MV của Sơn Tùng M-TP có hình ảnh Phố Hàng Mắm của họa sĩ Bùi Xuân Phái, Nhớ một chiều Tây Bắc của họa sĩ Phan Kế An, Đất và Nước của họa sĩ Nguyễn Quang Thọ, Núi đỏ và ngựa trắng của họa sĩ Nguyễn Văn Đa. Những tác phẩm này đang được lưu giữ ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.
Âm nhạc mở thêm lối cho văn hóa Việt
Họa sĩ Vi Kiến Thành, nguyên Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm cho biết, quy trình để được sử dụng hình ảnh của tác phẩm hội họa: “Chỉ cần hỏi chủ sở hữu để sử dụng hình ảnh của các tác phẩm mỹ thuật và giữ nguyên nhân thân, tên tuổi của tác giả. Trường hợp sử dụng 4 tác phẩm hội họa nêu trên trong MV Come my way thì chỉ cần hỏi Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam - đơn vị đang lưu giữ những tác phẩm này”.
Sơn Tùng và ê-kíp được sự hỗ trợ nhiệt tình của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và họ cũng đã ghi đầy đủ tên tác phẩm và tác giả ở cuối MV. Nếu không có Come my way, những bức tranh trên vốn đã có vị trí xứng đáng trong lòng người cầm cọ và người yêu thích hội họa Việt. Nhưng nhờ MV và sức ảnh hưởng lớn của Sơn Tùng M-TP mà Phố hàng mắm, Nhớ một chiều Tây Bắc, Đất và Nước, Núi đỏ và ngựa trắng được lan tỏa rộng rãi hơn.
Đưa văn hóa Việt từ danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn chương, hội họa Việt… vào sản phẩm âm nhạc không phải sáng tạo của Sơn Tùng và ê-kíp. Nói đúng hơn, họ đi theo con đường đã được các nghệ sĩ khác khai phá thành công. Chỉ khác ở điểm, nếu Bắc Bling, Mục hạ vô nhân và nhiều sản phẩm âm nhạc khác đi sâu khai thác dòng tranh dân gian (Tranh Đông Hồ, Tranh Hàng Trống) thì Come my way khai thác những tác phẩm ghi dấu ấn của hội họa Việt Nam, cũng là những tác phẩm đáng chú ý của các tác giả nổi tiếng đã khuất.
Có thể trong tương lai gần những bức tranh của các hoạ sĩ nổi tiếng vẫn đang còn sống và làm việc sẽ bước vào MV và lên sân khấu ca nhạc. Họa sĩ Đào Hải Phong chia sẻ, nếu tác phẩm hội họa được sử dụng theo hướng tích cực thì ít có họa sĩ nào không ủng hộ. Nhưng theo anh Phong, nên hỏi ý kiến của tác giả. Anh Phong nói: “Phải hỏi mới đúng nguyên tắc nếu tác giả còn sống và còn làm việc. Nhưng ở Việt Nam đã mặc định từ lâu là ai sở hữu tác phẩm thì có toàn quyền. Ở nước ngoài thì khác”. Họa sĩ Phạm Thăng Long tán đồng quan điểm trên. Anh Long kể: “Tác phẩm của tôi dù đã thuộc sở hữu của người khác, nhưng một đơn vị muốn dùng hình ảnh bức tranh ấy để làm lịch, họ vẫn hỏi ý kiến của tôi”.
Nhắc đến cố họa sĩ Bùi Xuân Phái là nhắc đến phố Phái. Nhắc đến cố họa sĩ Phan Kế An, không chỉ nhắc tới họa sĩ đầu tiên ký họa chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn phải nhắc đến bức sơn mài Nhớ một chiều Tây Bắc. Cố họa sĩ Nguyễn Quang Thọ, Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2001 gợi nhắc tác phẩm nổi tiếng Đất và Nước, chất liệu sơn dầu, sáng tác năm 1978, kích thước 81x121 cm của ông. Đại tá, họa sĩ Nguyễn Văn Đa không chỉ nổi tiếng với kho tàng ký họa chiến trường, ông còn có những tác phẩm đi cùng năm tháng như Núi đỏ và ngựa trắng, chất liệu sơn dầu, sáng tác năm 1986.
Những ngày qua mạng xã hội rộ thông tin về 4 bức tranh Việt Nam nổi tiếng trong MV của Sơn Tùng M-TP. Đây là điểm cộng mà Come my way làm được. Ai cũng biết dù triển lãm hội họa tưng bừng ở các thành phố lớn song vẫn là “mảnh đất” kén khách, vẫn rất cần những “cú hích”.
