Ông Hiền chia sẻ với Tiền Phong về những thách thức trong đảm bảo an ninh mạng ở kỷ nguyên công nghệ lượng tử.
Cuộc chuyển đổi lớn nhất trong lĩnh vực an toàn thông tin
Thưa ông, hiện nay công nghệ lượng tử đang phát triển đến đâu? Ông nhận định như nào về sự phát triển của công nghệ lượng tử trong thời gian tới và các tác động của công nghệ này đối với các hệ thống bảo mật thông tin hiện nay?
Ông Vũ Duy Hiền: Công nghệ lượng tử hiện nay đang bước ra khỏi giai đoạn nghiên cứu thuần túy để tiến gần hơn tới các ứng dụng thực tiễn.
Các quốc gia và tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như IBM, Google, Microsoft, cùng nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Trung Quốc và Liên minh Châu Âu đang đầu tư hàng chục tỷ USD để phát triển năng lực điện toán lượng tử.
Mặc dù máy tính lượng tử chưa đủ mạnh để phá vỡ các hệ thống mã hóa hiện nay ngay lập tức, nhưng giới chuyên gia đều thống nhất rằng đó không còn là câu chuyện của tương lai xa mà là vấn đề cần chuẩn bị từ hôm nay.
Khi máy tính lượng tử đạt đến ngưỡng đủ mạnh, nhiều thuật toán mã hóa đang được sử dụng rộng rãi như RSA hay ECC có thể bị vô hiệu hóa trong thời gian rất ngắn.
Điều đáng lo ngại là tội phạm mạng không cần đợi đến khi công nghệ lượng tử hoàn thiện mới hành động. Hiện nay đã xuất hiện nguy cơ “Harvest Now, Decrypt Later” - tức là thu thập dữ liệu mã hóa từ hôm nay và lưu trữ lại, chờ đến khi có năng lực lượng tử đủ mạnh để giải mã trong tương lai.
Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với các dữ liệu có giá trị lâu dài như dữ liệu công dân, dữ liệu tài chính, dữ liệu quốc phòng, bí mật công nghệ và tài sản trí tí tuệ.
Tôi cho rằng kỷ nguyên lượng tử sẽ tạo ra cuộc chuyển đổi lớn nhất trong lĩnh vực an toàn thông tin kể từ khi Internet ra đời. Đây không chỉ là một cuộc đua về công nghệ mà còn là cuộc đua về năng lực bảo vệ chủ quyền số và an ninh quốc gia trong nhiều thập kỷ tới.
Thế giới đang chuẩn bị ra sao trước nguy cơ tấn công mạng bằng công nghệ lượng tử? Tại Việt Nam đã có sự chuẩn bị gì và cần thêm những gì để tránh bị động trước các rủi ro an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử, thưa ông?
Ông Vũ Duy Hiền: Các quốc gia phát triển hiện nay đã bắt đầu triển khai chiến lược chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử (Post-Quantum Cryptography - PQC). Đây được xem là tuyến phòng thủ quan trọng nhất để bảo vệ dữ liệu trước nguy cơ tấn công trong tương lai.
Nhiều cơ quan quản lý trên thế giới đã ban hành lộ trình cụ thể nhằm thay thế các thuật toán mã hóa truyền thống bằng các thuật toán có khả năng chống lại tấn công từ máy tính lượng tử. Các lĩnh vực trọng yếu như chính phủ, tài chính, viễn thông, năng lượng và quốc phòng đang được ưu tiên chuyển đổi trước.
Tại Việt Nam, chúng ta đã bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến vấn đề an ninh mạng trong kỷ nguyên hậu lượng tử. Các cơ quan quản lý, các đơn vị nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp an ninh mạng đã có những hoạt động nghiên cứu, trao đổi và cập nhật các xu hướng mới trên thế giới.
