Vừa qua, trong khuôn khổ buổi gặp mặt với Gương mặt trẻ và cán bộ Đoàn tiêu biểu, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh tới nội dung "6 tiên phong" của đoàn viên, thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nội dung "6 tiên phong" bao gồm: Tiên phong trong đổi mới tư duy và hành động sáng tạo; Tiên phong trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; Tiên phong trong dân tộc hoá văn minh nhân loại vào đất nước ta và quốc tế hoá nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc của dân tộc Việt Nam ra thế giới;
Tiên phong trong phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội; Tiên phong chủ động trong giao lưu, đối ngoại và hội nhập quốc tế, góp phần khẳng định trình độ, năng lực, bản lĩnh, vị thế và giá trị con người Việt Nam nói chung, thanh niên Việt Nam nói riêng trên trường quốc tế; Tiên phong trong đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, cống hiến, làm việc để làm nền tảng cho sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.
Gạt tư duy bằng cấp, số lượng để hành động sáng tạo
Lĩnh hội về nội dung "6 tiên phong" của Thủ tướng Chính phủ, trên lĩnh vực công tác của mình, TS. Đặng Thị Lệ Hằng - Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2025 đặc biệt quan tâm tới nội dung tiên phong trong đổi mới tư duy và hành động sáng tạo. Cụ thể, thanh niên Việt Nam cần xóa bỏ tư duy lối mòn, rèn luyện tư duy phản biện, tư duy hệ thống và sẵn sàng đón nhận cái mới; phải nghĩ xa, trông rộng; nghĩ sâu, làm lớn; coi trọng thời gian, trí tuệ và sự quyết đoán, đúng thời điểm.
Theo TS. Hằng, nội dung này được xác định không chỉ mang tính định hướng chiến lược, mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm điều chỉnh cách tiếp cận trong hoạt động nghiên cứu, học tập và triển khai thực tiễn hiện nay.
Qua quá trình rà soát, đánh giá, TS. Hằng nhận thấy thách thức chủ yếu không nằm ở việc thiếu cơ hội hay nguồn lực, mà ở việc chưa thực sự vượt qua được tư duy an toàn, lối mòn trong lựa chọn hướng đi. Thực tiễn cho thấy, một bộ phận hoạt động khoa học - công nghệ vẫn chịu tác động của cơ chế đánh giá thiên về chỉ tiêu số lượng, dẫn đến xu hướng ưu tiên các hướng nghiên cứu an toàn, dễ đạt kết quả hoặc chạy theo các xu hướng quốc tế để dễ công bố, trong khi chưa gắn chặt với yêu cầu, bài toán cụ thể của Việt Nam.
Trên cơ sở đó, việc đổi mới tư duy được xác định là yếu tố then chốt, với trọng tâm là chuyển từ tiếp cận theo xu hướng sang tiếp cận theo vấn đề, lấy nhu cầu phát triển của đất nước làm trung tâm. Các tiêu chí như bằng cấp, số lượng công bố có ý nghĩa nhất định trong giai đoạn đầu, tuy nhiên cần từng bước chuyển sang đánh giá dựa trên năng lực giải quyết vấn đề và giá trị thực tiễn mà hoạt động khoa học - công nghệ mang lại.
Để 1 trong 6 nội dung tiên phong này được thực tiễn hóa trong từng phần việc, từng lĩnh vực, TS. Hằng cho rằng, cần tăng cường rèn luyện tư duy phản biện, tư duy hệ thống. Các nhà nghiên cứu trẻ cần chủ động lựa chọn, phát triển các hướng nghiên cứu gắn với yêu cầu thực tiễn của Việt Nam, khuyến khích tiếp cận các lĩnh vực mới, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu nhằm tạo đột phá...
Trên cơ sở đó, định hướng xây dựng lộ trình phát triển theo hướng gắn kết chặt chẽ giữa tri thức chuyên môn và giá trị ứng dụng, góp phần tạo ra các sản phẩm, giải pháp thiết thực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Dám bước vào những vùng chưa có lối mòn
Từ hành trình trải nghiệm và học tập của bản thân, TS. Phạm Anh Tuấn - Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2025 cho rằng, nội dung tiên phong trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh không chỉ là việc cần tiên phong về mặt ý tưởng, mà còn là dám sáng tạo và bước vào những vùng chưa có lối mòn, ở đó ranh giới giữa tri thức và thực tiễn vẫn còn những khoảng cách chưa được kết nối.
