Nhiều thị trường đồng loạt siết tiêu chuẩn
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, trong giai đoạn từ ngày 16-30/6/2026, các thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã phát đi 34 thông báo SPS mới, gồm 21 dự thảo lấy ý kiến và 13 thông báo có hiệu lực. Các quy định tập trung chủ yếu vào kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và yêu cầu kiểm dịch đối với hàng hóa nông sản, thực phẩm nhập khẩu.
Trong số các thông báo mới, đáng chú ý nhất là dự thảo của EU sửa đổi quy định về mức dư lượng tối đa (MRL) đối với 8 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật gồm azocyclotin, chlorfenapyr, cyhexatin, dicofol, endosulfan, fenarimol, fenpropathrin và profenofos. EU dự kiến hạ hàng loạt ngưỡng dư lượng xuống mức giới hạn định lượng do các hoạt chất này chưa từng được phê duyệt hoặc đã bị rút phê duyệt tại châu Âu từ nhiều năm trước.
Dự thảo áp dụng đối với nhiều nhóm sản phẩm có thế mạnh xuất khẩu của Việt Nam như trái cây, rau quả, hạt có dầu, chè, cà phê, gia vị, thịt và các sản phẩm có nguồn gốc động vật.
Đáng chú ý, EU đề xuất hạ mức dư lượng đối với profenofos trên nhiều mặt hàng như xoài, cà chua, hạt bông, rau mùi, thì là Ai Cập (cumin), các loại gia vị quả và một số sản phẩm động vật. Đây đều là những nhóm hàng có hoạt động thương mại đáng kể trên thị trường quốc tế.
Theo giải trình của EU, Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu (EFSA) chưa có đủ dữ liệu để xác nhận các giá trị tham chiếu độc tính đối với những hoạt chất này, do đó cơ quan quản lý lựa chọn hướng kiểm soát chặt hơn nhằm bảo vệ người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, EU cũng đang sửa đổi các quy định kiểm dịch thực vật nhằm ngăn chặn sự xâm nhập của một số sinh vật gây hại mới, đồng thời cập nhật các yêu cầu nhập khẩu và lưu thông đối với nhiều loại thực vật, nông sản.
Không chỉ EU, Australia cũng thông báo dự thảo điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với 13 hoạt chất nông nghiệp và thuốc thú y. Các mặt hàng chịu tác động bao gồm đậu tương, hạt cải dầu, nho, nho khô, hạt bông, xà lách, vải, mãng cầu và một số sản phẩm động vật.
Tại Nhật Bản, cơ quan chức năng đã ban hành 7 thông báo có hiệu lực liên quan đến sửa đổi mức dư lượng tối đa của 6 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm, đồng thời điều chỉnh nhiều quy định về kiểm dịch thực vật, danh mục thực vật cấm nhập khẩu và các biện pháp kiểm soát dịch hại.
New Zealand cũng đưa ra các dự thảo mới về tiêu chuẩn sức khỏe nhập khẩu đối với vi sinh vật, sản phẩm sinh học và dòng tế bào có nguồn gốc động vật. Đồng thời, nước này xây dựng bộ tiêu chuẩn mới đối với các sản phẩm động vật dùng cho người, bao gồm thực phẩm, thực phẩm bổ sung, mỹ phẩm và sản phẩm trị liệu có nguồn gốc động vật.
Trong khi đó, Brazil đề xuất các yêu cầu kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt hơn đối với hạt giống cải dầu và cải mù tạt Ethiopia nhập khẩu. Theo dự thảo, mỗi lô hàng phải có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và chứng minh không nhiễm các đối tượng dịch hại theo yêu cầu của Brazil.
Một thay đổi đáng chú ý khác đến từ Thổ Nhĩ Kỳ. Quốc gia này thông báo kể từ ngày 4/8/2026, các thông tin kiểm dịch bắt buộc phải được khai báo đầy đủ trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật hoặc giấy chứng nhận tái xuất khẩu. Những lô hàng có chứng từ không đáp ứng yêu cầu sẽ bị coi là không hợp lệ và không được phép nhập khẩu.
Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng
Theo các chuyên gia thương mại, xu hướng chung hiện nay là các thị trường nhập khẩu ngày càng sử dụng nhiều biện pháp SPS để kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm. Dù không phải là rào cản thuế quan, các quy định này đang trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa muốn thâm nhập các thị trường có tiêu chuẩn cao.
Đáng chú ý, phần lớn các thông báo SPS mới đều tập trung vào việc siết chặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tăng yêu cầu kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng xuất khẩu không còn phụ thuộc chủ yếu vào ưu đãi thuế quan từ các FTA mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn thực phẩm của từng thị trường.
Trước các thay đổi liên tục từ các thị trường nhập khẩu, Văn phòng SPS Việt Nam khuyến nghị các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp xuất khẩu thường xuyên theo dõi các thông báo SPS mới của các nước thành viên WTO để kịp thời cập nhật, góp ý đối với các dự thảo có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, doanh nghiệp cần rà soát quy trình sản xuất, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và các hóa chất nông nghiệp theo đúng quy định của thị trường nhập khẩu; tăng cường kiểm soát dư lượng, truy xuất nguồn gốc và quản lý vùng nguyên liệu nhằm hạn chế nguy cơ bị cảnh báo, trả hàng hoặc mất thị phần khi các quy định mới chính thức có hiệu lực.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, trong bối cảnh các biện pháp SPS ngày càng được các nước sử dụng như một công cụ bảo vệ sức khỏe con người, động vật và thực vật, việc chủ động thích ứng với các yêu cầu kỹ thuật mới không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro thương mại mà còn là điều kiện quan trọng để duy trì và mở rộng thị phần tại các thị trường xuất khẩu có giá trị cao như EU, Nhật Bản, Australia và New Zealand.
