Sửa thông tư để ngăn dạy thêm trá hình

TP - Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư số 29 (sửa đổi) về dạy thêm, học thêm. Động thái này cho thấy “tuổi thọ” ngắn hiếm thấy đối với một thông tư. Tuy nhiên, khi đặt dự thảo vào thực tiễn nhà trường và đời sống phụ huynh, nhiều câu hỏi lớn vẫn chưa có lời giải.

Vẫn bỏ ngỏ dạy thêm “chéo cánh”

Bộ GD&ĐT khẳng định dự thảo không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng; không hạn chế nhu cầu học tập hợp pháp của người học và quyền dạy học của nhà giáo. Trọng tâm được xác định là siết quản lí, ngăn chặn dạy thêm trá hình, ép buộc học sinh học thêm, trục lợi từ hoạt động dạy thêm, học thêm. Song, vấn đề cốt lõi đặt ra là: liệu các biện pháp quản lí mang tính thủ tục có đủ sức xử lí những “vùng xám” vốn tồn tại dai dẳng trong hoạt động dạy thêm hiện nay?

1-3466.jpg
Học sinh Hà Nội thi tuyển sinh lớp 10 năm 2025. Ảnh: Đức Nguyễn

Dự thảo bổ sung hàng loạt yêu cầu đối với các cơ sở dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền, từ đăng kí kinh doanh, công khai thông tin môn học, thời lượng, danh sách giáo viên, mức thu học phí, đến trách nhiệm báo cáo của giáo viên với hiệu trưởng. Về mặt lí thuyết, đây là những quy định chặt chẽ, hướng tới minh bạch hóa hoạt động dạy thêm. Tuy nhiên, trên thực tế, việc “công khai” thông tin chưa chắc đã đồng nghĩa với việc kiểm soát được bản chất. Khi nhu cầu học thêm vẫn rất lớn, các cơ sở dạy thêm hoàn toàn có thể tuân thủ đầy đủ thủ tục nhưng vẫn vận hành theo những cách thức tinh vi, né tránh giám sát.

Dự thảo cũng nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân của giáo viên, kể cả trong trường hợp không trực tiếp đứng tên kinh doanh hay để người thân đứng tên. Cách tiếp cận này cho thấy nỗ lực “bịt lỗ hổng” chính sách từng tồn tại. Thế nhưng, khi trách nhiệm được quy định rất rộng, trong khi công cụ phát hiện, xác minh vi phạm lại chưa rõ ràng, câu hỏi đặt ra: ai sẽ đủ thẩm quyền và năng lực để chứng minh giáo viên trực tiếp hay gián tiếp tham gia điều hành, chi phối hoạt động dạy thêm? Nếu không có cơ chế giám sát khả thi, quy định dễ rơi vào tình trạng câu chữ thì chặt, làm thì khó.

Không ít nhà trường cho rằng, dự thảo chưa tạo được bước ngoặt so với quy định hiện hành. Hiệu trưởng một trường THCS tại Hà Nội thẳng thắn nhìn nhận, thông tư vẫn chưa phản ánh đúng thực tế. Phụ huynh và giáo viên đều có nhu cầu học thêm, dạy thêm, trong khi việc cấm dạy thêm trong trường đã vô hình trung đẩy toàn bộ nhu cầu này ra ngoài xã hội, nơi chi phí cao hơn và ít được kiểm soát hơn. Khi cánh cửa trong trường đóng lại, thị trường dạy thêm ngoài trường lập tức mở rộng-một hệ quả đã được dự báo nhưng chưa được xử lí rốt ráo.