Tuy nhiên, để tránh bị động, theo tôi, Việt Nam cần tập trung vào bốn nhiệm vụ trọng tâm:
Thứ nhất, xây dựng chiến lược quốc gia về an toàn thông tin trong kỷ nguyên hậu lượng tử.
Thứ hai, rà soát toàn bộ các hệ thống thông tin trọng yếu để đánh giá mức độ phụ thuộc vào các thuật toán mã hóa hiện nay.
Thứ ba, thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và làm chủ các công nghệ mật mã hậu lượng tử, từng bước hình thành hệ sinh thái sản phẩm “Make in Vietnam”.
Thứ tư, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về mật mã, lượng tử và an ninh mạng để chủ động nắm bắt cuộc cách mạng công nghệ mới.
Nếu như AI đang làm thay đổi cách thức tấn công mạng thì điện toán lượng tử có thể làm thay đổi nền tảng bảo mật của toàn bộ thế giới số. Vì vậy, sự chuẩn bị cần bắt đầu ngay từ bây giờ.
Nền tảng của cạnh tranh mới
Các doanh nghiệp và tổ chức cần ưu tiên những hành động nào ngay từ bây giờ để có thể “đứng vững” trong kỷ nguyên lượng tử?
Ông Vũ Duy Hiền: Tôi cho rằng sai lầm lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay là nghĩ rằng công nghệ lượng tử còn quá xa nên chưa cần quan tâm. Thực tế, những tổ chức bắt đầu chuẩn bị sớm sẽ có lợi thế rất lớn về an toàn dữ liệu và năng lực cạnh tranh trong tương lai.
Các doanh nghiệp cần ưu tiên thực hiện 5 nhóm hành động.
Thứ nhất, coi dữ liệu là tài sản chiến lược và phân loại rõ những dữ liệu cần được bảo vệ dài hạn.
Thứ hai, đánh giá hiện trạng hệ thống mã hóa, xác định các điểm có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công lượng tử trong tương lai.
Thứ ba, xây dựng lộ trình chuyển đổi sang các giải pháp mật mã hậu lượng tử ngay từ giai đoạn đầu tư công nghệ mới.
Thứ tư, tăng cường năng lực giám sát an ninh mạng, phát hiện sớm các hành vi thu thập dữ liệu quy mô lớn có chủ đích.
Thứ năm, nâng cao nhận thức của lãnh đạo doanh nghiệp. An ninh mạng không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành yếu tố sống còn đối với hoạt động kinh doanh và sự phát triển bền vững của tổ chức.
Tôi muốn nhấn mạnh rằng trong kỷ nguyên số, dữ liệu chính là tài sản, niềm tin chính là vốn và an ninh mạng chính là nền tảng bảo vệ cả hai. Doanh nghiệp nào chuẩn bị sớm cho kỷ nguyên hậu lượng tử sẽ không chỉ an toàn hơn mà còn có lợi thế cạnh tranh vượt trội trong nền kinh tế số tương lai.
Nếu AI đang thay đổi cách chúng ta sống và làm việc, thì điện toán lượng tử sẽ thay đổi cách chúng ta bảo vệ thế giới số. Câu hỏi không còn là "liệu lượng tử có tạo ra rủi ro an ninh mạng hay không", mà là "chúng ta đã sẵn sàng đến đâu cho ngày đó". Chuẩn bị cho kỷ nguyên hậu lượng tử hôm nay chính là bảo vệ chủ quyền số, dữ liệu quốc gia và năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong tương lai.
Cảm ơn ông!
An ninh mạng và lượng tử là ngành công nghệ chiến lược
Theo Quyết định số 21 ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, công nghệ an ninh mạng và lượng tử là một trong 10 ngành công nghệ chiến lược của Việt Nam.
Truyền thông lượng tử, tính toán lượng tử và cảm biến lượng tử cũng nằm trong danh sách các sản phẩm công nghệ chiến lược thuộc nhóm 2 - nhóm các sản phẩm công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng
