Ba điểm mới đáng chú ý trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập của Hà Nội năm nay đó là: Bỏ phân chia khu vực tuyển sinh; giảm mức điểm chênh lệch khi xét tuyển giữa các nguyện vọng xuống còn 0,5 – 1 điểm (giảm 1 nửa so với trước); bỏ điều kiện thí sinh phải có hộ khẩu Hà Nội mới được đăng ký vào trường THPT công lập.
TS Đặng Minh Tuấn, giảng viên Trường Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội nhìn nhận, những điều chỉnh trong tuyển sinh lớp 10 năm nay của Hà Nội là những bước đi theo hướng tích cực, thể hiện nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc tăng tính linh hoạt và công bằng cho hệ thống tuyển sinh. Tuy nhiên, những thay đổi này chỉ có thể giảm áp lực ở một số khía cạnh, nhưng chưa thể giải quyết căn bản áp lực của kỳ thi đối với học sinh, phụ huynh.
Trước hết, việc giảm điểm chênh lệch giữa các nguyện vọng giúp học sinh có thêm cơ hội trúng tuyển vào các trường phù hợp, giảm tâm lý “được ăn cả, ngã về không” khi đặt nguyện vọng. Điều này phần nào làm giảm áp lực tâm lý cho học sinh và phụ huynh trong quá trình lựa chọn trường.
Bên cạnh đó, việc bỏ khu vực tuyển sinh và nới điều kiện hộ khẩu là những điều chỉnh rất đáng chú ý, phản ánh xu hướng quản lý giáo dục theo thực tế cư trú và học tập, thay vì ràng buộc hành chính. Những thay đổi này giúp mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập cho nhiều học sinh, đặc biệt là nhóm học sinh “tạm trú” đã học tập ổn định tại Hà Nội trong nhiều năm.
Thực tế, trước đây, học sinh chọn trường phải chịu ảnh hưởng khá lớn của phân chia địa giới tuyển sinh. Năm nay, quyền lựa chọn của các em được mở rộng hơn, phù hợp hơn với năng lực học tập, điều kiện đi lại và hoàn cảnh gia đình.
"Nhưng cần thẳng thắn rằng, cơ chế mở hơn không có nghĩa là thi dễ hơn. Bởi vì, kỳ thi vẫn là thi tuyển chung bằng 3 môn, thí sinh cạnh tranh bằng kết quả thi, và phụ huynh vẫn phải tính toán nguyện vọng một cách tỉnh táo", TS Tuấn nói.
Mức cạnh tranh đổ về một số trường
Chuyên gia dự đoán về kỳ thi năm nay, khi phạm vi lựa chọn mở rộng, các trường top đầu chắc chắn sẽ thu hút nhiều hồ sơ hơn và mức cạnh tranh có thể tăng.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa tất cả học sinh đều chịu áp lực như nhau, mà áp lực sẽ lớn nhất ở những nhóm gia đình đặt mục tiêu vào một số trường top đầu mà không lượng giá đúng năng lực thực của con. Vì vậy, thay vì chỉ lo cạnh tranh toàn thành phố, phụ huynh nên chuyển sang tư duy chiến lược, con mình đang có năng lực ra sao, phù hợp với môi trường nào để lựa chọn 3 nguyện vọng phù hợp với mong muốn, khát vọng nhưng cũng đảm bảo an toàn.
“Áp lực lớn nhất của kỳ thi lớp 10 hiện nay không nằm ở cơ chế tuyển sinh, mà nằm ở sự chênh lệch giữa nhu cầu vào trường công lập và khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục thủ đô. Mỗi năm, Hà Nội có hơn 100.000 học sinh tốt nghiệp THCS, nhưng chỉ khoảng 60–65% có thể vào được trường công lập. Khi “cầu” vẫn lớn hơn “cung”, thì dù cơ chế tuyển sinh có điều chỉnh, áp lực cạnh tranh vẫn sẽ tồn tại”, TS Tuấn khẳng định.
Cũng theo ông Tuấn, việc mở rộng đối tượng dự thi và bỏ rào cản khu vực có thể khiến mức độ cạnh tranh trở nên rõ ràng hơn, bởi học sinh có nhiều lựa chọn hơn và phải cạnh tranh trên phạm vi rộng hơn. Mở cơ chế lựa chọn là cần thiết, nhưng điều đó không thể thay thế cho việc giải bài toán cung - cầu của giáo dục công lập.
Năm nay, thành phố có 147.000 em hoàn thành chương trình THCS, trong khi số vào khối công lập và hệ giáo dục nghề nghiệp công lập dự kiến khoảng 88.000 em. Như vậy, áp lực về tình trạng thiếu chỗ học ở các trường THPT công lập vẫn là vấn đề rất lớn.
Bỏ phân tuyến nên được xem là một bước điều chỉnh về cơ chế tuyển sinh, còn bài toán căn cơ vẫn là mở rộng cơ hội học tập chất lượng, đa dạng hóa con đường sau THCS và nâng chất cả công lập, tư thục lẫn giáo dục nghề nghiệp.
Vì vậy, để giảm áp lực kỳ thi một cách thực chất, theo chuyên gia này, Hà Nội cần tiếp cận vấn đề ở tầm hệ thống. Trước hết là mở rộng quy mô, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lượng các trường THPT công lập, đặc biệt ở những khu vực có tốc độ gia tăng dân số cao nhằm làm giảm tình trạng dồn toa vào một số trường 'hot'.
Đồng thời, cần phát triển mạnh các hướng học tập sau cấp THCS như giáo dục nghề nghiệp, các chương trình đào tạo kỹ năng và mô hình trường chất lượng cao, giúp học sinh có nhiều lựa chọn phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân.
Quan trọng hơn, cần từng bước thay đổi nhận thức xã hội: vào được trường công lập không phải là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Khi hệ thống giáo dục trở nên đa dạng và linh hoạt hơn, áp lực dồn vào một kỳ thi duy nhất sẽ tự nhiên giảm đi.
Tóm lại, những điều chỉnh năm nay là cần thiết và tích cực, nhưng để giảm áp lực kỳ thi lớp 10 một cách bền vững, cần những giải pháp đồng bộ và dài hạn hơn từ phía hệ thống giáo dục thủ đô.
Về giải pháp, ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội nói rằng, thời gian qua với sự đầu tư về cơ sở vật chất của TP Hà Nội cùng với việc bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo của ngành đã thu hẹp khoảng cách chênh lệch chất lượng giữa các nhà trường tuy nhiên thực tế “vẫn còn khoảng cách cần quan tâm”.
Lãnh đạo Sở GD&ĐT Hà Nội cũng cho biết sẽ chỉ đạo cơ sở, các phường, xã làm tốt việc quy hoạch, theo đúng quan điểm giáo dục phải đi trước một bước, có tính dự báo về số lượng học sinh từng năm để chuẩn bị trường, lớp đáp ứng yêu cầu trường, lớp; sĩ số học sinh/lớp học để thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Theo kế hoạch tuyển sinh của Hà Nội, năm nay, thí sinh sẽ thực hiện 3 bài thi gồm: Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ để lấy kết quả tuyển sinh vào lớp 10 THPT. Toàn thành phố có 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS nhưng các trường THPT công lập, các Trung tâm GDNN- GDTX, cơ sở giáo dục nghề nghiệp chỉ tuyển 88.000 học sinh (khoảng 60%). Số còn lại, các em sẽ học trường tư thục, học nghề. Trong bối cảnh, nhiều phường ở Hà Nội không có trường THPT công lập, kỳ thi năm nay được dự báo tiếp tục căng thẳng, có sự cạnh tranh cao.
