Tiểu đường là bệnh rối loạn chuyển hóa phổ biến, đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài.
Theo TS Ngô Thị Hoài Thu, Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, dù đã có nhiều loại thuốc đặc trị nhưng chi phí cao và tác dụng phụ vẫn là rào cản lớn. Trong khi đó, các hoạt chất từ thực vật dù an toàn hơn lại gặp hạn chế như khó hòa tan, kém ổn định trong cơ thể và hiệu quả chưa cao khi dùng qua đường uống.
Một trong những hoạt chất tự nhiên được quan tâm hiện nay là vitexin với khả năng hỗ trợ hạ đường huyết, giảm mỡ máu và có khả năng ức chế tế bào ung thư. Tuy nhiên, vitexin lại khó tan trong nước, khiến cơ thể hấp thu kém.
Nhằm giải quyết vấn đề này, nhóm nghiên cứu của TS Ngô Thị Hoài Thu đã thực hiện “Nghiên cứu quy trình công nghệ chế tạo nanovitexin làm nguyên liệu sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hỗ trợ trong phòng và điều trị bệnh tiểu đường”.
Nhóm nghiên cứu đã tận dụng vỏ đậu xanh – nguồn nguyên liệu giàu vitexin nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Từ nguồn phụ phẩm này, các nhà khoa học đã chiết xuất vitexin và đưa vào hệ dẫn thuốc nano, góp phần cải thiện độ tan, khả năng hấp thu và tác dụng dược lý của vitexin trong quá trình điều trị, góp phần định hướng phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chất lượng cao cho người bệnh.
Theo TS Thu, kết quả thử nghiệm cho thấy nanovitexin có khả năng hấp thu vào tế bào tốt hơn rõ rệt so với dạng thông thường.
Hoạt chất này còn giúp ức chế các enzyme phân giải tinh bột như α-glucosidase và α-amylase – yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát đường huyết. Đồng thời, nanovitexin cũng có khả năng chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ tế bào trước các tổn thương.
Một ưu điểm đáng chú ý là giải pháp này giúp hạn chế các tác dụng phụ thường gặp ở thuốc điều trị tiểu đường, đặc biệt là các vấn đề về tiêu hóa thường gặp ở thuốc tây. Nhờ vậy, người bệnh có thể sử dụng dễ dàng hơn, nhất là khi dùng qua đường uống – phương pháp tiện lợi và ít gây khó chịu.
Không chỉ dừng lại ở hỗ trợ điều trị tiểu đường, nanovitexin còn được đánh giá có tiềm năng mở rộng sang các sản phẩm giải độc gan và bảo vệ thần kinh. Điều này mở ra cơ hội phát triển các dòng thực phẩm bảo vệ sức khỏe chất lượng cao, có nguồn gốc từ thiên nhiên.
Đáng chú ý, quy trình chế tạo nanovitexin đã được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp bằng độc quyền sáng chế vào năm 2025, đồng thời được chuẩn hóa và ban hành Tiêu chuẩn cơ sở cấp Viện Sinh học cho nguyên liệu nanovitexin, tạo cơ sở khoa học để tiếp tục hoàn thiện và sản xuất nguyên liệu này ở quy mô pilot (sản xuất thử nghiệm).
“Trong bối cảnh tỷ lệ người mắc các bệnh lý chuyển hóa ngày càng gia tăng, những kết quả trên không chỉ mang ý nghĩa khoa học sâu sắc mà còn mở ra hướng đi đầy triển vọng trong việc tự chủ nguồn nguyên liệu dược phẩm công nghệ cao từ chính nguồn phụ phẩm nông nghiệp của Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả của kinh tế tuần hoàn”, TS Thu chia sẻ.
