Trong bối cảnh thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết 105/NQ-CP ngày 8/4/2026 của Chính phủ, nhiều địa phương mong muốn được duy trì các đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công trực thuộc Sở Công Thương bằng giải pháp tháo gỡ vướng mắc, khó khăn hiện tại.
“Bà đỡ” của công nghiệp nông thôn
Khuyến công không đơn thuần là những đề án khô khan trên giấy tờ. Tại Phú Thọ, nhiều năm qua, đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ phát triển công nghiệp nông thôn, xúc tiến thương mại, phát triển thương mại điện tử, hỗ trợ tiết kiệm năng lượng, sản xuất sạch hơn; trong đó đặc biệt là nhiệm vụ đồng hành, hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp thông qua chính sách khuyến công. Chỉ tính riêng năm 2025, địa phương đã thu hút hơn 50 dự án đầu tư vào khu vực công nghiệp nông thôn với tổng vốn trên 150 tỷ đồng, tạo việc làm cho gần 1.000 lao động với thu nhập ổn định. Những con số này cho thấy hiệu quả rõ rệt của công tác khuyến công và một số hoạt động kinh tế công thương đối với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Tại Nghệ An, nhiều năm qua, hoạt động khuyến công đã không ngừng được đổi mới, phát huy hiệu quả và trở thành động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp nông thôn phát triển theo hướng bền vững. Với vai trò cầu nối giữa chính sách và thực tiễn, các hoạt động khuyến công đã hỗ trợ hàng trăm cơ sở sản xuất trên toàn tỉnh nâng cao năng lực, đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Những mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại đã giúp nâng cao năng suất chất lượng, tạo ra những sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP) vượt trội và lan tỏa thói quen tiêu dùng văn minh đến các hộ gia đình và người tiêu dùng hàng Việt.
Tại Thanh Hóa, Trung tâm Xúc tiến Công Thương - đơn vị thực hiện chức năng nhiệm vụ về khuyến công, tiết kiệm năng lượng và xúc tiến thương mại đang hoạt động rất hiệu quả, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế địa phương. Những doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn vốn quen với sản xuất nhỏ lẻ, thủ công nay đều đánh giá cao hiệu quả của các nội dung hoạt động khuyến công, giúp nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm. Điển hình, đề án khuyến công quốc gia điểm “Hỗ trợ phát triển sản xuất và chế biến lâm sản” được thực hiện trong nhiều giai đoạn đã tạo điều kiện giúp doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp trên địa bàn mạnh dạn ứng dụng máy móc, công nghệ; giảm chi phí, cải thiện mẫu mã, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang các thị trường trong và ngoài nước.
Ở góc độ tổng thể, chương trình khuyến công quốc gia tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển công nghiệp nông thôn. Chỉ tính riêng năm 2025, với hơn 112,5 tỷ đồng kinh phí triển khai 102 đề án, chương trình đã hỗ trợ hàng trăm cơ sở sản xuất ứng dụng máy móc tiên tiến, nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Đáng chú ý, nguồn vốn khuyến công còn có tác dụng kích hoạt nguồn lực xã hội. Chỉ riêng nội dung hỗ trợ ứng dụng máy móc thiết bị đã thu hút hơn 100 tỷ đồng vốn đối ứng từ các cơ sở công nghiệp nông thôn. Điều này cho thấy hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ của chính sách, khi nguồn ngân sách nhà nước đóng vai trò “vốn mồi”, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.
Bên cạnh đó, hoạt động bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cũng góp phần nâng cao giá trị thương hiệu, tạo động lực cho các cơ sở sản xuất cải tiến mẫu mã, chất lượng sản phẩm. Năm 2025, đã có 108 sản phẩm được công nhận cấp quốc gia, cùng với hàng nghìn gian hàng được hỗ trợ tham gia hội chợ, triển lãm, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước.
Không chỉ dừng lại ở hỗ trợ sản xuất, khuyến công còn đóng vai trò quan trọng trong đào tạo, tư vấn và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp. Các chương trình tập huấn về quản trị, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, marketing trực tuyến… đã giúp nhiều cơ sở công nghiệp nông thôn từng bước tiếp cận với phương thức sản xuất-kinh doanh hiện đại.
Một điểm đáng chú ý là hoạt động khuyến công đang có sự chuyển mình mạnh mẽ, gắn với các xu hướng phát triển mới như chuyển đổi số và chuyển đổi xanh - hai trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam.
