Yến sào Khánh Hòa nguy cơ thua ngay trên 'sân nhà'

Hội thảo có sự tham gia của 300 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan thuộc bộ/ngành trung ương, đại diện các tỉnh/thành phố lân cận, các sở/ngành, xã/phường, tổ chức chính trị xã hội của tỉnh Khánh Hoà; các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học cùng các hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp và 30 cơ quan báo chí Trung ương, địa phương.

* Về phía đại biểu bộ ngành Trung ương:

- Ông Phạm Kim Đăng - Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT).

- Ông Lê Huy Anh - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Cục SHTT), Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KH&CN).

- Ông Nguyễn Hữu Cẩn - Quyền Viện trưởng Viện SHTT quốc gia, Bộ KH&CN.

- Ông Bùi Sanh - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm vùng IV.

- Ông Lê Hoài Điệp - Phụ trách phòng điều tra 2 - Cơ Quan điều tra vụ việc cạnh tranh, Ủy ban cạnh tranh Quốc gia.

- PGS, TS. Trần Thị Thanh Vân - chuyên gia cao cấp

* Về phía ban tổ chức:

- Ông Trịnh Minh Hoàng - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa.

- Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong

- Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong

- Bà Đặng Thị Thủy - Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Đắk Lắk

* Về phía nhà tài trợ:

- Bà Trịnh Thị Hồng Vân - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hoà

- Ông Nguyễn Văn Tưởng - Chủ tịch Công ty Trầm Hương Khánh Hoà

* Đại diện các đơn vị hiệp hội, trường học, doanh nghiệp:

- TS Nguyễn Mạnh Hà - Giám đốc Trung tâm bảo tồn thiên nhiên và phát triển.

- Thạc sỹ Nguyễn Hoài Bảo - Trường Đại học khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM

- Ông Trịnh Văn Ngọc - Phó Chủ tịch Hiệp hội chống hàng giả và Bảo vệ Thương hiệu Việt Nam

- Ông Bùi Thanh Thủy - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam

- Luật sư Nguyễn Thị Bích Thủy - Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Sở hữu trí tuệ Việt - Viet IP

Hội thảo, các đại biểu sẽ tập trung thảo luận vào hai nhóm nội dung lớn: Phiên thảo luận 1 về Bảo tồn bền vững quần thể chim yến, phiên thảo luận 2 về Bảo vệ thương hiệu Yến sào Khánh Hoà. Kết quả của Hội thảo sẽ là cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn quan trọng để tỉnh Khánh Hòa và các bộ, ngành Trung ương tiếp tục xây dựng, hoàn thiện chính sách, quy hoạch và chương trình hành động quốc gia về bảo tồn và phát triển quần thể chim yến, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn trong việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ, chống cạnh tranh không lành mạnh.

Mở đầu chương trình, các đại biểu được thưởng thức phần biểu diễn đặc sắc của Ca sĩ Lam Trường - một giọng ca vô cùng đặc biệt - người được mệnh danh là ngôi sao đi đầu của làn sóng nhạc trẻ Việt Nam những năm cuối thập niên 90 và những năm 2000.

Với chất giọng trầm ấm, phong cách lãng tử cùng hàng loạt bản tình ca bất hủ đã gắn liền với thanh xuân của biết bao thế hệ khán giả, ca sĩ Lam Trường đã khuấy động cả hội trường, mang đến không khí nhộn nhịp, tươi vui.

Tiếp đó là một không gian âm nhạc ngập tràn năng lượng, rực rỡ sắc màu của biển xanh, cát trắng và nắng vàng giúp mọi người cùng cảm nhận một Khánh Hòa tràn đầy sức sống, năng động và hiếu khách qua ca khúc vô cùng rộn ràng thông qua phần biểu diễn của đội văn nghệ Công ty Yến sào Khánh Hòa cùng vũ đoàn với ca khúc: Khánh Hòa chào ngày mới!

Ông Trịnh Minh Hoàng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa:

Khánh Hòa từ lâu được biết đến là vùng đất có điều kiện tự nhiên đặc biệt thuận lợi cho chim yến sinh sống và phát triển. Với hệ thống đảo ven bờ, hang động tự nhiên phong phú cùng môi trường sinh thái biển đảo đặc trưng, tỉnh hiện sở hữu quần thể chim yến đảo thiên nhiên lớn nhất châu Á với 33 đảo yến và 173 hang yến tự nhiên.

Đây không chỉ là nguồn tài nguyên sinh học đặc hữu có giá trị to lớn mà còn là nền tảng tạo nên thương hiệu Yến sào Khánh Hòa - một sản phẩm đặc trưng, niềm tự hào của địa phương và là thương hiệu đã được khẳng định trên thị trường trong nước và quốc tế.

