Các bác sĩ Khoa Thận tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện E vừa tiếp nhận điều trị cho nam bệnh nhân 31 tuổi trong tình trạng đau nhức dữ dội vùng cơ hai cánh tay, sưng nề, đỏ rát kèm buồn nôn. Kết quả thăm khám và xét nghiệm cho thấy người bệnh mắc hội chứng tiêu cơ vân do vận động quá mức.
Theo ThS.BS Nguyễn Thị Hoa, Khoa Thận tiết niệu và Lọc máu, người bệnh được đưa đến viện sau nhiều ngày xuất hiện các triệu chứng bất thường nhưng vẫn nghĩ chỉ là đau cơ thông thường sau tập luyện.
Khai thác bệnh sử cho thấy, bệnh nhân là kỹ sư xây dựng, thường xuyên làm việc tại các công trình với cường độ lao động lớn. Sau giờ làm, anh vẫn dành từ một đến hai giờ mỗi ngày để tập gym, chủ yếu với các bài tập tay, vai và ngực, sử dụng mức tạ từ 5-10 kg.
Toàn bộ quá trình tập luyện đều dựa trên kinh nghiệm cá nhân, không có giáo án phù hợp với thể trạng cũng như không được huấn luyện viên hoặc chuyên gia y học thể thao hướng dẫn. Việc duy trì cường độ cao liên tục trong nhiều ngày, thiếu thời gian nghỉ phục hồi đã khiến cơ thể rơi vào tình trạng quá tải.
Ban đầu, người bệnh chỉ cảm thấy đau nhức cơ nhiều hơn bình thường sau mỗi buổi tập nên vẫn tiếp tục duy trì lịch luyện tập. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, hai cánh tay bắt đầu sưng to, đỏ rát và đau dữ dội. Ngay cả những sinh hoạt đơn giản như mặc quần áo, nâng đồ vật hay cử động tay cũng trở nên khó khăn. Lo ngại sức khỏe diễn biến xấu, gia đình đã đưa bệnh nhân đến cấp cứu tại Bệnh viện E.
Theo BS Nguyễn Thị Hoa, tiêu cơ vân là tình trạng các tế bào cơ bị phá hủy, giải phóng các thành phần bên trong tế bào vào máu. Bệnh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như chấn thương, nhiễm trùng, tác dụng của thuốc hoặc vận động quá sức.
Ở trường hợp này, việc tập luyện cường độ cao kéo dài, trong khi cơ thể không có đủ thời gian phục hồi đã khiến các nhóm cơ bị tổn thương nghiêm trọng.
“May mắn là bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn sớm. Khi nhập viện, người bệnh mới xuất hiện các biểu hiện đau cơ, sưng nề và đỏ rát hai cánh tay, chưa có dấu hiệu tổn thương thận hay các biến chứng nặng. Sau điều trị tích cực, tình trạng lâm sàng cải thiện rõ rệt, các chỉ số xét nghiệm dần trở về bình thường”, BS Hoa cho biết.
Theo các bác sĩ, cùng với sự phát triển mạnh của các bộ môn như gym, chạy bộ, đạp xe, pickleball hay các môn thể thao sức bền, số ca tiêu cơ vân liên quan đến vận động quá mức cũng đang có xu hướng gia tăng.
Không ít người trẻ, dù hoàn toàn khỏe mạnh, lại đặt mục tiêu tăng cơ, giảm cân hoặc cải thiện vóc dáng trong thời gian ngắn nên liên tục nâng cường độ, thời lượng tập vượt quá khả năng thích nghi của cơ thể. Việc bỏ qua thời gian nghỉ ngơi, phục hồi sau tập là yếu tố làm tăng nguy cơ tổn thương cơ.
Ngoài vận động quá sức, các yếu tố như mất nước, lao động trong môi trường nắng nóng, thiếu ngủ, chế độ dinh dưỡng không hợp lý hoặc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ tập luyện không phù hợp cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng tiêu cơ vân.
Đối với trường hợp nam kỹ sư, công việc vốn đã tiêu hao nhiều thể lực tại công trường, cộng với lịch tập gym nặng kéo dài nhiều ngày liên tiếp mà không nghỉ ngơi đầy đủ đã khiến cơ thể rơi vào trạng thái quá tải.
Các bác sĩ lưu ý, tiêu cơ vân không phải lúc nào cũng biểu hiện rầm rộ. Nhiều trường hợp chỉ đau cơ hoặc sưng cơ sau vận động nên dễ bị nhầm với mỏi cơ thông thường, khiến người bệnh tiếp tục tập luyện hoặc tự điều trị tại nhà.
Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như suy thận cấp do các chất từ cơ bị phá hủy đi vào máu, rối loạn điện giải, đặc biệt là tăng kali máu gây rối loạn nhịp tim, thậm chí đe dọa tính mạng. Một số trường hợp nặng còn có thể xuất hiện hội chứng chèn ép khoang, gây tổn thương mạch máu, thần kinh và ảnh hưởng lâu dài đến chức năng vận động.
BS Nguyễn Thị Hoa khuyến cáo, người dân cần ngừng tập luyện và đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như đau cơ dữ dội kéo dài, sưng nề bất thường, yếu cơ, hạn chế vận động, mệt mỏi nhiều, buồn nôn hoặc nước tiểu sẫm màu như nước trà.
Để phòng ngừa tiêu cơ vân, việc tập luyện cần được xây dựng phù hợp với thể trạng, tăng dần cường độ thay vì tập quá sức ngay từ đầu, đặc biệt ở người mới tập hoặc quay lại luyện tập sau thời gian dài gián đoạn. Bên cạnh đó, cần uống đủ nước, ngủ đủ giấc, bổ sung dinh dưỡng hợp lý, dành thời gian để cơ thể phục hồi và nên tập luyện dưới sự hướng dẫn của huấn luyện viên hoặc chuyên gia có chuyên môn nhằm giảm nguy cơ chấn thương và các biến chứng nguy hiểm.
