TPO - Nghệ nhân Đỗ Văn Lan (hay còn gọi là Ba Lan, 80 tuổi, trú thôn Phú Gia, xã Xuân An, tỉnh Gia Lai) còn cất giữ nhiều chiếc nón ngựa cổ quý giá, nhiều chiếc đã hơn 300 năm, trị giá hàng trăm triệu đồng.
Chiếc nón ngựa của ông cố để lại qua các đời, giờ đến ông Ba Lan hơn 126 năm. Chiếc nón có phần chụp (chóp nón) được làm từ mai con đồi mồi (rùa biển). Có người trả giá chiếc nón hơn 100 triệu đồng nhưng ông Ba Lan không bán.
Chiếc nón được ông Ba Lan bọc một lớp nilon bên ngoài để bảo vệ phần lá.
Nón ngựa Phú Gia được làm thủ công tỉ mỉ với các vật liệu chính như lá kè mỡ (lá cọ), rễ dứa, cây giang (giống như cây tre, nứa). Các nguyên liệu làm nón ngựa không chỉ chống mối mọt mà còn rất bền, dẻo.
Gọi là nón ngựa bởi chiếc nón có được sự dẻo dai, bền bỉ thích hợp dùng đội khi cưỡi ngựa. Thời xưa, nón chỉ dành riêng cho giới phong lưu, quyền quý, nhất là những chiếc nón ngựa có chụp bạc, chạm trổ hình rồng phượng trên đỉnh nón.
Phần chụp bằng kim loại ở chóp nón có hình Long - Lân - Quy - Phụng dành cho quan lớn đội. Chiếc nón này đã hơn 300 năm. Chiếc nón này đã có người trả 150 triệu đồng nhưng ông Ba Lan không bán.
Ngày xưa với những người có chức sắc khác nhau thì mẫu họa tiết được thêu khác nhau. Trông vào đó mà ta biết được phẩm hàm của từng quan lại trong địa phương. Còn giới phong lưu thường chuộng mẫu mai, lan, cúc, trúc, vì nó là biểu tượng của sự thanh tao, đài các.
Chiếc nón của quân lính nghĩa quân Tây Sơn phần chụp bằng kim loại không có các linh vật. Chiếc nón đã có người ra giá 100 triệu đồng. Ông kể cách đây hơn 300 năm, từ thời vua Quang Trung, chiếc nón trên gắn với nghĩa quân Tây Sơn đội thần tốc tiến quân ra Bắc.
Chiếc nón có chụp bạc, vàng được điêu khắc công phu mà ông Ba Lan giữ đã hơn 300 tuổi. Giá của nó được ông Ba Lan cho biết khoảng 170 triệu đồng.Bên trong mỗi chiếc nón được làm công phu, tỉ mỉ với từng nét thủ công.
Nón có chụp bằng hỗn hợp kim loại do người xưa làm vô cùng quý giá.
Giờ đây, ông Ba Lan vẫn say mê làm nón lá theo từng đơn đặt hàng. Có chiếc nón ông phải làm 40 ngày mới xong, giá trị khoảng 30 triệu đồng.
Nón Phú Gia được chính tay ông Ba Lan làm giống như một căn "biệt thự" khi phải trải qua nhiều công đoạn.
Một chiếc nón do một nhà hàng ở Quy Nhơn đặt ông Ba Lan làm riêng. Ông Ba Lan phải mất 20 ngày mới làm xong chiếc nón này.
Nghệ nhân Ba Lan lưu giữ và phát triển nghề nón lá Phú Gia.
Ngày 1/6, UBND tỉnh Gia Lai có quyết định công nhận Làng nghề truyền thống Nón ngựa Phú Gia, thôn Phú Gia, xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đạt tiêu làng nghề truyền thống theo quy định của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn; Điều 8 quyết định số 32 ngày 14/10/2025 của UBND tỉnh ban hành quy chế phối hợp về quản lý làng nghề, ngành nghề nông thôn và công nhận nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
![m4.jpg](https://cdn.tienphong.vn/images/b7bf742b2701c557097dbcc4b26cf743ba8316c8096ba97d66ee303346a67fea66e34882684788d0e329c43cf3e8ba1d/m4.jpg.avif "Nón Phú Gia được chính tay ông Ba Lan làm giống như một căn "biệt thự" khi phải trải qua nhiều công đoạn.")
