Chuẩn hóa hệ thống khảo thí quan trọng hơn chuyện 'tách hay không tách' kỳ thi

Thưa tiến sĩ, với góc độ quản lý đại học, ông nhìn nhận thế nào về đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học?

TS Phan Quốc Nghĩa: Việc xem xét tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học là xu hướng cần được nghiên cứu trên cơ sở khoa học, thực tiễn và có lộ trình phù hợp. Hai kỳ thi hướng tới hai mục tiêu khác nhau.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT nhằm đánh giá kết quả học tập của học sinh sau 12 năm phổ thông và phục vụ xét tốt nghiệp. Trong khi đó, tuyển sinh đại học hướng tới lựa chọn những thí sinh có năng lực phù hợp với yêu cầu đào tạo của từng ngành, từng cơ sở giáo dục đại học. Về nguyên tắc, mỗi kỳ thi nên phục vụ đúng mục tiêu của mình.

Tuy nhiên, theo tôi, điều quan trọng hơn việc "tách hay không tách" là Việt Nam cần xây dựng được một hệ thống khảo thí chuẩn hóa, có chất lượng và được xã hội tin cậy. Khi có một hệ thống như vậy, kết quả thi có thể được nhiều trường đại học cùng sử dụng, vừa đáp ứng yêu cầu tuyển sinh, vừa giảm áp lực thi cử và chi phí cho người học.

Đổi mới tuyển sinh vì thế không nên chỉ được nhìn dưới góc độ tổ chức thêm hay bớt một kỳ thi, mà cần hướng tới xây dựng một hệ thống đánh giá năng lực hiệu quả, minh bạch và có khả năng phục vụ đồng thời giáo dục phổ thông và giáo dục đại học.

Theo ông, một kỳ thi muốn được nhiều trường đại học sử dụng cần đáp ứng những yêu cầu gì?

TS Phan Quốc Nghĩa: Theo tôi, một kỳ thi muốn trở thành căn cứ tuyển sinh có giá trị cần đáp ứng đồng thời bốn yêu cầu.

Thứ nhất, kết quả phải phản ánh đúng năng lực học tập và tư duy thực chất của thí sinh.

Thứ hai, đề thi phải có khả năng phân hóa tốt để các trường lựa chọn được người học phù hợp với từng nhóm ngành.

Thứ ba, kết quả cần có độ tin cậy và tính ổn định cao, bảo đảm sự công bằng giữa các địa phương cũng như qua nhiều năm.

Cuối cùng, kỳ thi phải được chuẩn hóa để nhiều trường đại học có thể cùng sử dụng, tránh tình trạng mỗi trường tổ chức một kỳ thi riêng.

Trong bối cảnh quyền tự chủ đại học ngày càng mở rộng, các trường đều mong muốn có thêm những công cụ đánh giá tin cậy bên cạnh điểm thi tốt nghiệp THPT và học bạ để tuyển chọn thí sinh phù hợp hơn.

Nếu tách hai kỳ thi, liệu các trường đại học có đủ năng lực tự tổ chức tuyển sinh trên quy mô lớn?

TS Phan Quốc Nghĩa: Thực tế, một số trường đại học đã có kinh nghiệm tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực hoặc đánh giá đầu vào. Tuy nhiên, xây dựng và vận hành một kỳ thi quy mô lớn, đạt chuẩn khảo thí là công việc rất phức tạp.

Một kỳ thi chất lượng đòi hỏi ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, quy trình xây dựng đề khoa học, hệ thống bảo mật, đội ngũ chuyên gia khảo thí, công nghệ tổ chức thi và cơ chế kiểm định độc lập. Đây là những yêu cầu không phải trường đại học nào cũng đủ nguồn lực đầu tư đồng bộ.

Vì vậy, theo tôi, thay vì mỗi trường tự xây dựng một kỳ thi riêng, cần thúc đẩy các mô hình liên kết khảo thí, trong đó một đơn vị tổ chức kỳ thi theo chuẩn chung, còn nhiều trường cùng công nhận và sử dụng kết quả tuyển sinh.

Đó cũng là xu hướng nhiều hệ thống giáo dục trên thế giới đang hướng tới nhằm giảm chi phí xã hội và hạn chế việc thí sinh phải tham dự quá nhiều kỳ thi khác nhau.

Vậy giải pháp nào vừa giảm áp lực thi cử, vừa bảo đảm chất lượng tuyển sinh?

TS Phan Quốc Nghĩa: Tự chủ đại học là xu hướng tất yếu và các trường có quyền lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp. Tuy nhiên, dưới góc độ người học, điều quan trọng nhất vẫn là có một kỳ thi thực sự chất lượng, đánh giá đúng năng lực và được nhiều trường đại học công nhận.

Khi đó, thí sinh chỉ cần tham gia một kỳ thi nhưng có thể sử dụng kết quả để đăng ký xét tuyển vào nhiều trường khác nhau. Điều này vừa giảm áp lực thi cử, vừa tiết kiệm thời gian và chi phí cho gia đình.

Hiện nay, một số mô hình khảo thí chuẩn hóa như V-SAT đang được nhiều trường đại học phối hợp triển khai và cùng sử dụng kết quả xét tuyển. Theo tôi, đây là một hướng đi đáng tham khảo trong quá trình hoàn thiện hệ thống khảo thí quốc gia, bởi thay vì gia tăng số lượng kỳ thi riêng, mục tiêu cuối cùng vẫn là xây dựng được các kỳ thi có chất lượng, được chuẩn hóa và có mức độ công nhận rộng rãi trong toàn hệ thống giáo dục đại học.

Xin cảm ơn ông!