Trong năm 2025, nhiều đề án khuyến công đã hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng bộ nhận diện thương hiệu trực tuyến, ứng dụng công nghệ số trong bán hàng, thậm chí thử nghiệm các giải pháp công nghệ như thực tế ảo để xúc tiến thương mại. Đây là bước đi quan trọng giúp các cơ sở sản xuất nhỏ ở nông thôn vượt qua hạn chế về quy mô và tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Song song đó, các nội dung hỗ trợ về tiết kiệm năng lượng, sản xuất sạch hơn cũng góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng máy móc hiện đại không chỉ nâng cao năng suất mà còn giảm tiêu hao nguyên liệu, giảm phát thải và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
Lợi ích mà khuyến công mang lại không chỉ đo bằng nguồn thu trực tiếp mà còn ở giá trị lan tỏa: tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân nông thôn, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, khuyến công đang nổi lên như một công cụ chính sách quan trọng để mở rộng dư địa tăng trưởng, đặc biệt tại khu vực công nghiệp nông thôn.
Cần cơ chế ưu tiên
Theo định hướng của Nghị quyết 105/NQ-CP ngày 8/4/2026 của Chính phủ về Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới, các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trường hợp không thực hiện được phải tổ chức lại.
Đây là chủ trương đúng đắn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm gánh nặng ngân sách. Tuy nhiên, với đặc thù của hoạt động khuyến công, yêu cầu này đang tạo ra những thách thức không nhỏ.
Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, các đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công do Nhà nước giao nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở công nghiệp nông thôn triển khai các hoạt động phát triển sản xuất công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số…. Những hoạt động này không mang tính kinh doanh, không tạo nguồn thu nên khó có thể tự chủ tài chính.
Trong bối cảnh đó, để công tác quản lý nhà nước lĩnh vực công thương đạt được những kết quả tích cực, cần tiếp tục mô hình trung tâm khuyến công, duy trì vai trò “bà đỡ” cho hoạt động sản xuất công nghiệp nông thôn.
Sở Công Thương Phú Thọ nêu quan điểm, rất cần thiết phải tổ chức một đơn vị sự nghiệp trực thuộc, phục vụ công tác quản lý nhà nước để triển khai các hoạt động khuyến công, xúc tiến thương mại, phát triển thương mại điện tử và kinh tế số, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tiết kiệm năng lượng, sản xuất sạch hơn.
Sở Công thương Thanh Hoá cho rằng, cần tiếp tục duy trì một đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Công Thương, được Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên, tương tự như mô hình khuyến nông trong lĩnh vực nông nghiệp.
Giữ lại các đơn vị thực hiện nhiệm vụ Khuyến công thuộc Sở Công Thương được xem như giữ lại hy vọng và động lực phát triển cho hàng triệu cơ sở công nghiệp nông thôn trong tình hình mới. Mong muốn khuyến công được tiếp tục thắp lửa trong sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn bằng giải pháp điều chỉnh, tháo gỡ nút thắt cơ chế một cách kịp thời.
Quan điểm trên cũng nhận được sự đồng tình của rất nhiều địa phương khác. Theo các địa phương, trong bối cảnh nền kinh tế đang đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngành Công Thương giữ vai trò then chốt trong việc thúc đẩy sản xuất, mở rộng thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp, việc có một lực lượng chuyên trách để triển khai các chính sách là điều kiện cần thiết để bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Trước thách thức lớn từ Nghị quyết số 105/NQ-CP, Bộ Công Thương và các địa phương đang rà soát, báo cáo Chính phủ để xem xét công nhận cơ chế ưu tiên và xếp nhiệm vụ khuyến công vào Nhóm 4 (Nhà nước đảm bảo kinh phí hoạt động) theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP, tương tự như lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.
Bên cạnh đó, kiến nghị duy trì mô hình mỗi tỉnh có 01 đơn vị sự nghiệp chuyên trách về khuyến công và một số hoạt động kinh tế công thương khác trực thuộc Sở Công Thương để đảm bảo tính kỹ thuật đặc thù của ngành và tiếp tục phát huy hiệu quả trong việc huy động mọi nguồn lực và hỗ trợ tích cực cho cộng đồng doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp tại địa bàn nông thôn ngày càng phát triển.
