Sáng 21/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về một số dự án luật, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Tránh tình trạng ai cũng có trách nhiệm nhưng không ai trực tiếp làm
Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Đà Lạt, dẫn số liệu về tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại các môi trường công cộng có giảm, nhưng không đồng đều. Chẳng hạn, ở nhà hàng, quán ăn vẫn duy trì mức 67,3%, chưa đạt mục tiêu.
Ông Ngọc dẫn nguyên nhân được Bộ Y tế chỉ ra, là do hành vi hút thuốc xảy ra nhanh, khó xác định vi phạm nếu không có thiết bị nghiệp vụ, lực lượng mỏng, kiêm nhiệm, chế tài nằm rải rác ở nhiều văn bản…
Đại biểu cho rằng, để ngăn chặn tình trạng hút thuốc tại nơi công cộng, một trong những giải pháp cần chú trọng là xác định rõ thẩm quyền kiểm tra và xử phạt, tránh tình trạng "ai cũng có trách nhiệm nhưng không ai trực tiếp làm".
Ông Ngọc đề xuất bổ sung theo hướng công an cấp xã là cơ quan trực tiếp kiểm tra, xử lý hành vi hút thuốc lá tại địa điểm cấm trên địa bàn, chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.
Đặc biệt, cơ quan, người có thẩm quyền được sử dụng hình ảnh, dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật và thông tin, hình ảnh do tổ chức, cá nhân cung cấp qua ứng dụng điện tử để phát hiện, xác minh và xử lý.
Đại biểu Ngọc cũng nêu một bất cập nữa là pháp luật không quy định chủ quán, quản lý nhà hàng, bảo vệ bệnh viện, hiệu trưởng nhà trường… có thẩm quyền xử phạt hành vi hút thuốc, nhưng lại quy định chế tài phạt 3 - 5 triệu đồng với người quản lý địa điểm nếu không tổ chức kiểm tra, đôn đốc.
Nhấn mạnh vấn đề “trách nhiệm thì có, công cụ thì không”, đại biểu đề xuất bổ sung nghiêm cấm hành vi đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm, xâm hại người yêu cầu, nhắc nhở, phản ánh, tố giác hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm.
Đồng thời, người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc lá có quyền buộc người vi phạm chấm dứt việc hút thuốc lá; ghi nhận hình ảnh, lập biên bản sự việc và đề nghị công an cấp xã hoặc người có thẩm quyền xử lý vi phạm.
Việc bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi vẫn phổ biến dù pháp luật đã nghiêm cấm
Đại biểu Nguyễn Hải Long, đoàn TP Đà Nẵng, đề nghị nâng độ tuổi được mua, sử dụng thuốc lá lên 21 tuổi. Theo ông Long, trước 18 tuổi, phần lớn các em còn sống cùng bố mẹ, đi học phổ thông, có gia đình và thầy cô quản lý, ít tiền riêng, nên tỷ lệ hút thuốc còn thấp.
Theo điều tra STEPS năm 2021 được Bộ Y tế dẫn trong báo cáo đánh giá tác động, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15 - 19 tuổi là 5,46%; ở học sinh 13 - 15 tuổi, tỷ lệ hút thuốc lá điếu năm 2022 chỉ còn 1,9%.
Trong khi đó, qua tuổi 18, hoàn cảnh thay đổi. Nhiều em rời gia đình lên thành phố học đại học, ở ký túc xá, nhà trọ; nhiều em đi làm, có đồng lương đầu tiên. Không có bố mẹ bên cạnh, có tiền riêng, sống trong nhóm bạn mới, lại được pháp luật cho phép mua, thì việc bắt đầu hút thuốc rất dễ xảy ra.
Kết quả là tỷ lệ hút thuốc ở nam giới tăng từ 5,46% ở độ tuổi 15 - 19 lên 32,6% ở độ tuổi 20 - 24, gấp gần 6 lần và khoảng một nửa số nam giới đang hút thuốc hằng ngày bắt đầu hút từ 19 tuổi trở lên.
Từ cơ sở trên, đại biểu Long đề xuất nâng lên mốc 21 tuổi như đã nêu. Ông nói, hiện ít nhất 15 quốc gia đã áp dụng mốc này. Và, sau khi áp dụng, doanh số thuốc lá điếu ở các địa bàn có tỷ lệ người dưới 21 tuổi cao giảm 12,4%.
Sau khi đủ 21 tuổi, phần lớn thanh niên đã ra trường, có việc làm, chuẩn bị lập gia đình; tâm lý ổn định hơn, ít bị bạn bè lôi kéo và biết cân nhắc lợi hại hơn. Do vậy, xác suất bắt đầu hút thuốc thấp hơn nhiều so với lứa tuổi trước đó.
Cũng góp ý vào Luật sửa đổi, bổ sung luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Tô Huy Vũ, đoàn TP Hà Nội, cho rằng, đối với người chưa đủ 18 tuổi, báo cáo tổng kết thi hành luật cho thấy việc bán thuốc lá cho nhóm này vẫn phổ biến dù pháp luật đã nghiêm cấm.
“Do đó, hiệu quả của lần sửa đổi phải được đánh giá ở khả năng thực hiện nghĩa vụ của người bán. Dự thảo bổ sung quyền từ chối bán khi người mua không chứng minh được đủ tuổi là phù hợp. Tuy nhiên, việc thay toàn bộ điểm b khoản 1 Điều 25 làm mất yêu cầu treo biển không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi đang có trong điều khoản hiện hành. Đề nghị giữ lại yêu cầu này để người bán và người mua đều nhận biết rõ quy định”, ông Vũ nói.
