Theo Danh lục đỏ Việt Nam, những thập niên gần đây, khu vực phân bố của Voọc mũi hếch tiếp tục thu hẹp đáng kể do nạn phá rừng ồ ạt và săn bắn ráo riết, dẫn đến kích cỡ quần thể ước tính suy giảm hơn 80% trong vòng 40 năm. Loài này được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp và chỉ được tìm thấy trong các khoảnh rừng nhỏ ở tỉnh Hà Giang cũ và Tuyên Quang cũ (nay là tỉnh Tuyên Quang) như tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Na Hang, Khu Bảo tồn Thiên nhiên Cham Chu, Khu Bảo tồn Loài và Sinh cảnh Voọc mũi hếch Khau Ca và rừng huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang cũ. Trong đó, rừng Khau Ca được xác định là khu vực có quần thể Voọc mũi hếch lớn nhất thế giới, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo tồn loài linh trưởng nguy cấp này.
Theo bà Mai Thị Hoàn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, sau khi hợp nhất với tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang hiện là địa phương duy nhất trong cả nước còn ghi nhận sự tồn tại của Voọc mũi hếch. Trong đó, khu vực Khau Ca, nơi quần thể được bảo vệ hiệu quả nhất, số cá thể đã tăng từ khoảng 50 - 60 con (năm 2002) lên ước tính 100 - 150 con (năm 2025). Mục tiêu 5 năm tới của địa phương là nâng quần thể lên khoảng 130 - 180 cá thể, đồng thời xây dựng Kế hoạch bảo tồn loài cấp tỉnh.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dù gia tăng về số lượng, Voọc mũi hếch vẫn đang đối mặt nhiều nguy cơ, trong đó có nguy cơ bị săn bắt làm thực phẩm và dược liệu, sinh cảnh bị chia cắt và suy thoái do xâm lấn đất rừng tự nhiên để mở rộng đất sản xuất nông nghiệp, khai thác lâm sản.
Xây dựng kế hoạch bảo tồn dài hạn
Tại Hội thảo về công tác bảo tồn loài Voọc mũi hếch diễn ra ngày 24/8, các đại biểu thống nhất xây dựng Kế hoạch hành động chung nhằm bảo tồn và phục hồi loài giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Một số mục tiêu cụ thể được đề xuất bao gồm đến năm 2035, tăng khoảng 25% số lượng cá thể so với hiện trạng tại khu vực Vườn quốc gia Du Già - Khau Ca, mở rộng diện tích sinh cảnh lên khoảng 1.600ha, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, đưa Voọc mũi hếch trở thành biểu tượng đa dạng sinh học của tỉnh, huy động 10 - 15 triệu USD nguồn lực đến năm 2030 và bảo đảm ít nhất 30 cộng đồng dân cư được hưởng lợi trực tiếp từ công tác bảo tồn.
Để xây dựng Kế hoạch bảo tồn, các chuyên gia đề xuất trước mắt lựa chọn mô hình Nhóm chuyên gia/Tổ công tác kỹ thuật, sau khi hoàn thiện dự thảo Kế hoạch sẽ trình Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang xem xét và ban hành, làm căn cứ để triển khai các giải pháp bảo tồn loài linh trưởng đặc biệt quý hiếm này.