Xu hướng đưa văn hóa Việt vào sản phẩm âm nhạc đang được đón nhận tích cực. Không chỉ hội họa Việt mà văn chương Việt cũng vào được âm nhạc gõ cửa. Bánh trôi nước của Hoàng Thùy Linh, do Hồ Hoài Anh sáng tác lấy cảm hứng từ những vần thơ nổi tiếng của nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Hồ Hoài Anh rất tích cực khai thác kho tàng văn chương Việt từ trung đại đến hiện đại. Đức Phúc vượt qua các đối thủ xuất sắc đến từ nhiều quốc gia để giành ngôi vị Quán quân tại cuộc thi âm nhạc Quốc tế Intervision 2025, tổ chức tại Nga, cũng nhờ sáng tác của Hồ Hoài Anh. Phù Đổng Thiên Vương. Ca khúc lấy cảm hứng từ truyền thuyết Thánh Gióng và thi phẩm Tre Việt Nam của nhà thơ Nguyễn Duy.
Văn chương Việt tạo nguồn cảm hứng cho nhiều bài hát được giới trẻ yêu thích, còn phải kể đến Bóng phù hoa của Phương Mỹ Chi lấy cảm hứng từ Chuyện người con gái Nam Xương của nhà văn Nguyễn Dữ, thời trung đại. Đẩy xe bò (sáng tác: DTAP, thể hiện Phương Mỹ Chi) lấy cảm hứng từ truyện ngắn Vợ nhặt của nhà văn Kim Lân. Đây là tác phẩm được giảng dạy trong nhà trường, câu hát thả thính của nhân vật Tràng quá quen thuộc với người đọc: “Muốn ăn cơm trắng mấy giò/Lại đây mà đẩy xe bò với anh”.
Một trong những bài hát đầu tiên tạo cơn sốt khi khai thác văn chương Việt chính là Để Mị nói cho mà nghe (Sáng tác: DTAP, Hoàng Thùy Linh thể hiện). Nhắc đến Mị, người yêu văn chương Việt nói chung, bạn trẻ nói riêng nhớ ngay đến tác phẩm Vợ chồng A Phủ của cố nhà văn Tô Hoài.
Không thể tách rời tác quyền
MV Come my way của Sơn Tùng M-TP đã xảy ra sự cố đáng tiếc khi nghệ sĩ thị giác Lê Giang cho rằng, bối cảnh di tích xuất hiện trong MV có nhiều điểm tương đồng với tác phẩm sắp đặt Vestige of the land (Tàn chỉ) được chị thực hiện năm 2017. Phía đơn vị sản xuất MV của Sơn Tùng đã công khai xin lỗi tác giả. Họ thừa nhận chưa có sự xin phép hay trao đổi và xin ý kiến tác giả ngay từ đầu.
Tại sao lại có sự tùy tiện khi sử dụng tác phẩm của người khác như vậy? Phải chăng vì tâm lý tự tin, tự hào, bất cứ tác phẩm nào được vào Come my way đã là may mắn, là sang? Ngay 4 bức tranh nổi tiếng của 4 cái tên lớn của hội họa Việt xuất hiện trong Come my way mà vẫn có khán giả bình luận: “Tuyệt vời, một niềm vinh dự cho họa sĩ Việt Nam ta”.
Làm một điều tốt không hẳn không cần xin phép. Quảng bá văn hóa Việt là điều tốt, song xin phép tác giả và gia đình tác giả vẫn là điều nên làm. Họa sĩ Từ Ninh, con trai của cố nhà văn Kim Lân cho biết, chẳng có ai xin phép khi lấy cảm hứng từ tác phẩm của cha anh để sáng tạo sản phẩm âm nhạc. Anh cũng chỉ biết đến điều này thông qua mạng xã hội và tò mò vào YouTube xem.
Nhiều nghệ sĩ Việt vẫn hào phóng, vui vẻ khi người khác sử dụng tác phẩm của mình vào mục đích tốt, kể cả họ quên xin phép. Đó là trường hợp của Phù Đổng Thiên Vương do Hồ Hoài Anh sáng tác. Nhà thơ Nguyễn Duy rất vui vẻ khi thơ của ông trở thành một trong 2 nguồn cảm hứng để nhạc sĩ viết nên ca khúc gây tiếng vang, dù không được hỏi han hay thông báo trước.