Đáng chú ý, dự thảo gần như “bỏ ngỏ” bài toán dạy thêm chéo cánh-hiện tượng giáo viên trong cùng một trường hoặc nhiều trường liên kết, đổi chéo học sinh để dạy thêm tại các trung tâm bên ngoài. Cách làm này giúp giáo viên né quy định không dạy thêm chính học sinh của mình, nhưng về bản chất, áp lực học thêm đối với học sinh và phụ huynh không hề giảm. Trong khi đó, dù giao trách nhiệm quản lí cho hiệu trưởng, dự thảo lại không trao cho họ đủ công cụ và thẩm quyền để xử lí các mối quan hệ chéo, diễn ra ngoài phạm vi nhà trường.

ha-noi-cong-bo-ty-le-choi-vao-lop-10-nam-hoc-2023-2024.jpg
Ảnh minh họa.

Phải giám sát “quyền lực mềm” giáo viên

Thực tế vi phạm cho thấy khoảng trống chính sách vẫn còn rất lớn. Ngày 6/1, Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy phường Hoa Lư (Ninh Bình) đã kỷ luật cảnh cáo bà Nguyễn Thị Lý, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Ninh Thành, do vi phạm quy định về dạy thêm, học thêm. Trước đó, Báo Tiền Phong phản ánh việc các giáo viên đưa học sinh vào trường dạy thêm ban đêm để thu tiền - một hành vi diễn ra công khai trong bối cảnh cả nước đang thực hiện lệnh cấm. Những vụ việc này đặt ra câu hỏi: nếu các quy định hiện hành đủ mạnh, liệu các vi phạm có diễn ra ngang nhiên đến vậy?

Từ góc nhìn phụ huynh, dự thảo thông tư chưa chạm tới nỗi lo lớn nhất: tình trạng giáo viên sử dụng “quyền lực mềm” để tạo sức ép buộc học sinh phải học thêm. Chị Nguyễn Thị Hoa (phường Việt Hưng, Hà Nội) cho rằng, khi không có chế tài rõ ràng đối với hành vi gây áp lực tinh vi này, phụ huynh vẫn buộc phải cho con học thêm để “giữ hòa khí”. Minh bạch hóa dữ liệu giữa trường - trung tâm - giáo viên chỉ giúp hạn chế một phần nhỏ, trong khi các hình thức đổi chéo học sinh vẫn tồn tại như một lối thoát quen thuộc.

Chị Nguyễn Tuyết Mai, phụ huynh có con học lớp 8 tại Trường THCS Tứ Hiệp (Hà Nội), thừa nhận đang cho con học thêm chính giáo viên dạy trên lớp, dù biết là vi phạm. Điều đáng nói, đây không phải vì bị ép buộc, mà vì nhu cầu học thêm chính đáng. Tuy nhiên, để được học, phụ huynh phải “xin”, phải nhờ cậy mối quan hệ - một thực tế cho thấy chính sách hiện nay chưa tạo ra môi trường minh bạch và công bằng. Khi nhu cầu chính đáng không có lối đi hợp pháp, nó buộc phải tìm đường vòng.

Rõ ràng, dự thảo thông tư đã cố gắng siết chặt quản lí bằng các quy định chi tiết. Nhưng nếu không giải quyết tận gốc mâu thuẫn giữa nhu cầu học thêm rất lớn của xã hội và cách thức quản lí còn nặng về hành chính, dạy thêm, học thêm sẽ tiếp tục biến tướng. Khi đó, thông tư dù sửa đổi bao nhiêu lần, cũng khó đi vào cuộc sống.

Điểm nghẽn lớn nhất của dự thảo thông tư sửa đổi quy định về dạy thêm, học thêm không nằm ở việc thiếu quy định, mà nằm ở chỗ chưa có giải pháp xử lí “quyền lực mềm” của giáo viên trong nhà trường – yếu tố cốt lõi chi phối hành vi học thêm hiện nay. Đây chính là “vùng xám” khiến phụ huynh dù bức xúc vẫn buộc phải cho con đi học thêm để tránh rủi ro cho quá trình học tập.

