Quá nhiều điểm nghẽn khiến bệnh nhân ung thư đánh mất cơ hội

Giá như phát hiện ung thư sớm hơn

Mỗi ngày, bệnh viện ung bướu tuyến cuối tại Việt Nam tiếp nhận hàng nghìn lượt bệnh nhân từ khắp các tỉnh, thành đến khám và điều trị. Trong dòng người chờ đợi ấy, không ít trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi ung thư đã ở giai đoạn tiến triển, khiến cơ hội chữa khỏi giảm đi đáng kể.

Theo Bác sĩ CKII Võ Đức Hiếu - Phó Giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TPHCM - điều trị ung thư hiện đã chuyển từ mô hình "một phác đồ cho nhiều người" sang điều trị cá thể hóa. Dựa trên kết quả mô bệnh học, dấu ấn sinh học và xét nghiệm gene, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp phù hợp cho từng bệnh nhân. Nhiều kỹ thuật hiện đại như phẫu thuật robot, xạ trị điều biến liều, điều trị trúng đích hay miễn dịch cũng đã được triển khai, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị.

Tuy nhiên, những tiến bộ này vẫn chưa được tiếp cận đồng đều. Các kỹ thuật chuyên sâu chủ yếu tập trung ở những bệnh viện lớn, trong khi nhiều bệnh nhân ở địa phương phải di chuyển nhiều lần để khám và điều trị, làm tăng chi phí và nguy cơ gián đoạn phác đồ.

Theo bác sĩ Hiếu, điều đáng tiếc nhất hiện nay là nhiều bệnh nhân chỉ đến bệnh viện khi ung thư đã ở giai đoạn tiến triển. Ở giai đoạn sớm, phần lớn bệnh ung thư gần như không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ biểu hiện mơ hồ nên dễ bị bỏ qua. "Không ít người còn chủ quan, ngại khám hoặc tin vào những phương pháp chưa được kiểm chứng, khiến cơ hội phát hiện sớm và điều trị hiệu quả dần khép lại. Giá như người bệnh phát hiện ung thư sớm hơn...", bác sĩ Hiếu bày tỏ.

Khi nhắc đến ung thư, nhiều người thường nghĩ đến bệnh ở người lớn. Theo Bác sĩ CKII Nguyễn Đình Văn - Trưởng khoa khoa Ung bướu huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2 - điều này cũng dễ hiểu bởi ung thư ở người lớn có số ca mắc nhiều hơn, được nhắc đến thường xuyên hơn và có nhiều bệnh viện đa khoa, chuyên khoa tham gia điều trị.

Trong khi đó, ung thư trẻ em có số ca mới thấp hơn nhiều, việc điều trị chuyên sâu chủ yếu tập trung tại một số ít trung tâm. "Ít được nhìn thấy không có nghĩa là ít quan trọng", bác sĩ Văn nhấn mạnh, cho rằng ung thư trẻ em là nhóm bệnh hiện hữu và cần một hệ thống điều trị chuyên biệt.

Theo ước tính, mỗi năm Việt Nam có khoảng 3.000-3.500 trẻ mắc ung thư mới. Dù số lượng thấp hơn nhiều so với ung thư ở người lớn, ung thư nhi không phải là vấn đề nhỏ. Việt Nam hiện chưa có hệ thống ghi nhận ung thư nhi trên toàn quốc, trong khi việc chậm chẩn đoán hoặc chuyển tuyến có thể làm mất cơ hội chữa khỏi cho trẻ.

"Tỷ lệ sống của nhiều bệnh ung thư trẻ em hiện khá cao nếu được điều trị đúng và kịp thời. Chữa khỏi một đứa trẻ không chỉ là cứu một người bệnh, mà là trả lại cả một cuộc đời phía trước", bác sĩ Văn chia sẻ.

Điều thuận lợi là nhiều phác đồ điều trị ung thư nhi hiện nay vẫn dựa trên các thuốc hóa trị kinh điển hoặc thuốc generic đã được sử dụng nhiều năm, vì vậy chi phí thuốc không phải rào cản lớn nhất. Điều cần được đầu tư nhiều hơn là năng lực của hệ thống chăm sóc, từ kiểm soát nhiễm trùng, truyền máu, theo dõi độc tính điều trị đến chăm sóc dinh dưỡng, tâm lý và hỗ trợ người bệnh trong suốt quá trình điều trị. "Không cần một cú sốc ngân sách để tạo ra thay đổi, điều quan trọng là phải gỡ đúng những điểm nghẽn của hệ thống", ông nhấn mạnh.

