Mưa ngập đường, nước dưới kênh vẫn lưng chừng
Trận mưa kỷ lục gần 400 mm trút xuống đô thị Vinh ngày 19/9 khiến nhiều tuyến đường ngập sâu, có nơi nước dâng hơn 1 m, tràn vào nhà dân, hàng loạt phương tiện chết máy. Đây được xem là trận mưa lịch sử khi lượng mưa vượt kỷ lục từng ghi nhận vào năm 1985.
Sau trận mưa, một nghịch lý được đặt ra: có những khu vực đường phố ngập sâu trong khi lòng kênh Bắc vẫn còn khả năng tiếp nhận nước.
Kênh Bắc dài gần 5 km, là một trong những tuyến tiêu thoát nước quan trọng ở phía Bắc đô thị Vinh. Tuyến kênh có lòng rộng, hạ lưu có khả năng tiêu thoát tương đối lớn. Tuy nhiên, hiệu quả tiêu thoát còn phụ thuộc vào hệ thống mương, cống đấu nối từ các tuyến đường vào kênh.
Theo đại diện Ban Quản lý bảo trì đường bộ, Sở Xây dựng Nghệ An, nhiều tuyến mương đấu nối với kênh Bắc được xây dựng từ lâu, một số vị trí không còn đáp ứng khả năng tiêu thoát khi lượng nước tăng đột biến. Vì vậy, muốn giảm ngập cần nâng cấp đồng bộ mạng lưới dẫn nước vào kênh, thay vì chỉ trông chờ vào khả năng tiêu thoát của lòng kênh.
Kênh Bắc từng được cải tạo từ năm 2016. Khoảng 1,2 km đầu tuyến đã được ngầm hóa; hơn 3 km còn lại được xây kè, bố trí hệ thống thu gom nước thải chạy song song.
Tại các cửa xả, hệ thống van được thiết kế để hạn chế nước thải chảy trực tiếp vào kênh. Tuy nhiên, sau thời gian vận hành, một số van hoạt động không hiệu quả, nước thải vẫn tác động đến chất lượng dòng kênh, gây đổi màu và phát sinh mùi. Đây cũng là một trong những lý do phương án ngầm hóa toàn tuyến được đặt ra.
Từ góc nhìn của người dân sống cạnh kênh, việc ngầm hóa cũng đặt ra không ít băn khoăn. Ông Nguyễn Văn Lâm (trú khối Tân Hùng, phường Vinh Lộc) đặt câu hỏi: “Bây giờ kênh đang to như vậy, nhưng sau này khi đậy nắp làm đường thì liệu việc tiêu thoát nước của dòng kênh có còn được đảm bảo?”.
Lo ngại này xuất phát từ thực tế tại một số công trình thoát nước đã ngầm hóa. Khi xảy ra tắc nghẽn, việc phát hiện và xử lý thường khó khăn hơn so với hệ thống kênh hở. Với một đô thị thường xuyên phải đối mặt với những trận mưa lớn, năng lực vận hành, kiểm tra và nạo vét công trình ngầm vì thế là vấn đề không thể xem nhẹ.
“Đường thoát nước” dưới lòng đất
Theo đồ án điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung TP Vinh cũ đang được Sở Xây dựng Nghệ An lấy ý kiến, toàn bộ kênh Bắc được đề xuất ngầm hóa, đồng thời mở rộng đường Nguyễn Sỹ Sách lên 60 m.
Theo phương án, tuyến đường có lòng đường chính rộng 36 m, bố trí 10 làn xe, cùng dải phân cách, đường gom và vỉa hè. Nếu được triển khai, dự án sẽ tạo thêm không gian giao thông và thay đổi đáng kể diện mạo khu vực hai bên kênh. Đổi lại, công trình ngầm phải bảo đảm ít nhất năng lực tiêu thoát như hiện nay, đặc biệt trong những trận mưa cực đoan.
Khi kênh hở được chuyển thành công trình ngầm, mọi yếu tố từ tiết diện dòng chảy, khả năng thu nước mặt đến việc kiểm tra, xử lý sự cố đều phải được tính toán ngay từ khâu thiết kế. Cống hộp hoặc công trình dẫn nước phải có khẩu độ phù hợp; hệ thống hố thu, cửa thu nước, giếng kỹ thuật, điểm tiếp cận và phương án nạo vét cũng cần được bố trí đồng bộ.
Đây là yêu cầu càng đáng chú ý sau trận mưa gần 400 mm vừa qua. Một công trình ngầm nếu không được tính toán phù hợp với những kịch bản mưa cực đoan có thể trở thành điểm nghẽn mới cho hệ thống tiêu thoát nước đô thị.
Ông Võ Tuấn Anh, Giám đốc Công ty CP Quản lý và Phát triển Hạ tầng Đô thị Vinh, cho hay đây là công trình trọng điểm nên các yếu tố về thiết kế, kiến trúc và kết cấu sẽ được tính toán kỹ. Nếu được thiết kế đúng, công trình không ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước, đồng thời góp phần xử lý vấn đề môi trường.
Tuy nhiên, ngầm hóa cũng không tự động giải quyết bài toán ô nhiễm. Nếu nước thải chưa được thu gom, xử lý triệt để và rác vẫn theo hệ thống thoát nước đi vào dòng chảy, việc đưa kênh xuống lòng đất có thể chỉ khiến vấn đề trở nên khó quan sát hơn.
Một tuyến đường 10 làn có thể mở rộng không gian giao thông, nhưng nếu kênh Bắc được đưa xuống lòng đất, “đường thoát nước” cũng phải được tính toán đủ rộng, đủ an toàn và đủ năng lực để đô thị Vinh không phải trả giá bằng những điểm ngập mới sau mỗi trận mưa cực đoan.
