Phát huy tiềm năng, đẩy mạnh đầu tư nguồn điện
Miền Trung - Tây Nguyên có nhiều lợi thế phát triển các loại hình năng lượng, đặc biệt là thủy điện, điện gió và điện mặt trời. Những năm qua, các địa phương trong khu vực đã từng bước khai thác tiềm năng, thu hút đầu tư các dự án nguồn điện, góp phần bổ sung nguồn cung cho hệ thống điện quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Tại Hội nghị ngành Công Thương khu vực miền Trung - Tây Nguyên lần thứ XII năm 2026 tổ chức ở Quảng Ngãi, đại diện các địa phương tập trung thảo luận, trao đổi kinh nghiệm, đánh giá kết quả phát triển năng lượng và đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện triển khai các dự án nguồn điện, lưới điện trong thời gian tới.
Theo ông Nguyễn Thanh Mân - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2026 - 2030, địa phương được quy hoạch 102 dự án nguồn điện theo Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, với tổng công suất 3.088,15MW.
Trong đó, có 73 dự án thủy điện nhỏ, công suất 816,1MW; 8 dự án điện gió, công suất 676,05MW; 13 dự án điện mặt trời, công suất 800MW. Ngoài ra, địa phương còn được quy hoạch các dự án thủy điện lớn, điện rác và điện sinh khối.
Đến nay, Quảng Ngãi có 60 nhà máy điện đi vào vận hành với tổng công suất 1.240,5MW. Trong đó, 56 nhà máy thủy điện có tổng công suất 1.085,5MW; 3 nhà máy điện mặt trời đạt 105MW và Nhà máy điện gió Tân Tấn Nhật - Đăk Glei công suất 50MW. Bên cạnh đó, 19 dự án thủy điện nhỏ đang thi công, tổng công suất 288,5MW.
Những kết quả này cho thấy dư địa phát triển năng lượng của Quảng Ngãi còn lớn, nhất là trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ sản xuất công nghiệp và đời sống ngày càng tăng.
Tại Gia Lai, theo ông Dương Minh Đức - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh, tổng công suất các dự án điện giai đoạn 2026 - 2030 theo Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII là 5.768MW.
Địa phương hiện có 92 dự án đạt tiến độ triển khai với tổng công suất 4.959MW. Trong đó, 4 dự án điện gió đã vận hành phát điện thương mại, tổng công suất 238MW; một dự án điện gió công suất 145MW đã hoàn thành thi công, đang thử nghiệm và dự kiến vận hành trong tháng 12/2026.
Trong khi đó, Khánh Hòa tiếp tục khẳng định lợi thế về phát triển năng lượng tái tạo. Tính đến tháng 10/2026, tỉnh có 75 nhà máy, nguồn điện đang vận hành với tổng công suất 6.197,84MW.
Riêng điện mặt trời đạt hơn 3.708MW, điện gió hơn 665MW, chiếm khoảng 70,6% tổng công suất nguồn điện đang vận hành. Nếu tính cả thủy điện và điện sinh khối, tỉ trọng công suất năng lượng tái tạo đạt khoảng 78,7%.
Theo định hướng phát triển, Khánh Hòa dự kiến có khoảng 107 dự án nguồn điện, tổng công suất từ 16.535 đến 18.935MW. Đến tháng 9/2026, tỉnh đã lựa chọn nhà đầu tư cho 13 dự án với tổng công suất 4.169MW.
Từ thực tế các địa phương cho thấy, phát triển năng lượng đang mở ra cơ hội thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả tài nguyên và hình thành thêm động lực tăng trưởng cho khu vực miền Trung - Tây Nguyên.
Đồng bộ quy hoạch, tạo thuận lợi cho phát triển năng lượng
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển năng lượng tại các địa phương vẫn còn khó khăn cần tập trung tháo gỡ, nhất là sự thiếu đồng bộ giữa các quy hoạch, thủ tục đầu tư và hạ tầng truyền tải điện.
Theo Sở Công Thương Quảng Ngãi, các dự án năng lượng hiện chịu sự điều chỉnh của nhiều loại quy hoạch như quy hoạch điện, quy hoạch tỉnh, sử dụng đất, lâm nghiệp và xây dựng. Một số nội dung chưa thống nhất, phải tiếp tục rà soát, cập nhật, ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thiện thủ tục và lựa chọn nhà đầu tư.
Các vướng mắc về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng rừng cũng cần được giải quyết để tạo điều kiện triển khai dự án theo đúng quy định.
Tại Gia Lai, tiến độ đầu tư lưới điện truyền tải chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện. Việc thỏa thuận đấu nối, giải tỏa công suất và hoàn thiện hợp đồng mua bán điện còn kéo dài. Địa phương kiến nghị hoàn thiện cơ chế giá điện, thống nhất quy trình đàm phán hợp đồng và đẩy nhanh đầu tư các công trình truyền tải.
Trước những kiến nghị của địa phương, ông Bùi Quốc Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, Bộ đang tập trung tháo gỡ vướng mắc về cơ chế giá điện, thủ tục đầu tư, phát triển điện mặt trời mái nhà và điều chỉnh quy hoạch điện.
Đối với 172 dự án năng lượng tái tạo còn vướng mắc liên quan đến cơ chế giá FIT, Quốc hội đã ban hành nghị quyết tháo gỡ và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đang triển khai thực hiện theo quy định.
Đáng chú ý, Bộ Công Thương đang xây dựng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư các dự án đường dây truyền tải điện theo hình thức BOT, tương tự các công trình giao thông. Đây là hướng nhằm huy động thêm nguồn lực xã hội tham gia đầu tư hạ tầng điện, góp phần khắc phục tình trạng nguồn điện phát triển nhưng thiếu khả năng giải tỏa công suất.
Cùng với đó, Luật Điện lực sửa đổi đã bổ sung các quy định đơn giản hóa thủ tục đối với công trình điện có trong quy hoạch, tạo thuận lợi cho việc triển khai các dự án.
Đối với điện mặt trời mái nhà, Bộ Công Thương đang trình Chính phủ cơ chế khuyến khích phát triển, đồng thời nghiên cứu chính sách phù hợp với công sở, đơn vị sự nghiệp và hộ gia đình.
Đại diện Cục Điện lực đề nghị ngành điện đẩy mạnh mua điện dư từ các hộ dân theo quy định, tạo thêm động lực đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Liên quan đến điều chỉnh quy hoạch điện, ông Bùi Quốc Hùng nhấn mạnh việc cập nhật, bổ sung danh mục dự án phải xuất phát từ đề xuất của địa phương, đồng thời được tính toán trên cơ sở khả năng truyền tải và giải tỏa công suất.
Cục Điện lực đang phối hợp với Viện Năng lượng nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung các nguồn điện như nhiệt điện than, điện khí LNG và thủy điện tích năng để bảo đảm phù hợp với nhu cầu phát triển của hệ thống điện.
Riêng điện gió ngoài khơi, việc bổ sung quy hoạch cần được xem xét đồng bộ với quy hoạch không gian biển, quốc phòng, an ninh và giao thông đường thủy, bảo đảm khai thác hiệu quả tiềm năng gắn với yêu cầu quản lý, sử dụng tài nguyên.
