Về tác quyền của “Đào Tấn thơ và từ”

Về tác quyền của “Đào Tấn thơ và từ”
TP - Công trình Đào Tấn Thơ và Từ của soạn giả Vũ Ngọc Liễn (NXB Sân Khấu – 11-2003) lẽ ra chỉ nên bàn luận trên tinh thần vui vẻ.

> Đôi điều nói lại

Bởi khôi phục lại di sản của một danh nhân như cụ Đào Tấn là công việc rất đáng quý trọng; Cùng nhau tôn vinh một danh nhân lẽ ra phải là sự vui chung. Tiếc thay cách xử sự của các bên lại làm cho chuyện vui thành ra không được vui.

Có nhiều ý kiến từ sau khi tác giả Minh Tâm cho đăng bài “Âm mưu đoạt giải nhờ… người đã khuất”. Ở đây chúng tôi chỉ lưu ý bài của bạn ký tên Hồng Hạnh (Hội Văn hóa Nghệ thuật Bình Định - Được đưa lên mạng ngày 28-02-2012 trên blog của Nguyễn Trọng Tạo). Ý kiến này là đại diện cho phía phê phán tác giả Minh Tâm.

Trước hết xin đính chính với bạn Hồng Hạnh và cư dân mạng rằng tác giả Minh Tâm (bài “Âm mưu giật giải…” Tiền Phong 29-02-2012) là hoàn toàn khác với Minh Tâm được mệnh danh là “Manh Tâm” “giun rắn” là “một quan chức văn hóa văn nghệ ở Bình Định…”. Minh Tâm ở đây là nhà báo, hiện là phóng viên một tờ báo ở Hà Nội.

Viết về những vấn đề nhạy cảm như thế này, các bạn nên tìm hiểu kỹ đối phương, cả bạn Hồng Hạnh và bạn Minh Tâm (và cả báo Tiền Phong nữa).

Nếu biết cụ Vũ Ngọc Liễn là bậc cao niên đã thượng thượng thọ đến tháng 3-2012 đã vào tuổi gần 90, thì hẳn Minh Tâm – chỉ đáng tuổi con cháu – không nỡ giật tít gay gắt đến như thế. Trẻ tha già nể… kia mà!

Tôi nghĩ, nếu cuốn sách không vào đến vòng chung khảo giải thưởng Nhà nước thì không có chuyện gì.

Có gì thì gọi điện cho nhau là được rồi. Hẳn là cụ Nguyễn Thanh Hiện và thân nhân các cụ Tống Phước Phổ, Mạc Như Tòng… đều không màng đến cái hư danh nên các cụ có ý kiến gì đâu.

Còn bạn Minh Tâm và báo Tiền Phong ngoài cách đặt vấn đề quá gay gắt ra thì nêu sự việc lên là phải lẽ.

Nếu không thì ai biết gì đâu. Nếu không thì có thể cụ Tống Phước Phổ, Mạc Như Tòng, Đỗ Văn Hỷ ở thế giới bên kia lại hỏi nhau: Này, trên ấy người ta trao giải thưởng cho Thơ và Từ Đào Tấn, sao không nhắc gì đến chúng mình nhỉ?

Thế nghĩa là, quyển Đào Tấn Thơ và Từ có ít nhất hai điểm không ổn, xét từ góc độ quyền tác giả và truyền thông phường hội – tuy không có luật thành văn nhưng còn mạnh mẽ hơn sâu sắc hơn cả luật thành văn.

Thơ và Từ Đào Tấn (NXB Văn học – 1987) ở trang tác giả ghi rõ: Vũ Ngọc Liễn (Chủ biên) – Nguyễn Thanh Hiện, Tống Phước Phổ - Mạc Như Tòng. Đỗ Văn Hỷ (hiệu đính). Xuân Diệu (giới thiệu) – Hoàng Trung Thông (bạt).

Như thế, cụ Vũ Ngọc Liễn, cụ Nguyễn Thanh Hiện, cụ Tống Phước Phổ (đã quá cố), cụ Mạc Như Tòng (đã quá cố) là đồng tác giả. Cụ Đỗ Hỷ - anh em ở Viện Văn học thường thân kính gọi cụ như thế - hiệu đính.

Người hiệu đính đảm bảo cho chất lượng, sự tin cậy của công trình dịch thuật – biên soạn. Luật xuất bản quy định phải ghi đầy đủ vào trang tác giả.

Người giới thiệu hay viết lời bạt, không bắt buộc phải ghi trên trang tác giả. Nhưng ở lần in đầu, nhờ cậy họ, trân trọng đặt vào trang tác giả thì ở các lần in sau nếu dùng lại, thì không nên bỏ họ khỏi vị trí đó.

Vì vậy, Thơ và Từ Đào Tấn dù in lại đến lần thứ mấy, dung lượng tăng lên đến bao nhiêu, nếu sử dụng lại nội dung của cuốn Thơ và từ Đào Tấn thì vẫn phải ghi tên và tôn trọng quyền lợi của các đồng tác giả và người hiệu đính.