Trải qua quá trình hình thành, gìn giữ và phát triển qua nhiều thế hệ, nghề khai thác yến sào cùng thương hiệu Yến sào Khánh Hòa đã khẳng định vị thế là một trong những sản phẩm đặc trưng có giá trị kinh tế cao của tỉnh, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và quảng bá hình ảnh Khánh Hòa.

Tuy nhiên, hiện nay nguồn tài nguyên chim yến đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, suy giảm môi trường sinh thái, quá trình đô thị hóa và đặc biệt là tình trạng săn bắt trái phép bằng lưới tàng hình, bẫy tận diệt cùng nhiều hình thức vi phạm pháp luật khác. Những hành vi này không chỉ làm suy giảm quần thể chim yến tự nhiên mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động khai thác, chế biến và giá trị thương hiệu yến sào của địa phương.

Trước thực trạng trên, tỉnh Khánh Hòa đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường quản lý, bảo vệ đàn chim yến, ngăn chặn hoạt động săn bắt trái phép và bảo tồn nguồn tài nguyên sinh học đặc hữu.

Tôi kỳ vọng các đại biểu sẽ đóng góp nhiều ý kiến, sáng kiến có giá trị khoa học và thực tiễn, góp phần hoàn thiện các giải pháp bảo tồn chim yến, phát huy hiệu quả tiềm năng của ngành yến sào, hướng tới phát triển bền vững thương hiệu Yến sào Khánh Hòa.

Ông Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Yến sào Khánh Hòa là sản vật thiên nhiên đặc hữu quý giá, thương hiệu quốc gia được gây dựng từ hệ thống đảo yến tự nhiên độc đáo và hàng trăm năm khai thác bền vững.

Không chỉ là niềm tự hào của Khánh Hòa, ngành yến sào còn là một trong những trụ cột kinh tế của địa phương, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, phát triển du lịch và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Tuy nhiên, hiện nay ngành yến sào đang đối mặt với nhiều thách thức như tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và nạn săn bắt chim yến trái phép ngày càng tinh vi, đe dọa nguồn tài nguyên quý giá cũng như uy tín thương hiệu Yến sào Khánh Hòa.

Hội thảo là diễn đàn để các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng đề xuất giải pháp bảo tồn đàn chim yến, phát triển ngành yến sào theo hướng hiện đại, bền vững và nâng tầm thương hiệu quốc gia trong bối cảnh hội nhập.

Ông Phạm Kim Đăng - Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường:

Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi với đường bờ biển dài, hệ thống đảo ven bờ phong phú, là môi trường sinh sống lý tưởng của loài chim yến hàng.

Quần thể chim yến có mặt tại 23/34 tỉnh/thành phố. Giai đoạn 2021-2026 số lượng nhà yến tăng bình quân 6,05% (từ 20.344 lên 29.896 nhà yến), ước sản lượng tổ yến năm 2025 đạt 234,6 tấn yến thô. Trong đó, Khánh Hoà có 1.300 chủ nhà yến với 1.425 nhà yến, cho sản lượng 14 tấn (chiếm tỷ trọng 6,02% cả nước); có quần thể yến đảo rất lớn với 33 đảo và 173 hang yến.

Giá trị sản xuất yến sào năm 2025 (ước tính của ngành) khoảng 29.000 - 30.000 nhà yến, sản lượng khoảng 150-200 tấn/năm, giá trị sản xuất ước khoảng 600 triệu USD/năm (không phải giá trị xuất khẩu), tương đương 15.000 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 3,4-3,5% toàn ngành chăn nuôi.

Theo ước tính của các cơ quan chuyên ngành và hiệp hội ngành hàng, kim ngạch xuất khẩu tổ yến đạt khoảng 200-300 triệu USD/năm, tương đương khoảng 32-48% tổng kim ngạch xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi.

Sau khi Việt Nam và Trung Quốc ký Nghị định thư mới về xuất khẩu tổ yến ngày 15/4/2025, dư địa tăng trưởng của ngành yến trong những năm tới được đánh giá là rất lớn, đến tháng 4/2026 đã có 20 doanh nghiệp được Hải quan Trung Quốc phê duyệt xuất khẩu chính ngạch tổ yến thô và tổ yến sạch.

Tôi kêu gọi các địa phương có quần thể chim yến phát triển, các viện, trường, doanh nghiệp và cộng đồng cùng đồng hành, tăng cường nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, tuyên truyền kiểm soát săn bắt chim yến trái phép, và phát huy hiệu quả mô hình liên kết “5 nhà” để bảo vệ và phát triển bền vững quần thể chim yến, một tài sản sinh học vô giá của đất nước, gồm: Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà báo - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông.

