Không nhằm siết hoạt động kinh doanh
Theo Cục Thuế, một trong những nhiệm vụ trọng tâm quý II này là tăng cường kiểm tra theo phương pháp quản lý rủi ro, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ thất thu cao, hoàn thuế giá trị gia tăng và các doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường.
Ngành thuế cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an, hải quan để xử lý vi phạm; rà soát toàn bộ dữ liệu hóa đơn, đối chiếu với kê khai thuế và dòng tiền thực tế. Các cảnh báo rủi ro sẽ không được “gỡ” nếu chưa xác minh đầy đủ, trường hợp có dấu hiệu vi phạm sẽ được chuyển hồ sơ sang cơ quan chức năng.
Trước những thay đổi về phương thức quản lý hiện đại, dựa trên dòng tiền, ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) - cho rằng, điều quan trọng là cơ quan quản lý cần truyền thông rõ nguyên tắc triển khai, để doanh nghiệp hiểu rằng quản lý thuế qua dòng tiền không phải nhằm “siết” hoạt động kinh doanh, mà hướng tới minh bạch hóa và giảm rủi ro cho cả Nhà nước lẫn người nộp thuế.
Ông Quốc Anh cũng cho rằng cần có lộ trình phân loại đối tượng rõ ràng, thay vì áp dụng một cơ chế giống nhau cho doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh truyền thống, người bán hàng online hay cá nhân kinh doanh không thường xuyên.
“Với doanh nghiệp đã có hệ thống kế toán, tài khoản ngân hàng, hóa đơn điện tử, có thể áp dụng sớm hơn. Nhưng với hộ kinh doanh nhỏ cần có giai đoạn chuyển tiếp, hướng dẫn và hỗ trợ phần mềm, hỗ trợ kê khai”, ông Quốc Anh nói.
Dòng tiền thành “dấu vết số”
Cũng theo Phó Chủ tịch HANOISME, quản lý thuế qua dòng tiền chỉ hiệu quả khi dữ liệu đủ tin cậy và được kết nối đồng bộ giữa cơ quan thuế, ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển và nhà cung cấp hóa đơn điện tử.
Tuy nhiên, việc kết nối dữ liệu phải đi kèm nguyên tắc bảo mật và phân quyền truy cập rõ ràng. Chính sách cũng cần phân biệt cụ thể giữa tài khoản phục vụ kinh doanh với dòng tiền cá nhân; giữa doanh thu chịu thuế với các khoản vay mượn, chuyển nội bộ, ký quỹ, thu hộ hoặc chi hộ.
Ông Quốc Anh cũng cho rằng, cơ quan thuế nên áp dụng quản lý rủi ro thay vì kiểm tra đại trà. Theo đó, hệ thống dữ liệu cần tập trung phát hiện các dấu hiệu bất thường như doanh thu tăng mạnh nhưng không kê khai tương ứng; doanh thu qua sàn lớn nhưng nộp thuế thấp; dòng tiền lớn nhưng không đăng ký kinh doanh; dữ liệu hóa đơn, ngân hàng và nền tảng số không khớp nhau.
“Những trường hợp rủi ro cao thì kiểm tra, còn trường hợp tuân thủ tốt nên giảm tần suất. Đây mới là quản lý hiện đại, dùng dữ liệu để khoanh vùng rủi ro thay vì “làm phiền” số đông doanh nghiệp tuân thủ tốt”, ông nói.
Ông Lê Văn Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas - cho biết, dòng tiền tài khoản là một dữ liệu minh bạch và dễ dàng thu thập từ ngân hàng. Khi có dấu hiệu trốn thuế, cơ quan thuế có quyền yêu cầu ngân hàng hoặc chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh sao kê tài khoản ngân hàng để xác minh và đối chiếu dòng tiền. Từ đó dễ dàng phát hiện ra các dòng tiền chưa thực hiện nghĩa vụ thuế đầy đủ.
Cơ quan thuế có đầy đủ công cụ và dữ liệu để phân loại người nộp thuế thành từng nhóm: Có rủi ro cao về thuế hay tuân thủ tốt chính sách thuế. Do đó, các hành vi trốn thuế rất dễ để lại các dấu hiệu nhận biết. Đặc biệt trong thời đại công nghệ số, các hành vi này dễ dàng được phát hiện hơn bao giờ hết.
Luật Quản lý thuế năm 2025 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, với nhiều quy định mới cho thấy xu hướng quản lý thuế dựa trên dữ liệu và dòng tiền. Đáng chú ý, luật quy định cụ thể 10 hành vi bị xác định là trốn thuế, trong đó có các hành vi có thể được phát hiện thông qua đối chiếu dòng tiền như: không ghi nhận doanh thu vào sổ kế toán; không lập hóa đơn; ghi giá trên hóa đơn thấp hơn thực tế; sử dụng chứng từ không phản ánh đúng bản chất giao dịch…