Cùng chuyên mục

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tân Chủ tịch, Tổng giám đốc

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tân Chủ tịch, Tổng giám đốc

TPO - Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn vừa kí quyết định điều động, bổ nhiệm ông Triệu Ngọc Lâm, Tổng Biên tập Báo Giáo dục và Thời đại giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng thành viên đồng thời là Tổng giám đốc công ty TNHH Một thành viên Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

Cô giáo suốt gần 30 năm chọn cách bước vào thế giới của những học trò mặc cảm

TPO - Một bài kiểm tra để giấy trắng, vài dòng chữ nguệch ngoạc từng khiến cô giáo Bùi Thị Hương, Trường THCS xã Cúc Phương (Ninh Bình) trăn trở nhiều ngày. Nhưng suốt gần 30 năm đứng lớp ở vùng khó khăn, cô đã chọn kiên nhẫn thay vì trách phạt, chọn yêu thương để đánh thức niềm tin và khơi dậy khát vọng học tập trong những đứa trẻ còn nhiều mặc cảm.

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

Tri ân thầy cô ngày 20/11: Đừng để lòng biết ơn thành áp lực

TPO - Những tấm thiệp tự làm, bó hoa giấy hay lời chúc viết nắn nót vẫn là món quà khiến thầy cô xúc động trong ngày 20/11. Thế nhưng, phía sau ngày tri ân đôi khi lại là những cuộc bàn bạc về quà cáp, mức đóng góp và cả nỗi lo con bị thiệt thòi nếu gia đình không tham gia. Khi nào món quà thực sự xuất phát từ lòng biết ơn và khi nào nó trở thành áp lực?

Nghiên cứu trong phòng lab tại trường ĐH Ảnh: NTCC

Dự thảo chuẩn giáo sư, phó giáo sư: Tự chủ nửa vời, rào cản chồng rào cản

TP - Dự thảo quy định mới về tiêu chuẩn, quy trình bổ nhiệm giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS) của Bộ GD&ĐT hướng tới trao quyền cho các trường đại học. Tuy nhiên, những rào cản về hạn mức số lượng, công bố khoa học, ghi nhận sản phẩm đổi mới sáng tạo và cơ chế đánh giá đang tạo ra nhiều nghịch lí, có nguy cơ làm giảm ý nghĩa của chủ trương tự chủ.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc dự kỷ niệm 60 năm thành lập trường ở Ninh Bình

TPO - Ngày 15/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc dự Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Trường THPT A Trần Hưng Đạo (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình). Cùng dự có Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo tỉnh Ninh Bình.

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPHCM tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu

TPO - Trong năm 2026, Ban Tổ chức giải thưởng tiếp nhận 1.645 hồ sơ giới thiệu từ 158 đơn vị, 349 trường học. Qua quá trình xét chọn, thẩm định, Ban Thường vụ Thành Đoàn TPHCM quyết định tuyên dương 1.113 nhà giáo trẻ tiêu biểu TPHCM.

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm kỷ niệm 65 năm thành lập

Ngày 15/11, Trường THPT Cao Bá Quát – Gia Lâm (Hà Nội) đã long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 65 năm thành lập trường (1961–2026). Buổi lễ có sự tề tựu đông đủ của hàng nghìn thầy cô giáo và các thế hệ học trò, cùng nhau ôn lại chặng đường vẻ vang nửa thập kỷ "dạy chữ, dạy người".

Vì sao nhà vô địch Vovinam thế giới chọn làm thầy giáo?

Vì sao nhà vô địch Vovinam thế giới chọn làm thầy giáo?

TPO - Từng nghĩ sẽ dành trọn thời gian cho thi đấu, thầy Phan Tấn Thành chọn làm giáo viên thể dục khi vẫn đang theo đuổi Vovinam chuyên nghiệp. Nhớ tiết dạy đầu tiên, thầy kể điều khiến mình hồi hộp nhất là làm sao để học trò hiểu động tác và muốn tập cùng thầy.