Những năm gần đây, số ca ung thư nhi được phát hiện ngày càng nhiều hơn. Đây không hẳn là dấu hiệu bệnh gia tăng mà phản ánh hệ thống y tế đã nhận diện bệnh sớm hơn, chuyển tuyến thuận lợi hơn và ngày càng nhiều trẻ có cơ hội tiếp cận điều trị. Tuy nhiên, điều này cũng khiến áp lực lên các trung tâm điều trị ngày càng lớn nếu năng lực của hệ thống không được mở rộng tương ứng.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở thuốc mà nằm ở hệ thống điều trị. Bệnh nhân vẫn tập trung tại một số ít trung tâm chuyên sâu, trong khi mạng lưới hỗ trợ ở tuyến dưới còn hạn chế, chưa đủ khả năng tham gia chăm sóc điều trị duy trì, xử trí các biến chứng hay hỗ trợ người bệnh sau hóa trị. Bên cạnh đó là tình trạng thiếu nhân lực chuyên trách và thiếu một hệ thống đào tạo bài bản để phát triển đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng ung thư nhi trong dài hạn.

Theo bác sĩ Văn, để nâng cao hiệu quả điều trị, cần phát triển mô hình kết nối giữa các trung tâm chuyên sâu với hệ thống bệnh viện vệ tinh, đồng thời đầu tư cho cơ sở vật chất, nhân lực và đào tạo chuyên ngành. "Ung thư nhi không phải là gánh nặng quá lớn để đầu tư, mà là cơ hội hiếm hoi trong ung thư học khi khả năng chữa khỏi cao và lợi ích mang lại kéo dài suốt cả cuộc đời của người bệnh", ông nói.

Dinh dưỡng cũng quyết định cơ hội khỏi bệnh

Không chỉ kỹ thuật hay thuốc điều trị, theo Tiến sĩ, Bác sĩ Lưu Ngân Tâm - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Chợ Rẫy - một khoảng trống khác đang ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị là dinh dưỡng lâm sàng.

Nhiều người bệnh đã bước vào điều trị trong tình trạng sụt cân, mất cơ hoặc suy mòn nhưng chưa được đánh giá đầy đủ. Trên thực tế, sụt cân và suy giảm khối cơ đã xuất hiện ở nhiều bệnh nhân ngay trước khi được chẩn đoán ung thư. Các nghiên cứu tại Việt Nam cũng ghi nhận từ 45-85% người bệnh đã có suy dinh dưỡng hoặc suy mòn trước khi bắt đầu điều trị.

Chuyên gia nhấn mạnh khối u làm tăng tiêu hao năng lượng, thúc đẩy quá trình phân hủy cơ và gây rối loạn chuyển hóa. Trong khi đó, các phương pháp như phẫu thuật, hóa trị và xạ trị tiếp tục khiến tình trạng sụt cân, suy mòn diễn tiến nặng hơn.

Hệ quả không chỉ là suy kiệt thể trạng. Nhiều bằng chứng cho thấy suy dinh dưỡng làm tăng nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật, tăng nguy cơ nhiễm trùng, kéo dài thời gian hồi phục và làm giảm khả năng đáp ứng điều trị. Người bệnh có khối cơ thấp còn đối mặt với nguy cơ tử vong cao hơn, dễ gặp độc tính hóa trị, phải giảm liều hoặc gián đoạn điều trị, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian sống còn và chất lượng sống.

Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp chỉ được quan tâm đến dinh dưỡng khi đã suy kiệt nặng. Trong khi đó, dinh dưỡng lâm sàng cần được bắt đầu ngay từ thời điểm chẩn đoán, với việc sàng lọc nguy cơ, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và theo dõi định kỳ trong suốt quá trình điều trị.

Mục tiêu của điều trị dinh dưỡng không chỉ là giúp người bệnh tăng cân, mà còn duy trì khối cơ, nâng cao khả năng đáp ứng điều trị, hạn chế gián đoạn phác đồ, giảm biến chứng và cải thiện chất lượng sống. Để đạt được điều đó, người bệnh cần được xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp, bảo đảm đủ năng lượng, protein, nước và các vi chất thiết yếu theo từng giai đoạn điều trị.

Tiến sĩ, Bác sĩ Lưu Ngân Tâm cũng lưu ý, những chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng, bao gồm chế độ ăn keto, hiện chưa có bằng chứng chứng minh hiệu quả đối với bệnh nhân ung thư và có thể gây nguy hiểm, đặc biệt ở những người đã có nguy cơ suy dinh dưỡng.