Đồng Hới trước ngưỡng 'phường đặc biệt'

Những con số vượt khung

Những ngày này, đi dọc các trục đường trung tâm Đồng Hới, dễ nhận thấy nhịp sống đô thị đã khác trước. Từ khu vực ven sông Nhật Lệ, Quảng Bình Quan, Thành Đồng Hới đến các tuyến phố thương mại, khu dịch vụ, bãi biển Bảo Ninh, Hải Thành, không gian đô thị như được mở rộng, liền mạch hơn sau cuộc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.

Theo Nghị quyết số 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, phường Đồng Hới được thành lập trên cơ sở sắp xếp 8 đơn vị hành chính cấp xã trước đây, gồm các phường: Đồng Hải, Đồng Phú, Hải Thành, Phú Hải, Nam Lý, Đức Ninh Đông và các xã Bảo Ninh, Đức Ninh. Sau sắp xếp, phường có diện tích tự nhiên 40,89 km², dân số hơn 81.400 người, với 70 tổ dân phố.

Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, ông Hoàng Ngọc Đan, Chủ tịch UBND phường Đồng Hới cho biết, việc xây dựng Đề án phân loại đơn vị hành chính không chỉ là yêu cầu pháp lý sau sắp xếp mà còn là bước đánh giá đúng vị thế, quy mô và yêu cầu quản lý của địa phương.

“Đồng Hới sau sắp xếp không còn là một phường theo nghĩa thông thường. Đây là một chỉnh thể đô thị có dân số lớn, không gian phát triển rộng, tập trung nhiều chức năng quan trọng của tỉnh. Việc phân loại đúng sẽ là cơ sở để địa phương hoạch định phát triển, tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp” - ông Đan nói.

Theo Đề án phân loại đơn vị hành chính phường Đồng Hới, địa phương đạt 91,31 điểm theo các tiêu chí phân loại, chưa tính điểm ưu tiên. Trong đó, quy mô dân số đạt điểm tối đa 25 điểm; diện tích tự nhiên đạt tối đa 25 điểm; điều kiện phát triển kinh tế - xã hội đạt 37,31 điểm; yếu tố đặc thù đạt 4 điểm.

Đáng chú ý, phường Đồng Hới được đề xuất cộng thêm 10 điểm ưu tiên do giữ vai trò trung tâm tổng hợp cấp tỉnh. Tổng điểm sau khi cộng ưu tiên là 101,31 điểm. Trên cơ sở đó, phường Đồng Hới đủ điều kiện đề nghị công nhận là phường loại đặc biệt theo Nghị định số 307/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Ở nhóm tiêu chí kinh tế - xã hội, Đồng Hới cho thấy đặc trưng của một đô thị dịch vụ phát triển mạnh. Tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ trong cơ cấu kinh tế đạt hơn 95%; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp hơn 98%; tỷ lệ dân số đô thị được cung cấp nước sạch qua hệ thống tập trung đạt hơn 92%; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều chỉ còn 0,13%.

Cải cách hành chính, chuyển đổi số cũng là điểm sáng. Tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt 79,5%, cao hơn mức bình quân chung của tỉnh. Số văn bản đi được ký số và gửi trên môi trường mạng đạt 100%.

Theo ông Đan, những con số này phản ánh nỗ lực rất lớn của bộ máy chính quyền phường sau sắp xếp. “Khối lượng công việc tăng mạnh, phạm vi quản lý rộng hơn, dân số đông hơn, yêu cầu của người dân và doanh nghiệp cao hơn. Vì vậy, phường phải vận hành theo tư duy quản trị đô thị hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo” - ông Đan chia sẻ.

Một điểm đáng chú ý trong Đề án là yếu tố dân số tạm trú quy đổi. Theo tính toán, phường Đồng Hới có dân số tạm trú quy đổi hơn 12.100 người, tương đương 14,91% dân số thường trú. Con số này chưa phản ánh hết thực tế biến động dân cư trên địa bàn. Là trung tâm tỉnh lỵ, Đồng Hới thường xuyên đón lượng lớn cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, doanh nghiệp, nhà đầu tư, du khách đến làm việc, giao dịch, lưu trú, kéo theo áp lực lớn về giao thông, hạ tầng, môi trường, an ninh trật tự và dịch vụ công.

Di sản, biển và bản sắc đô thị

Năm 2025, tổng lượt khách du lịch đến Đồng Hới đạt khoảng 2,25 triệu lượt. Các bãi biển Nhật Lệ, Bảo Ninh cùng hệ thống khách sạn, khu nghỉ dưỡng, nhà hàng, dịch vụ ven biển khiến dân số thực tế trên địa bàn tăng cao vào mùa du lịch, dịp lễ, tết và các sự kiện lớn.

