấy rất nhiều trường hợp như: 'Chỉ còn hai sản phẩm', 'Chỉ còn ba sản phẩm', 'Hai phút nữa là kết thúc sale'. Những thông tin đó tạo áp lực để các bạn phải nhanh chóng quyết định, không có thời gian suy nghĩ mình có thực sự cần mua hay không", TS. Nguyễn Ngọc Quyên cho biết.
Đây cũng được coi là những giao diện thao túng người tiêu dùng để ra tạo tâm lý phải mua ngay, khiến người dùng không kịp cân nhắc nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, review ảo, quảng cáo từ KOL, KOC thiếu chính xác cũng có thể tác động đến quyết định mua hàng.
Học cách trở thành công dân số thông minh
Từ chuyện thuê trọ, đi làm thêm đến các tranh chấp trên mạng xã hội, chuyên gia cho rằng sinh viên không chỉ cần biết quyền của mình mà còn phải biết cách sử dụng pháp luật và công cụ số để tự bảo vệ.
Trước câu hỏi về việc chủ trọ tự tăng giá điện, nước và đe dọa đuổi người thuê, TS. Kiều Thị Thùy Linh - Phó Trưởng khoa, phụ trách khoa Luật, Học viện Phụ nữ Việt Nam cho rằng sinh viên thường ở vị thế yếu khi đàm phán hợp đồng.
“Nhiều chủ nhà nói: ‘Đây là hợp đồng mẫu của tôi. Tôi cho thuê như thế nào thì thuê, không thuê thì thôi’. Mình không có cơ hội thương lượng”, TS. Kiều Thị Thùy Linh chia sẻ.
Tuy nhiên, vì nhu cầu ở gần trường, gần nơi làm việc, nhiều sinh viên vẫn chấp nhận ký hợp đồng dù còn băn khoăn về các điều khoản. Trước khi đặt bút ký, cần đọc kỹ tiền thuê, điện, nước, thời hạn và các nghĩa vụ của hai bên. Khi phát sinh tranh chấp, thay vì chỉ “bóc phốt” trên mạng, sinh viên cần lưu giữ căn cứ, xác định hành vi vi phạm và lựa chọn kênh phản ánh phù hợp.
Với quyền lợi lao động, TS. Đoàn Xuân Trường lưu ý cách thức phản ứng cũng có thể tạo ra rủi ro pháp lý. Ông dẫn trường hợp một sinh viên bị nợ lương nhưng liên tục đăng bài trên TikTok, Facebook, đến tận nhà giám đốc gây sức ép. "Nếu bóc phốt, đưa thông tin chưa được kiểm chứng lên mạng xã hội, chúng ta có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý”, TS. Đoàn Xuân Trường cảnh báo.
Theo ông, khi bị xâm phạm quyền lợi, sinh viên cần bình tĩnh thu thập hợp đồng, tin nhắn, thỏa thuận về tiền lương và các tài liệu liên quan. “Hãy là người lao động thông minh và tỉnh táo. Khi phát hiện sai phạm, việc lựa chọn phương thức xử lý là điều rất quan trọng”, TS. Đoàn Xuân Trường nêu
Khi bị giả mạo tài khoản, đăng thông tin sai lệch hoặc sử dụng hình ảnh trái phép, việc đầu tiên cần làm là lưu bằng chứng, xác minh thông tin và lựa chọn đúng kênh xử lý. Vì vậy, trước khi đăng tải, chia sẻ một clip hay thông tin, sinh viên cần cân nhắc nội dung có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình hoặc người khác hay không.
Để tránh những sai lầm và cạm bẫy khi mới bước chân qua cánh cổng đại học, tân sinh viên cần chủ động trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng kiểm chứng thông tin và cách tự bảo vệ quyền lợi. Sự tỉnh táo trong mỗi lựa chọn sẽ giúp các bạn vững vàng hơn trên hành trình phía trước.
