Theo chia sẻ của gia đình, đầu tuần, trẻ vẫn đi học và sinh hoạt bình thường, không có dấu hiệu bất ổn về sức khỏe. Tuy nhiên, đến khoảng giữa buổi sáng, trẻ bắt đầu xuất hiện cảm giác ngứa kèm theo một số nốt mẩn nhỏ ở chân. Nhà trường đã liên hệ với gia đình để đón trẻ về theo dõi. Ban đầu, các biểu hiện chưa rõ ràng khiến phụ huynh nghĩ nhiều đến những bệnh lí phổ biến như thủy đậu hoặc tay chân miệng.
Tuy nhiên, chỉ trong vài giờ, tình trạng diễn biến nhanh chóng khi các nốt mẩn lan rộng, dày hơn, kèm theo hiện tượng sưng phù ở chân. Đáng chú ý, trong lúc chờ khám tại bệnh viện, tình trạng trở nặng nhanh, trẻ đau, không thể đi lại, buộc gia đình phải xin được khám gấp. Sau khi thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ kết luận trẻ mắc viêm mao mạch dị ứng - một bệnh lí viêm mạch có thể gây tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể.
Ngay sau đó, trẻ được chỉ định nhập viện để theo dõi và điều trị. Thực tế tại phòng bệnh cho thấy, không ít trường hợp nhập viện trong tình trạng nặng do phát hiện muộn. Một bệnh nhi 6 tuổi chỉ xuất hiện các nốt mẩn li ti giống dị ứng thông thường nên gia đình chủ quan, chậm đưa đi khám. Khi nhập viện, bệnh đã ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, khiến trẻ đau bụng dữ dội, nôn nhiều.
Trường hợp khác thậm chí không có biểu hiện ngoài da, chỉ đau bụng và buồn nôn nên bị nhầm với ngộ độc thực phẩm. Sau thời gian dài điều trị không hiệu quả, khi xuất hiện phù mắt, bệnh nhi mới được chuyển tuyến và phát hiện biến chứng thận nặng.
Bệnh thường gặp nhưng không thể chủ quan
Bác sĩ, TS. Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết viêm mao mạch dị ứng, còn gọi là hội chứng Henoch–Schönlein, là một dạng bệnh tự miễn gây tổn thương các mạch máu nhỏ và có thể ảnh hưởng cùng lúc nhiều cơ quan trong cơ thể. Dù không phải là bệnh hiếm, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên, nhưng nếu chậm phát hiện, bệnh vẫn có nguy cơ dẫn đến những biến chứng đáng lo ngại, nhất là ở thận.
Theo các chuyên gia, đây là bệnh viêm mạch phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, thường gặp trong độ tuổi từ 3 đến 15 và có xu hướng xuất hiện nhiều hơn ở bé trai. Cơ chế bệnh liên quan đến rối loạn miễn dịch, khiến các mạch máu nhỏ bị viêm, từ đó gây ra hàng loạt biểu hiện như nổi ban xuất huyết trên da, đau khớp, đau bụng hoặc tiểu ra máu.
Tỉ lệ mắc bệnh dao động từ vài đến vài chục trường hợp trên 100.000 trẻ mỗi năm. Nguyên nhân cụ thể đến nay vẫn chưa được xác định rõ, song nhiều yếu tố được cho là có liên quan như nhiễm trùng, sử dụng thuốc, côn trùng đốt hoặc cơ địa dị ứng. Bệnh có thể tác động đến da, khớp, hệ tiêu hóa và thận với mức độ khác nhau ở từng bệnh nhân.
Biểu hiện đặc trưng và dễ nhận biết nhất là các ban xuất huyết trên da, xuất hiện ở hầu hết người bệnh. Ban thường nổi gờ nhẹ, không gây ngứa, không đau và không mất màu khi ấn. Ở trẻ lớn, các nốt ban hay tập trung ở cẳng chân và bàn chân, trong khi trẻ nhỏ thường xuất hiện ở mông, đùi hoặc lưng. Những tổn thương này thường kéo dài khoảng một tuần rồi tự mờ dần. Ngoài da, khoảng một nửa đến đa số người bệnh có triệu chứng tại khớp như sưng, đau, chủ yếu ở các khớp lớn của chi dưới. Dù có thể gây hạn chế vận động tạm thời, tình trạng này thường không để lại di chứng lâu dài. Đáng chú ý, tổn thương thận xuất hiện ở khoảng 40–50% trường hợp. Phần lớn diễn biến nhẹ và có thể hồi phục, nhưng vẫn cần theo dõi chặt chẽ vì một tỉ lệ nhỏ có thể tiến triển kéo dài.
Các dấu hiệu như tiểu máu hoặc tiểu đạm có thể xuất hiện muộn, sau vài tuần kể từ khi khởi phát bệnh. Các triệu chứng tiêu hóa cũng khá phổ biến, thường xảy ra trong tuần đầu sau khi nổi ban. Người bệnh có thể đau bụng từng cơn, buồn nôn, thậm chí xuất huyết tiêu hóa trong trường hợp nặng. Một số tình huống hiếm gặp có thể dẫn đến biến chứng như lồng ruột hoặc thủng ruột, đòi hỏi can thiệp kịp thời.
Theo bác sĩ, TS. Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, bệnh thường biểu hiện rõ trên da, khớp, đường tiêu hóa và thận. Đặc biệt, nhiều trường hợp khởi phát sau các đợt nhiễm khuẩn hoặc virus, nhất là vào mùa Đông - Xuân. Dù vậy, tiên lượng chung của viêm mao mạch dị ứng khá tích cực. Phần lớn trẻ có thể tự hồi phục sau vài tuần mà không để lại biến chứng. Nguy cơ suy thận nặng là rất thấp, tuy nhiên vẫn có khoảng 5-10% trường hợp gặp tổn thương thận kéo dài cần theo dõi lâu dài.
Các bác sĩ khuyến cáo, trong giai đoạn bệnh cấp, trẻ cần được nghỉ ngơi, hạn chế vận động nếu có đau khớp hoặc ban xuất huyết lan rộng. Việc giữ ấm cơ thể, theo dõi các dấu hiệu bất thường như đau bụng, đi ngoài ra máu hay thay đổi màu nước tiểu là rất quan trọng. Bên cạnh đó, tái khám định kì giúp phát hiện sớm biến chứng, đặc biệt là tổn thương thận. Chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò hỗ trợ điều trị. Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, tránh các yếu tố dễ gây dị ứng. Với những trường hợp có tổn thương thận, cần điều chỉnh lượng muối và đạm theo hướng dẫn của bác sĩ. Các chuyên gia nhấn mạnh, khi trẻ xuất hiện ban xuất huyết kèm theo đau bụng hoặc đau khớp, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và theo dõi kịp thời. Việc nhận diện sớm và xử trí đúng không chỉ giúp rút ngắn thời gian bệnh mà còn hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng, đảm bảo an toàn cho trẻ.