Từ kết quả hội thảo này, chúng ta sẽ hình thành được những đề xuất, khuyến nghị cụ thể, góp phần xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển bền vững quần thể chim yến Việt Nam đến năm 2040, tầm nhìn 2050, gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn thiên nhiên - phát triển kinh tế - nâng cao đời sống nhân dân.

Ông Võ Văn Công - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa:

Thời gian qua, nghề nuôi chim yến ở Khánh Hoà phát triển nhanh hơn quy hoạch, tạo ra áp lực lớn đối với công tác quản lý nhà nước.

Hiện nay, 907/1.425 nhà yến đang nằm trong khu vực không được phép chăn nuôi, chiếm 63,64%. Đây là tồn tại trong nhiều năm, gây áp lực lớn trong quản lý, xử lý, vì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sinh kế, sản xuất của người dân và doanh nghiệp, nhưng nếu tiếp tục kéo dài sẽ làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Tình trạng săn bắt trái phép chim yến hiện nay đã chuyển từ hình thức tự phát sang phương thức có tính tổ chức hơn, sử dụng các biện pháp tinh vi như giăng lưới tàng hình trên các tuyến bay cố định của chim yến.

Đến nay các địa phương chưa xử lý được trường hợp vi phạm điển hình nào liên quan đến săn bắt chim yến trái phép. Phần lớn các vụ phát hiện, giải cứu chim yến thời gian qua chủ yếu do lực lượng bảo vệ của Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa, trung bình mỗi năm, phát hiện từ 140-160 vụ săn bắt chim yến trái phép, giải cứu từ 1.000 - 2.000 cá thể chim yến.

Tôi đề nghị các sở, ban, ngành, UBND các xã, phường tăng cường triển khai các giải pháp ngăn chặn tình trạng săn bắt trái phép, quản lý nuôi chim yến và đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm tổ yến. Tỉnh sớm ban hành chỉ thị về tăng cường các giải pháp cấp bách bảo vệ đàn chim yến trên địa bàn tỉnh.

Sở NN&MT cần rà soát, tham mưu xây dựng lại quy hoạch vùng chăn nuôi, trong đó có vùng nuôi chim yến. Đề nghị Cục Chăn nuôi thú ý đề xuất Bộ NN&MT nâng mức độ bảo vệ đối với chim yến trong hệ thống pháp luật về đa dạng sinh học nhằm tăng cường cơ sở pháp lý và chế tài xử lý đối với các hành vi săn bắt chim yến trái phép.

Ông Tống Ngọc Chung - Trưởng phòng Quản lý bảo vệ Rừng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm vùng IV, thuộc Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ NN&MT:

Việt Nam là quốc gia có tính đa dạng sinh học cao, nằm trên tuyến di cư Đông Á - Australia với hơn 900 loài chim, trong đó nhiều loài quý hiếm cần được bảo vệ. Chim yến không chỉ có giá trị sinh thái mà còn là nguồn tài nguyên quý, đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế và ngành yến sào.

Tuy nhiên, quần thể chim hoang dã nói chung và chim yến nói riêng đang chịu nhiều áp lực từ mất sinh cảnh, biến đổi khí hậu, săn bắt, bẫy, mua bán trái phép và khai thác tài nguyên quá mức, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và sự phát triển bền vững của ngành yến sào.

Từ thực tiễn quản lý, Chi cục Kiểm lâm vùng IV đã rút ra 3 kinh nghiệm quan trọng. Trước hết, chuyển từ tư duy "xử lý vi phạm" sang "quản lý nguy cơ", tập trung xác định điểm nóng, quản lý đối tượng, theo dõi địa bàn và chủ động ngăn chặn vi phạm. Thứ hai, nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua tuyên truyền, tập huấn, ký cam kết để người dân trở thành lực lượng tham gia bảo vệ chim hoang dã. Thứ ba, kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, công nghệ và dữ liệu, ứng dụng GPS, thiết bị bay không người lái (drone), camera giám sát và hệ thống tiếp nhận phản ánh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

Thời gian qua lực lượng kiểm lâm đã tổ chức 2.118 lượt tuần tra, phát hiện 105 vụ vi phạm, xử lý hành chính 102 vụ, chuyển cơ quan điều tra 3 vụ, xử phạt trên 3,5 tỷ đồng; tháo dỡ hơn 23.140 mét lưới bẫy chim và tái thả gần 15.000 cá thể động vật hoang dã về môi trường tự nhiên.

Để nâng cao hiệu quả bảo tồn trong thời gian tới, Chi cục Kiểm lâm vùng IV kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát huy vai trò cộng đồng, phát triển nghề nuôi chim yến gắn với bảo tồn nguồn gen và mở rộng hợp tác quốc tế.