Nếu ghi ở cuối bài trong trích văn, chỉ có giá trị xuất xứ được nhuận bút (các bài dịch) nhưng không có quyền đồng tác giả. Nếu nội dung của Đào Tấn Thơ và Tư khác hẳn với Thơ và Từ Đào Tấn thì tác giả Vũ Ngọc Liễn đúng.

Nếu là thêm vào các bài mới sưu tầm được, thêm phần tuồng hát bội… thì giá trị cơ bản của công trình không thay đổi. Như trước đây còn nghèo khó, bốn năm anh em chung tay cất ba gian nhà.

Nay có điều kiện, nối thêm thành năm hay bảy gian. Có phải làm mới hẳn đâu. Nên những người tham gia từ đầu vẫn còn quyền lợi. Dù có đảo lại tên sách Thơ và Từ Đào Tấn thành Đào Tấn Thơ và Từ mà bỏ tên các đồng tác giả và người hiệu đính, vẫn là không đúng luật.

Còn truyền thống? Lúc khởi đầu khó khăn, anh em chung lưng đấu cật, nay đã thành tựu, có điều kiện nhuận sắc thêm, thì có nên bỏ quên anh em thuở hàn vi không?

Rõ ràng một mình tác giả Vũ Ngọc Liễn không đủ sức, không đủ tự tin nên phải cùng cộng tác với những người khác, lại nhờ những người có uy tín giúp đỡ.

Một lời giới thiệu của Xuân Diệu, một lời bạt của Hoàng Trung Thông – người đã dịch Thơ và Từ Mao Trạch Đông – là rất quý báu, quan trọng cho sự ra đời của Thơ và Từ Đào Tấn ở NXB Văn học ở tầm Quốc gia chứ không phải là địa phương.

Cũng rõ ràng thư mục và tài liệu về Đào Tấn là của nhóm tác giả Vũ Ngọc Liễn (chủ biên) Bùi Lợi – Ngô Quang Hiền - Mạc Côn và Tuồng Đào Tấn cũng phải nhờ Phạm Phú Tiết chú giải… mà nay chỉ thấy tác giả duy nhất Vũ Ngọc Liễn?

Nếu phải nói cho đến đầu đến đũa, thì là như thế.

Nhưng biết cách xử sự thì chả có gì nên chuyện.

Là nếu hội đồng cơ sở đưa công trình trên vào danh sách xét giải thưởng Nhà nước; là nếu đã vào vòng chung kết, bạn Minh Tâm chỉ cần gửi ý kiến của mình cho hội đồng giải thưởng Nhà nước thì ắt phải xem xét lại, việc gì phải vội kêu lên “Âm mưu giật giải nhờ…”.

Cụ Vũ Ngọc Liễn trải đời như thế màng gì đến hư danh; chắc anh em bạn bè quý mến mà đưa vào hay vận động cụ đưa vào để tôn vinh danh nhân tỉnh nhà, cũng là ý tốt, lỡ có sơ suất (tin là vậy) thì cũng nên nhẹ nhàng nhắc nhau.

Mong mọi người vui vẻ với nhau. Kính chúc cụ Vũ Ngọc Liễn mạnh khỏe, trường thọ. Chờ để mừng cụ đến chín mươi xuân.

Nguyễn Văn Lưu
Nguyên Giám đốc NXB Văn học

Cùng chuyên mục

Săn vé concert quốc gia ở Mỹ Đình

Săn vé concert quốc gia ở Mỹ Đình

TPO - Với quy mô dự kiến khoảng 50.000 khán giả tại sân vận động quốc gia Mỹ Đình, chương trình nghệ thuật đặc biệt "Muôn sắc Việt Nam" đặt ra yêu cầu cao về công tác bảo đảm an ninh trật tự, an toàn. Trước tình trạng xuất hiện thông tin rao bán vé mời trên mạng xã hội, đại diện Công an TP Hà Nội khuyến cáo người dân thận trọng trước các lời mời chào mua vé, tránh bị lợi dụng, lừa đảo.

Tân Hoa hậu Việt Nam mang cây hạnh phúc trở về Báo Tiền Phong

Tân Hoa hậu Việt Nam mang cây hạnh phúc trở về Báo Tiền Phong

TPO - Trong ngày Báo Tiền Phong kỷ niệm 73 năm ra số báo đầu tiên, Hoa hậu Nguyễn Yến Trang cùng hai á hậu và các đại sứ mang cây hạnh phúc trở lại tòa soạn, thực hiện lời hẹn từ trước vòng chung khảo. Gọi Tiền Phong là “ngôi nhà thứ hai”, các người đẹp mong đồng hành trong những hoạt động vì cộng đồng.

3.000 nghệ sĩ đổ về Mỹ Đình

3.000 nghệ sĩ đổ về Mỹ Đình

TPO - Chương trình nghệ thuật quy mô quốc gia “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” diễn ra tối 24/11 tại sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội), quy tụ nhiều thế hệ nghệ sĩ như NSND Quang Thọ, NSND Thu Hiền, ca sĩ Mỹ Tâm, Tùng Dương, Hòa Minzy, Hoàng Thùy Linh, Noo Phước Thịnh. Toàn bộ vé tham dự được phát miễn phí.

