Dường như có những người sinh ra đã lạc quan, kiểu người luôn nhìn “ly nước vẫn còn đầy một nửa” và có thể nhẹ nhàng vượt qua khó khăn, trong khi nhiều người khác dễ rơi vào căng thẳng hay bi quan. Nhưng sự lạc quan không nhất thiết là một đặc điểm bẩm sinh mà bạn có hoặc không có. Trên thực tế, đó là điều mỗi người hoàn toàn có thể học hỏi và rèn luyện.
Đó cũng chính là nền tảng của khái niệm “lạc quan thực tế”, một phương pháp được phát triển bởi Bác sĩ, Chuyên gia tâm thần học Sue Varma. Theo bà, cách tiếp cận này có thể thay đổi cách con người đối mặt với mọi thứ, từ căng thẳng hằng ngày đến những nghịch cảnh lớn trong cuộc sống. Đây là một tư duy thực tế, có thể áp dụng được và hoàn toàn trái ngược với kiểu “tích cực độc hại”.
Bác sĩ, Chuyên gia tâm thần học Sue Varma phân tích: “Lạc quan thực tế là một cách tiếp cận cuộc sống mang tính chủ động, có chủ đích và đầy tỉnh thức. Thực tế là chỉ khoảng 25% sự lạc quan đến từ yếu tố di truyền, phần còn lại là điều chúng ta có thể học được”.
Bà Varma là tác giả cuốn Practical Optimism: The Art, Science, and Practice of Exceptional Well-Being, đồng thời là chuyên gia về khả năng phục hồi tinh thần trước nghịch cảnh. Bà đã phát triển mô hình “lạc quan thực tế” dựa trên hơn 20 năm thực hành lâm sàng, bắt đầu từ một trong những thảm kịch nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ. Bà bắt đầu sự nghiệp ngay sau khi hoàn thành chương trình nội trú, với vai trò giám đốc y khoa của chương trình hỗ trợ sức khỏe tâm thần sau sự kiện 11/9, tại Đại học New York.
“Lạc quan thực tế” khác với “tích cực độc hại”
"Lạc quan thực tế" không phải là tự trấn an rằng mọi chuyện sẽ ổn, khi thực tế không phải vậy. Khái niệm này cũng không hoàn toàn đồng nghĩa với khả năng phục hồi tinh thần, dù hai yếu tố có liên quan chặt chẽ.
Khả năng phục hồi là việc đứng dậy sau nghịch cảnh, còn lạc quan thực tế là phát triển mạnh mẽ ngay trong nghịch cảnh đó. Khả năng phục hồi mặc định rằng, một điều tồi tệ đã xảy ra với bạn và đặt câu hỏi bạn hồi phục tốt đến đâu. Nhưng tôi không muốn chỉ dừng ở việc hồi phục, bởi hồi phục đơn thuần nghĩa là quay trở lại mức ban đầu. Trong khi thực tế, rất nhiều người vốn đã có một nền tảng mong manh và điểm xuất phát không hề vững chắc.
"Tích cực độc hại" giống như kiểu "Cố lên, rồi mọi chuyện sẽ tự ổn thôi!". Điều đó đôi khi rất hời hợt và xem nhẹ những gì người khác đã trải qua. Có lúc, chúng ta chỉ muốn được trút bầu tâm sự, được lắng nghe, được ai đó an ủi về mặt cảm xúc, thậm chí là bằng sự hiện diện bên cạnh mình. Nhưng "tích cực độc hại" lại bảo rằng: "Thôi bỏ qua đi và hãy nhìn vào mặt tích cực". Đó không phải là ý nghĩa thực sự của sự lạc quan, đặc biệt không phải “lạc quan thực tế”.
"Lạc quan thực tế" là cách tiếp cận vấn đề một cách tỉnh táo, cân nhắc giữa lợi ích và rủi ro trước khi đưa ra quyết định, và cuối cùng là hành động. Những người quá lạc quan thường hành động quá nhanh, trong khi những người quá bi quan lại suy nghĩ và lo lắng quá mức đến mức không thể đưa ra quyết định nào. Lạc quan thực tế là sự kết hợp những điểm tốt nhất của cả hai thái cực.
Ví dụ về trường hợp xét nghiệm máu cho thấy mức cholesterol ở ngưỡng đáng lo ngại. Một người quá lạc quan có thể phớt lờ kết quả, không làm gì thêm và tin rằng mọi chuyện rồi sẽ tự ổn. Trong khi đó, một người quá bi quan thậm chí có thể né tránh việc đi khám vì sợ nhận kết quả xấu. Theo cách đó, cả hai thái cực đều đang bỏ bê sức khỏe của chính mình. Ngược lại, một người theo tư duy “lạc quan thực tế” sẽ tiếp nhận thông tin, đánh giá tình hình và thực hiện những bước cụ thể cần thiết để giải quyết vấn đề.
Vấn đề của sự bi quan nằm ở hai điểm. Bạn có xu hướng đánh giá quá cao nguy cơ những điều tồi tệ xảy ra, đồng thời lại đánh giá thấp khả năng bản thân có thể đối mặt với chúng. Lạc quan thực tế giúp bạn nhìn nhận rủi ro chính xác hơn, đồng thời củng cố khả năng ứng phó của bản thân.
Một nghiên cứu năm 2026 đăng trên Journal of the American Geriatrics Society cho thấy, những người lạc quan nhất có nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ thấp hơn gần 40% so với nhóm bi quan nhất, ngay cả khi đã loại trừ các yếu tố như tập luyện thể dục, hút thuốc, trầm cảm và bệnh mạn tính.
Các nghiên cứu khác cũng cho thấy, những người lạc quan thường sống lâu hơn trung bình từ 11–15% và có khả năng sống đến 85 tuổi cao hơn đáng kể. Ngoài ra, sự lạc quan còn mang lại lợi ích liên quan đến tình trạng viêm, chức năng miễn dịch, khả năng lành vết thương, thai kỳ, các mối quan hệ, sức khỏe tinh thần và nhiều hành vi có lợi cho sức khỏe. Lợi ích của nó gần như tác động đến toàn bộ cơ thể. Và vì 75% sự lạc quan là có thể học được, nên đây là kỹ năng mà bất kỳ ai cũng có thể rèn luyện.