Bảo tồn chim hoang dã và chim yến không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng kiểm lâm mà cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, người dân và sự hỗ trợ của khoa học, công nghệ.

Ông Đỗ Văn Hoan - Phó Trưởng phòng Giống vật nuôi, Cục Chăn nuôi và Thú y:

Nghề nuôi chim yến tại Việt Nam phát triển nhanh trong gần một thập kỷ qua. Trên cả nước hiện có 23 tỉnh, thành có nhà yến. Năm 2017, cả nước có hơn 7.660 nhà yến.

Theo tổng hợp báo cáo của các Sở NN&MT, năm 2025 cả nước có hơn 27.900 nhà yến, tăng 3,62% so với năm trước, với sản lượng tổ yến đạt hơn 210.000 kg. Đến năm 2026, số lượng nhà yến tiếp tục tăng lên 29.896, tương đương mức tăng 7,14%. Hiện nay, các nhà yến tập trung chủ yếu ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Duyên hải Nam Trung bộ - Tây Nguyên và Đông Nam Bộ…

Cùng với sự phát triển của ngành, hệ thống văn bản pháp luật về quản lý nuôi chim yến từng bước được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động nuôi yến theo hướng bền vững, an toàn dịch bệnh, đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu; tăng cường quản lý nhà nước, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường. Pháp luật không quy định "vùng cấm nuôi chim yến" mà giao địa phương xác định "vùng nuôi chim yến" phù hợp với điều kiện thực tế.

Vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định 211/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 5/8/2026) đã bổ sung nhiều chế tài xử lý vi phạm trong hoạt động nuôi chim yến. Theo đó, hành vi sử dụng loa dẫn dụ trong khu dân cư hoặc cách khu dân cư dưới 300 m bị phạt 3-5 triệu đồng; vi phạm quy định về tiếng ồn bị phạt 5-10 triệu đồng; săn bắt, dẫn dụ chim yến trái quy định hoặc cơi nới nhà yến sai quy định bị phạt 10-15 triệu đồng. Ngoài ra, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị tịch thu tang vật, buộc giảm tiếng ồn, thả chim yến, nộp lại giá trị tang vật hoặc khôi phục hiện trạng.

Hiện yến đang bị làm giả rất nhiều. Đơn cử, vừa qua Công an tỉnh Vĩnh Long đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam tổng giám đốc cùng quản lý nhà máy của Công ty CP Sài Gòn GoldenCare để điều tra về hành vi "Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm". Cơ quan điều tra xác định 27 sản phẩm nước yến thành phẩm của doanh nghiệp là hàng giả, thu giữ hàng trăm nghìn sản phẩm cùng nguyên liệu, máy móc phục vụ sản xuất.

Bên cạnh những kết quả đạt được, ngành yến vẫn còn nhiều tồn tại. Nhiều địa phương chưa cập nhật đầy đủ số liệu nhà yến, sản lượng tổ yến; việc kê khai của các cơ sở còn hạn chế. Hoạt động nuôi yến chủ yếu phát triển tự phát, gây khó khăn cho công tác quản lý và quy hoạch. Trình độ kỹ thuật của người nuôi còn hạn chế, nhiều cơ sở dẫn dụ không thành công hoặc đàn yến bỏ đi.

Việc sơ chế, chế biến còn nhỏ lẻ, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Trong khi đó, tình trạng săn bắt chim yến, cùng sự cạnh tranh của yến nhập khẩu và hàng giả, hàng nhái vẫn là những thách thức lớn đối với ngành yến Việt Nam.

TS. Nguyễn Mạnh Hà - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên và phát triển (CCD):

Cần dựa trên kinh nghiệm quản lý ngành yến của nhiều quốc gia như Malaysia, Indonesia và Thái Lan nhằm nhận diện, đúc kết, làm rõ những bất cập trong phát triển ngành yến Việt Nam. Từ đây phân tích cơ hội thị trường nội địa và xuất khẩu, thực trạng chế biến và đề xuất định hướng bền vững cho Khánh Hoà nói riêng, cả nước nói chung.

Như ở Malaysia, nạn phá rừng và đô thị hoá nhanh làm cạn kiệt nguồn côn trùng - thức ăn chính của chim yến, dẫn đến sụt giảm sản lượng ở nhiều khu vực. Bài học của Malaysia cũng cho thấy, mất cân bằng sinh thái, suy giảm lượng côn trùng trong tự nhiên sẽ dẫn tới mô hình nuôi chim yến bị khủng hoảng, sụt giảm sản lượng nghiêm trọng. Nội dung này rất quan trọng, nước ta nên lưu ý.