"Tiên phong cũng là một sự lựa chọn, lựa chọn để dám bước vào những câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng, lựa chọn đối diện với những thách thức mới, hướng tới những biên giới tri thức mới và kiên trì theo đuổi chúng đến cùng", TS. Phạm Anh Tuấn chia sẻ.
Theo nhà khoa học trẻ, tiên phong không phải là chạy nhanh hơn người khác, mà là dám đi theo một hướng khác, chọn con đường khó hơn nhưng có thể tạo ra giá trị bền vững hơn, ngay cả khi chưa có nhiều người tin rằng hướng đi đó là cần thiết.
Liên hệ với hành trình của bản thân khi bắt đầu hành trình nghiên cứu, TS. Tuấn chưa từng nghĩ mình sẽ theo đuổi những vấn đề lớn như biến đổi khí hậu, năng lượng hay hạ tầng bền vững. Nhưng càng học tập, càng trải nghiệm trong các môi trường quốc tế, từ Pháp, Nhật Bản, Anh đến Thụy Điển, anh càng nhận ra rằng khoa học không thể đứng ngoài những thách thức của thời đại.
Chính từ nhận thức đó, anh đã chủ động rẽ hướng và nâng cấp bản thân, từ những mô hình cơ học thuần túy sang các bài toán tích hợp nhiệt - cơ - môi trường - công nghệ, và xa hơn là phát triển các giải pháp nền móng năng lượng, các giải pháp hạ tầng bền vững.
"Đó là một lựa chọn không dễ, bởi nó đòi hỏi phải bước ra khỏi vùng an toàn, học lại nhiều điều từ đầu và chấp nhận những hoài nghi ban đầu. Nhưng tôi tin rằng, tiên phong luôn đi kèm với sự không chắc chắn và chính điều đó mở ra cơ hội tạo nên khác biệt", TS. Tuấn cho hay.
Ở góc độ đổi mới sáng tạo, tôi nhìn thấy một khoảng trống trong nhiều lĩnh vực kỹ thuật truyền thống, trong đó có địa kỹ thuật, vẫn chưa thực sự tận dụng được sức mạnh của chuyển đổi số. Vì vậy, tôi bắt đầu tích hợp trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các mô hình tính toán thông minh vào thiết kế nền móng. Với tôi, đây không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà còn là một sự tái định nghĩa cách chúng ta tiếp cận các bài toán kỹ thuật để nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn.
Nhưng khi nhìn lại hành trình dài của bản thân, tôi nhận ra rằng tiên phong không chỉ nằm ở việc tạo ra cái mới, mà còn ở việc tạo ra sự kết nối, kết nối giữa khoa học và thực tiễn, giữa các nhóm nghiên cứu quốc tế và Việt Nam, giữa thế hệ đi trước và thế hệ trẻ. Bởi nếu tri thức không được lan tỏa, thì giá trị của nó sẽ không trọn vẹn.
Tầm nhìn mà tôi theo đuổi là góp phần xây dựng một thế hệ cơ sở hạ tầng mới, nơi các công trình không chỉ đứng vững, mà còn hòa nhịp cùng môi trường: tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và thích ứng với những biến đổi của tự nhiên. Và để làm được điều đó, chúng ta cần một tư duy tiên phong, không ngại thay đổi, không ngại thử nghiệm và không ngại thất bại.
Soi chiếu lại hành trình của mình, tôi hiểu rằng tiên phong không phải là điều gì quá lớn lao. Đôi khi, nó bắt đầu từ một câu hỏi rất giản dị: Liệu mình có thể làm tốt hơn so với cách hiện tại không?. Và nếu đủ kiên trì với câu hỏi đó, thì từng bước nhỏ sẽ dần tạo nên những thay đổi có ý nghĩa.
Với tôi, sứ mệnh của một người làm khoa học là không ngừng học hỏi, dám nghĩ khác, làm khác, và quan trọng nhất là giữ được sự nhiệt huyết và trách nhiệm trong từng việc mình làm. Tôi tin rằng, nếu mỗi người trẻ đều mang trong mình tinh thần tiên phong như vậy, thì khoa học công nghệ Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên, đi đầu và tạo ra những dấu ấn riêng trong kỷ nguyên chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