Nghệ sĩ tự bảo vệ mình thế nào sau vụ Hoàng Mèo, Tấn Bo?

Hệ lụy phim ‘giang hồ mạng’

TPO - Tấn Bo, Hoàng Mèo bị khởi tố, bắt tạm giam liên quan phim ca nhạc "Huy Bến xe", đưa chuyện nghệ sĩ tham gia sản phẩm có “giang hồ mạng” trở lại tâm điểm. Nhiều nhà giáo dục lo ngại rằng những màn thanh toán, trả thù được tô vẽ thành hành động trượng nghĩa có thể khiến người trẻ ngộ nhận về bạo lực.

Nơi mặt trời trở về

Nơi mặt trời trở về

Có những câu hỏi đi qua tuổi thơ nhẹ như một cánh bướm chạm vào ô cửa. Người hỏi chẳng đợi lâu, người nghe cũng chẳng nhớ nhiều; một thoáng tò mò khép lại, ngày tháng lại tiếp tục trôi, tưởng như chẳng có gì bị bỏ quên.

Tháp nước Hàng Đậu phát ra 'cơn mưa âm thanh' của côn trùng và nhện

Tháp nước Hàng Đậu phát ra 'cơn mưa âm thanh' của côn trùng và nhện

TPO - Những cuộc đối thoại, tín hiệu tự vệ của côn trùng được tái hiện qua 59 bản ghi âm khoa học, tạo nên không gian âm thanh kỳ lạ bên trong tháp nước Hàng Đậu (Hà Nội), mang đến cho công chúng trải nghiệm độc đáo tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Lý giải trưởng ấp ở miền Tây có tên độc, lạ

Lý giải trưởng ấp ở miền Tây có tên độc, lạ

TPO - Việc người dân miền Tây có một số cái tên độc, lạ được soạn giả Nhâm Hùng - nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ lý giải, do thói quen, phản ánh tín ngưỡng dân gian, tâm trạng vui buồn và mong ước của cha mẹ. Người Nam Bộ từ xưa tới nay nổi tiếng với cách đặt tên mộc mạc, từ mong ước "Phú, Quý, Vinh, Hoa" đến những danh xưng gắn liền với các loài vật cũng để dễ nuôi.

Ngày mai, tôi sẽ là tôi khác

Ngày mai, tôi sẽ là tôi khác

Tôi đã từng rất sợ tiếng động. Chỉ một tiếng thìa khẽ chạm vào thành bát cũng khiến tôi giật mình. Tiếng tivi từ phòng bên, tiếng người trò chuyện hay tiếng chuông điện thoại đều làm tôi khó chịu. Có những ngày, tôi chỉ nằm im trong phòng, đóng kín cửa, không muốn gặp gỡ hay nói chuyện với bất kỳ ai.

Sắc màu văn hóa hội tụ trong ngày hội đoàn kết ở Lan Thượng

Sắc màu văn hóa hội tụ trong ngày hội đoàn kết ở Lan Thượng

Giữa không khí rộn ràng của Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam, người dân các dân tộc ở thôn Lan Thượng, xã Tam Tiến, thành phố Bắc Ninh cùng chung niềm vui, gắn bó và khát vọng xây dựng quê hương ngày càng phát triển.

Ngắm hoàng hôn ở Chùa Tháp có lịch sử 1.000 năm tại Đồ Sơn

Ngắm hoàng hôn ở Chùa Tháp có lịch sử 1.000 năm tại Đồ Sơn

TPO - Chùa Tháp Tường Long được tôn tạo, phục dựng trên nền móng của tòa tháp được xây dựng từ thế kỷ XI trên đỉnh núi Long Sơn, phường Đồ Sơn (TP Hải Phòng). Khu vực này là điểm cao nhất trong 9 ngọn núi với phong cảnh sơn thủy hữu tình, bao quát toàn bộ vùng Đông Nam Hải Phòng và vùng biển Đồ Sơn.

Sau biến cố, tôi tìm thấy hạnh phúc từ những điều bình thường

Sau biến cố, tôi tìm thấy hạnh phúc từ những điều bình thường

Tôi vẫn nhớ rất rõ cảm giác khi bị chiếc xe tải cán qua người. Cơn đau đến tê dại chạy dọc cơ thể, hơi thở yếu dần và đôi chân tôi không thể cử động. Khoảnh khắc đó, tôi chẳng còn nghĩ đến công việc còn dang dở hay những điều mình từng cố gắng để đạt được. Tôi bàng hoàng tự hỏi: Lẽ nào mình sẽ chết?

Chuyện về nghệ sĩ cải lương Thanh Nga

Chuyện về nghệ sĩ cải lương Thanh Nga

TPO - Trước ngày giỗ nghệ sĩ cải lương Thanh Nga, con trai bà xúc động nhận bằng Tổ quốc ghi công của mẹ sau 47 năm có quyết định công nhận liệt sĩ. Với nhiều khán giả, đây cũng là dịp biết thêm về cuộc đời người nghệ sĩ được gọi là “Nữ hoàng sân khấu”, tài hoa nhưng bạc mệnh.