Tại Việt Nam, một số điểm bất cập cơ bản của ngành là phát triển tự phát (ồ ạt), thiếu quy hoạch (hơn 90% nhà yến nằm trong khu dân cư). Đặc biệt là ô nhiễm tiếng ồn, phân chim và nguy cơ dịch bệnh chưa được đánh giá và kiểm soát đầy đủ. Ngoài ra, đầu ra phụ thuộc quá mức vào thị trường Trung Quốc (chiếm khoảng 80% tiêu thụ toàn cầu).

Đáng nói, tình trạng hàng giả tràn lan trên thị trường, sàn thương mại điện tử... đe dọa lòng tin của khách hàng trong cả thị trường nội địa và xuất khẩu, ảnh hưởng thương hiệu quốc gia. Qua đó có thể xác định, những nơi chỉ chạy theo sản lượng và lợi nhuận ngắn hạn đều trả giá bằng sự sụp đổ của ngành.

Tổng hợp từ kinh nghiệm quốc tế, thực tiễn Việt Nam và phân tích thị trường, Khánh Hoà nói riêng, cần cân nhắc ưu tiên bảo vệ duy trì quần thể chim yến. Bởi vì yến đảo Khánh Hòa là di sản thiên nhiên không thể tái tạo và đây cũng là mô hình có tính cân bằng sinh thái, bền vững nhất.

Cùng với đó, phải nâng chế tài xử lý vi phạm phù hợp với các hành vi xâm hại; lắp hệ thống giám sát thông tin (Camera AI, cảm biến âm thanh) tại tất cả các đảo, giám sát quần thể định kỳ 6 tháng/lần; thiết lập cơ chế cảnh báo khi mật độ đang giảm dưới ngưỡng an toàn. Cùng với đó, xây dựng các quy chuẩn và thương hiệu riêng cho yến đảo và yến nhà.

Ngoài ra, phải quy hoạch nhà yến nghiêm túc, gắn với sức tải sinh thái, bảo vệ sinh cảnh và ứng phó biến đổi khí hậu. Để ngành yến bền vững nên xây dựng thị trường nội địa lành mạnh trước khi đẩy mạnh xuất khẩu, đầu tư chế biến sâu, đa dạng hoá sản phẩm, đa dạng hoá thị trường xuất khẩu; đầu tư, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế.

Bà Trịnh Thị Hồng Vân - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa:

Tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) đối với nhãn hiệu "Yến sào Khánh Hòa" đang diễn biến ngày càng phức tạp, không chỉ trên thị trường truyền thống mà còn lan rộng trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến doanh nghiệp, người tiêu dùng và uy tín của thương hiệu.

Thương hiệu Yến sào Khánh Hòa được hình thành từ gần 700 năm lịch sử khai thác yến đảo tự nhiên. Hiện công ty được Nhà nước giao quản lý 33 đảo yến với 173 hang yến tự nhiên - quần thể yến đảo lớn nhất châu Á. Bên cạnh việc phát triển sản xuất, doanh nghiệp đã xây dựng hệ thống bảo hộ SHTT trong và ngoài nước.

Đến nay, nhãn hiệu "Yến sào Khánh Hòa" đã được bảo hộ tại Việt Nam và nhiều quốc gia như Trung Quốc, Pháp, Hàn Quốc, Singapore, Australia, New Zealand, Cộng hòa Séc và Vương quốc Anh. Tuy nhiên, cùng với giá trị ngày càng lớn của thương hiệu, các hành vi xâm phạm quyền SHTT cũng gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng sử dụng trái phép cụm từ "Yến sào Khánh Hòa", "Yến đảo Khánh Hòa", sao chép bao bì, logo, hình ảnh đảo yến, hoặc đăng ký tên doanh nghiệp, tên miền, tài khoản mạng xã hội gây nhầm lẫn với thương hiệu chính hãng. Hoạt động vi phạm hiện chuyển mạnh sang môi trường số thông qua facebook, tiktok, website và các sàn thương mại điện tử, khiến việc phát hiện, xử lý gặp nhiều khó khăn.

Theo thống kê của Công ty Yến sào Khánh Hòa, có 122 doanh nghiệp sử dụng trái phép dấu hiệu "Yến sào Khánh Hòa"; 280 tài khoản facebook và website sử dụng dấu hiệu này để quảng bá, kinh doanh sản phẩm. Ngoài ra, có 42 doanh nghiệp đăng ký tên thương mại chứa dấu hiệu liên quan đến nhãn hiệu "Yến sào Khánh Hòa" và 55 đơn đăng ký nhãn hiệu sử dụng dấu hiệu này hoặc các dấu hiệu tương tự, có khả năng gây nhầm lẫn với thương hiệu chính hãng.

