Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình
Tiếp tục chương trình phiên họp, chiều 18/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thượng tướng Lê Văn Tuyến - Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), dự thảo sửa đổi lần này đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.
Trong đó, lần sửa đổi này đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình với 4 tội gồm: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố, sản xuất trái phép chất ma túy.
Theo Thượng tướng Lê Văn Tuyến, việc thu hẹp hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.
Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành sửa đổi theo hướng tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Bên cạnh đó, nhiều ý kiến trong Ủy ban đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội gồm tội mua bán trái phép chất ma túy, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, tội chống loài người và tội phạm chiến tranh.
Việc này nhằm tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm và cần đặt trong mối tương quan về tính chất nguy hiểm của các tội phạm cũng như tính hiệu quả trong tổng thể các biện pháp phòng, chống các tội phạm đặc biệt nguy hiểm, phù hợp với pháp luật quốc tế.
Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh gồm: tội bạo loạn (điều 112), tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (điều 142), tội mua bán trái phép chất ma túy (điều 251), tội chống loài người (điều 422), tội phạm chiến tranh (điều 423). Bỏ 1 tội danh có hình phạt tử hình do nhập tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (điều 113) vào tội khủng bố (điều 299).
Tăng mức phạt tiền, mở rộng cải tạo không giam giữ
Một nội dung quan trọng khác trong dự thảo là nâng mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh, phù hợp với biến động giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.
Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, xâm phạm hoạt động tư pháp… phù hợp định hướng giảm hình phạt tù, mở rộng hình phạt không giam giữ.
Đồng thời, dự thảo quy định người bị kết án trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ mà vi phạm nghĩa vụ thì có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù, nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành bản án và tính nghiêm minh của pháp luật.
Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong đó, mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Lần sửa đổi này, dự thảo cũng mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.
Đồng thời, dự thảo cũng bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm gắn với điều kiện cụ thể. Theo đó, dự thảo bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh.