“Có những thời điểm, áp lực quản lý đô thị không chỉ tính bằng dân số thường trú. Người đến làm việc, khám chữa bệnh, học tập, du lịch, lưu trú tạo ra cường độ hoạt động rất lớn. Đó là đặc thù phải được nhìn nhận trong phân loại đơn vị hành chính” - ông Đan nói.

Không gian Đồng Hới không chỉ là những tuyến phố, trụ sở, khu thương mại. Đây còn là vùng đất có chiều sâu văn hóa, lịch sử, với nhiều di tích, lễ hội, thiết chế văn hóa và không gian sinh hoạt cộng đồng đặc sắc.

Trên địa bàn phường có nhiều di tích lịch sử cấp quốc gia như Bến đò Mẹ Suốt, Quảng Bình Quan, Thành Đồng Hới, Lũy Đào Duy Từ, Cửa Nhật Lệ, Khu Giao tế Quảng Bình, Trận địa pháo Lão quân Đức Ninh, các địa điểm lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Quảng Bình… Cùng với đó là các lễ hội, loại hình văn hóa dân gian như lễ hội Cầu ngư, đua thuyền trên sông Nhật Lệ, Hát Sắc Bùa, Bài chòi.

Theo lãnh đạo phường Đồng Hới, giá trị văn hóa, di sản và lợi thế biển là nguồn lực mềm quan trọng. Đồng Hới có thể phát triển theo hướng đô thị dịch vụ, du lịch, kinh tế đêm, gắn với không gian sông Nhật Lệ, biển Bảo Ninh, các di tích lịch sử và các khu đô thị mới.

Ðộng lực để huy động nguồn lực

Ông Phan Ngọc Lâm, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Quảng Trị cho rằng, nếu được công nhận là phường đặc biệt, Đồng Hới sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để khẳng định vai trò trung tâm của tỉnh, nâng cao vị thế và sức hút đối với nhà đầu tư.

Theo ông Lâm, lợi ích quan trọng nhất là khẳng định vị thế đô thị trung tâm của tỉnh Quảng Trị sau sắp xếp. Đây là căn cứ để lập, điều chỉnh quy hoạch đô thị theo tiêu chuẩn cao hơn; tăng khả năng ưu tiên bố trí các dự án hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, chỉnh trang đô thị; đồng thời tạo cơ sở xem xét tổ chức bộ máy, biên chế, nguồn nhân lực phù hợp với quy mô và tính chất của một phường đặc biệt.

Ở góc độ thu hút đầu tư, danh xưng “phường đặc biệt” có thể tạo niềm tin cho doanh nghiệp khi triển khai các dự án thương mại, dịch vụ, đô thị, du lịch. Đồng thời, địa phương có thêm điều kiện tiếp cận các chương trình phát triển đô thị của Trung ương và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Trong Đề án, UBND phường Đồng Hới xác định nhiều nhóm nhiệm vụ để nâng cao chất lượng các tiêu chí trong giai đoạn tới: Quản lý dân cư và phát triển nguồn nhân lực; phát triển kinh tế đô thị, nâng cao năng lực tự chủ ngân sách; hoàn thiện hạ tầng đô thị, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng số; cải cách hành chính; quy hoạch và phát triển không gian đô thị.

“Phường đặc biệt nếu trở thành hiện thực không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu cho trách nhiệm lớn hơn. Danh xưng đặc biệt phải đi cùng chất lượng quản trị đặc biệt, dịch vụ công tốt hơn, hạ tầng đồng bộ hơn, môi trường sống văn minh hơn. Người dân phải là đối tượng được hưởng lợi cuối cùng từ quá trình này”. Ông Hoàng Ngọc Đan, Chủ tịch UBND phường Đồng Hới (Quảng Trị)

Phường đề xuất tỉnh quan tâm ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông, thoát nước, chiếu sáng, cây xanh, vệ sinh môi trường, công trình công cộng thiết yếu; đồng thời đầu tư hạ tầng số, trang thiết bị phục vụ quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Một kiến nghị đáng chú ý là xem xét điều chỉnh tỷ lệ cân đối ngân sách cho phường Đồng Hới tương xứng với quy mô, vị trí, vai trò và yêu cầu nhiệm vụ sau sắp xếp; phân cấp hợp lý nguồn thu từ đất đai, tăng tỷ lệ điều tiết một số nguồn thu ổn định để địa phương có thêm nguồn lực chỉnh trang đô thị, phát triển dịch vụ công.

“Việc công nhận phường đặc biệt không đồng nghĩa với việc được hưởng cơ chế tài chính hay ngân sách đặc thù. Trước hết, đây là nền tảng pháp lý và động lực để huy động nguồn lực, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững”, ông Phan Ngọc Lâm nói thêm.