Trao đổi với PV Tiền Phong, Trung tá Nguyễn Thị Ngọc Ánh - Chủ nhiệm Khoa Xét nghiệm sinh học, Viện Pháp y Quân đội (Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng), chia sẻ về những công nghệ đang được áp dụng và các hướng tiếp cận mới nhằm nâng cao hiệu quả xác định danh tính liệt sĩ.
Theo Trung tá Ánh, mẫu hài cốt liệt sĩ chủ yếu là các mẫu xương, răng đã được chôn cất nhiều chục năm dưới lòng đất, chịu tác động của thời gian, khí hậu, độ ẩm, nhiệt độ và vi sinh vật. Vì vậy, đây là loại mẫu đặc biệt khó đối với công tác xét nghiệm ADN.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của sinh học phân tử và công nghệ giải trình tự gen, nhiều phương pháp, kỹ thuật xét nghiệm ADN đã được nghiên cứu và ứng dụng trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và quân nhân mất tích lâu năm.
Hiện nay, Viện Pháp y Quân đội đang sử dụng kỹ thuật phân tích ADN ty thể bằng phương pháp Sanger để xét nghiệm ADN từ mẫu hài cốt liệt sĩ. Đây là phương pháp được ứng dụng từ sớm trong xét nghiệm ADN đối với các mẫu hài cốt lâu năm và đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn.
“Chúng tôi sử dụng quy trình đã được nghiên cứu và ban hành trong Thông tư của Bộ Quốc phòng về quy trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin; Thông tư của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trước đây về định mức kinh tế - kỹ thuật thực hiện dịch vụ giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, Trung tá Ánh nói.
Trung tá Ánh cho biết, bên cạnh các kỹ thuật đang được sử dụng, nhiều công nghệ hiện đại cũng được nghiên cứu, tiếp cận nhằm nâng cao hiệu quả xét nghiệm ADN đối với các mẫu hài cốt lâu năm.
Trong đó, kỹ thuật SNP (Single Nucleotide Polymorphism) cho phép phân tích các biến thể nucleotide đơn trên hệ gen, phù hợp với các mẫu ADN bị phân hủy mạnh hoặc phân mảnh nặng. Ưu điểm của kỹ thuật này là tăng khả năng thu nhận dữ liệu từ những mẫu phân hủy mạnh, hỗ trợ phân tích huyết thống xa và phù hợp với các hệ thống giải trình tự hiện đại. Tuy nhiên, việc phân tích SNP phức tạp hơn và đòi hỏi hệ thống phân tích dữ liệu chuyên sâu.
Một hướng tiếp cận khác là công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới NGS/MPS (Next Generation Sequencing/Massively Parallel Sequencing). Công nghệ này có ưu điểm nổi bật trong xử lý các mẫu ADN phân hủy nặng hoặc có hàm lượng ADN rất thấp, đồng thời nâng cao hiệu quả phân tích dữ liệu và đối sánh huyết thống.
Tuy nhiên, theo Trung tá Ánh, việc triển khai NGS/MPS đòi hỏi chi phí đầu tư và vận hành lớn, cùng với hệ thống hạ tầng hiện đại, năng lực tin sinh học, hệ thống bảo đảm và kiểm soát chất lượng chặt chẽ cũng như đội ngũ nhân lực chuyên sâu.
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Theo kế hoạch, các cơ quan chức năng đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; đẩy mạnh thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ xác định danh tính.