Tình trạng hàng giả, hàng nhái không chỉ làm giảm doanh thu, uy tín doanh nghiệp mà còn gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh và hình ảnh sản phẩm đặc trưng của tỉnh Khánh Hòa, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp đang mở rộng xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.

Để bảo vệ thương hiệu, doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý về SHTT, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan thực thi, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong giám sát vi phạm trên môi trường số, đồng thời nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng nhằm xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ thương hiệu yến sào Việt Nam.

Ông Lê Huy Anh - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ:

Hoạt động bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với các sản phẩm yến thời gian qua ghi nhận số lượng đơn đăng ký lớn. Đến nay, Cục Sở hữu trí tuệ (SHTT) đã tiếp nhận 7.154 đơn đăng ký nhãn hiệu liên quan đến sản phẩm yến, trong đó đã cấp 4.299 văn bằng bảo hộ.

Tình trạng xâm phạm quyền SHTT trong lĩnh vực này vẫn diễn biến phức tạp. Các hành vi vi phạm chủ yếu liên quan đến nhãn hiệu, đặc biệt là việc giả mạo các thương hiệu có uy tín như Yến sào Khánh Hòa. Bên cạnh đó, thị trường còn xuất hiện tình trạng làm giả chất lượng sản phẩm, tem, nhãn, bao bì; phương thức vi phạm cũng đang dịch chuyển mạnh từ thị trường truyền thống sang môi trường số.

Theo số liệu của Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa, thời gian qua doanh nghiệp đã phối hợp với các cơ quan chức năng phát hiện 7 vụ vi phạm hành chính. Đáng chú ý, đơn vị đã phối hợp với Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh Đồng Tháp khởi tố 1 vụ án, với 2 bị can về hành vi sản xuất, kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu "Yến sào Khánh Hòa".

Cùng thời gian, Viện SHTT quốc gia đã giám định khoảng 60 hồ sơ và xin ý kiến chuyên môn của Cục SHTT đối với 1 vụ việc. "Yến sào Khánh Hòa" là một trong những nhãn hiệu được bảo hộ từ rất sớm, với phạm vi và hình thức bảo hộ chặt chẽ gắn với nguồn gốc sản phẩm. Tuy nhiên, đây cũng là thương hiệu đang bị xâm phạm nhiều nhất hiện nay.

Nhiều sản phẩm không có nguồn gốc từ Khánh Hòa vẫn gắn nhãn "Yến sào Khánh Hòa", cùng với tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng lưu thông trên thị trường, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và làm ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu.

Ngay tại thị trường trong nước, nhiều người tiêu dùng vẫn e ngại mua phải hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu. Nếu không có biện pháp xử lý quyết liệt, tình trạng này sẽ tác động nghiêm trọng đến giá trị và uy tín của thương hiệu Yến sào Khánh Hòa, thậm chí có nguy cơ thua ngay trên sân nhà.

Trong khi đó, số vụ việc được phát hiện và xử lý hiện nay vẫn chưa phản ánh đúng thực trạng vi phạm. Với đặc thù là sản phẩm có giá trị kinh tế cao, nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng, các hành vi làm giả và xâm phạm quyền SHTT đối với sản phẩm yến được dự báo sẽ còn diễn biến phức tạp nếu không tăng cường các biện pháp kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm.

Ông Lê Hoài Điệp - Phụ trách phòng điều tra 2, cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, Bộ Công thương:

Thương hiệu Yến sào Khánh Hòa là một trong những thương hiệu đặc thù, được hình thành từ sự kết tinh của nhiều yếu tố: Nguồn tài nguyên chim yến quý hiếm, truyền thống khai thác lâu đời, tri thức bản địa, năng lực nghiên cứu khoa học, tiêu chuẩn chất lượng, đổi mới công nghệ và quá trình xây dựng uy tín bền bỉ trên thị trường.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và môi trường số phát triển mạnh mẽ, việc thực thi hiệu quả pháp luật về cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một trong những nhân tố quan trọng để bảo đảm thương hiệu được phát triển bền vững. Việc này không chỉ phụ thuộc vào bảo tồn tài nguyên chim yến, nâng cao chất lượng sản phẩm hay mở rộng thị trường tiêu thụ. Pháp luật cạnh tranh không bảo vệ doanh nghiệp khỏi cạnh tranh, mà bảo vệ thị trường khỏi những hành vi làm sai lệch cạnh tranh.

Khi doanh nghiệp được cạnh tranh bằng năng lực thực chất, khi động lực đầu tư và đổi mới sáng tạo được bảo đảm, khi người tiêu dùng được tiếp cận thông tin trung thực và có quyền lựa chọn đúng đắn, những thương hiệu được xây dựng bằng chất lượng và uy tín như Yến sào Khánh Hòa sẽ có điều kiện tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Để phát huy tốt hơn vai trò của pháp luật cạnh tranh và pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong phát triển bền vững thương hiệu Yến sào Khánh Hòa, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan cạnh tranh, cơ quan quản lý thị trường, cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan quản lý chuyên ngành và chính quyền địa phương.

Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực giám sát thông tin sản phẩm trên môi trường số. Các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và kênh bán hàng trực tuyến cần được xem là không gian trọng điểm trong công tác theo dõi hành vi cạnh tranh không lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc thu thập, lưu giữ và đánh giá chứng cứ điện tử cần được thực hiện bài bản, bảo đảm giá trị chứng minh trong quá trình xử lý vụ việc.

Khuyến khích doanh nghiệp chủ động bảo vệ thương hiệu thông qua quản trị tuân thủ. Doanh nghiệp không chỉ cần đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, mà còn cần xây dựng hệ thống theo dõi thị trường, rà soát thông tin quảng cáo, tiếp nhận phản ánh của người tiêu dùng, phối hợp với cơ quan chức năng và chủ động cung cấp chứng cứ khi phát hiện hành vi vi phạm.

Trong môi trường cạnh tranh hiện đại, bảo vệ thương hiệu không chỉ là xử lý sau khi có vi phạm, mà còn là năng lực giám sát, phát hiện và ngăn chặn hành vi vi phạm. Bên cạnh đó, cần tăng cường truyền thông để người tiêu dùng nhận diện đúng sản phẩm chính thống, hiểu rõ quyền của mình và biết cách phản ánh khi bị xâm phạm quyền lợi hợp pháp.

* Ban tổ chức:

Cần cơ chế phối hợp như thế nào để đấu tranh với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm yến?

* Trung tá Nguyễn Viết Trung - Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu và môi trường (PC03), Công an tỉnh Khánh Hòa:

Thương hiệu Yến sào Khánh Hòa không chỉ là tài sản của doanh nghiệp mà còn là thương hiệu quốc gia, cần được bảo vệ bằng sự vào cuộc đồng bộ của nhiều lực lượng.

Hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả không chỉ là hành vi gian lận thương mại mà còn trực tiếp xâm hại đến quyền sở hữu trí tuệ, làm ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu và quyền lợi người tiêu dùng.

Để nâng cao hiệu quả đấu tranh, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng nhằm phát hiện sớm, cảnh báo sớm các dấu hiệu vi phạm. Trong đó, cần thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin bảo mật giữa doanh nghiệp và cơ quan công an; xây dựng đường dây nóng giữa Ban lãnh đạo Công ty Yến sào Khánh Hòa với Công an tỉnh Khánh Hòa, thông qua lực lượng PC03, để kịp thời tiếp nhận, xử lý các thông tin về dấu hiệu bất thường.

Lực lượng quản lý thị trường cần tăng cường kiểm tra định kỳ, đột xuất đối với các cơ sở kinh doanh, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Ngành hải quan cần kiểm soát chặt hoạt động xuất nhập khẩu tại cửa khẩu, cảng biển, sân bay quốc tế nhằm ngăn chặn việc nhập lậu nguyên liệu, bao bì, tem nhãn phục vụ sản xuất hàng giả.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước như Sở KH&CN cùng các đơn vị giám định, cần rút ngắn thời gian kiểm nghiệm, giám định mẫu để phục vụ công tác điều tra, xử lý.

Riêng lực lượng Công an tỉnh Khánh Hòa sẽ tiếp tục tăng cường đấu tranh trên không gian mạng, bởi hiện nay nhiều sản phẩm giả mạo Yến sào Khánh Hòa được tiêu thụ chủ yếu qua các nền tảng trực tuyến.

Các doanh nghiệp cũng cần xác định việc bảo vệ thương hiệu là nhiệm vụ thường xuyên; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, cung cấp thông tin để người tiêu dùng nhận biết hàng thật, hàng giả, trở thành những người tiêu dùng thông thái, góp phần ngăn chặn hàng giả ngay từ thị trường.

* Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Ngày 30/1/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 02 về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ, thời gian tới, Sở Khoa học và Công nghệ Khánh Hoà tiếp tục triển khai các giải pháp gì để bảo vệ thương hiệu Yến sào nói riêng và các thương hiệu khác của Khánh Hoà nói chung?

* Ông Võ Quang Lãm - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa:

Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 02 về tăng cường công tác sở hữu trí tuệ, Sở đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai các giải pháp ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn.

Công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đã có chuyển biến tích cực. Trong 6 tháng đầu năm, các lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý hơn 100 vụ vi phạm. Tuy nhiên, tình trạng xâm phạm vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt đối với các thương hiệu nổi tiếng như Yến sào Khánh Hòa. Nếu trước đây vi phạm chủ yếu diễn ra trên thị trường truyền thống thì hiện nay đã chuyển mạnh sang môi trường số, gây nhiều khó khăn cho công tác kiểm tra và xử lý.

Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh Khánh Hòa, Sở Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với các cơ quan liên quan đẩy mạnh tuyên truyền, tổ chức các lớp tập huấn nhằm nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ cho doanh nghiệp và người dân.

Sở Khoa học và Công nghệ tăng cường phối hợp với lực lượng quản lý thị trường, công an, hải quan và các đơn vị chức năng trong công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhất là đối với những nhãn hiệu đã được bảo hộ và các sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Riêng đối với thương hiệu Yến sào Khánh Hòa, đây là sản phẩm đặc thù, là thương hiệu tiêu biểu và hình ảnh của tỉnh Khánh Hòa. Vì vậy, sở sẽ tiếp tục ưu tiên phối hợp với các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi giả mạo, xâm phạm nhãn hiệu nhằm bảo vệ uy tín thương hiệu và quyền lợi của người tiêu dùng.

* Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Thiên nhiên ưu ái, ban tặng Khánh Hoà địa hóa, thành phần hóa học, khoáng vật phong phú ở các hang yến, yến sào Khánh Hòa có giá trị dinh dưỡng cao và mùi vị đặc trưng của tổ yến đảo tự nhiên. Đặc biệt, một số hang đảo ở Khánh Hòa mới có tổ yến huyết, yến hồng với hàm lượng dinh dưỡng rất cao. Tuy vậy, hiện nay hàng giả, hàng nhái không chỉ làm tổn hại tới doanh nghiệp, mà còn tổn hại đến giá trị thiêng liêng không chỉ của Khánh Hoà. Bởi vậy công tác bảo vệ thương hiệu yến sào Khánh Hoà cần được triển khai, xử lý chặt chẽ với tinh thần thường xuyên, liên tục, lâu dài, không điểm dừng.

* Ông Nguyễn Hoàng Quy - Phó Chi tục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Khánh Hòa:

Trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả, xâm phạm bản quyền sở hữu trí tuệ ngày càng tinh vi, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử, Chi Cục quản lý thị trường tỉnh Khánh Hoà xác định công tác bảo vệ thương hiệu, nhất là thương hiệu “Yến sào Khánh Hoà” là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính và uy tín của địa phương.

Thời gian tới, chi cục sẽ tập trung triển khai đồng bộ giải pháp trọng tâm. Trong đó, sẽ xây dựng quy chế phối hợp giữa Chi cục Quản lý thị trường với Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hoà nhằm thiết lập kênh thông tin phản hồi nhanh của doanh nghiệp để kịp thời nắm bắt các dấu hiệu hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên thị thường; có cơ sở dữ liệu về sản phẩm chính hãng, chia sẻ cho lực lượng chức năng làm căn cứ đối chiếu khi kiểm tra.

Cùng với đó, đẩy mạnh kiểm tra, kiểm soát trên môi trường thương mại điện tử, tăng cường phối hợp với Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Công an tỉnh Khánh Hoà về công tác rà soát, phát hiện các website, fanpage, tài khoản mạng xã hội, sàn thương mại điện tử có dấu hiệu kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, quảng cáo sai sự thật hoặc sử dụng trái phép thương hiệu “Yến sào Khánh Hoà”; kịp thời xác minh, xử lý hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền điều tra đối với các vụ việc có dấu hiệu tội phạm.

Đặc biệt, chi cục sẽ tăng cường kiểm tra chất sản phẩm lưu thông trên thị trường, kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh, các điểm bán hàng phục vụ khách du lịch, các kho hàng, đầu mối phân phối và các tổ chức, cá nhân kinh doanh truyền thống và trên nền tảng thương mại điện tử; xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và các hành vi cạnh tranh không làng mạnh.

Ngoài ra, đẩy mạnh công tác tuyền truyền, phổ biến pháp luật. Cụ thể, Chi cục sẽ phối hợp với Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hoà, các cơ quan báo chí, chính quyền địa phương và hiệp hội doanh nghiệp tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật, phát tờ rơi, vận động các cơ sở sản xuất, kinh doanh mặt hàng yến sào ký cam kết không kinh doanh hàng nhập lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng; nhận diện thương hiệu thật - giả; thông báo đường dây nóng để kịp thời tiếp nhận tin báo, phản ánh để xử lý vi phạm.

Ông Trịnh Minh Hoàng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa - phát biểu bế mạc hội thảo:

Sau gần một buổi làm việc với tinh thần trách nhiệm, khoa học và cởi mở, hội thảo "Bảo tồn chim yến gắn với phát triển bền vững thương hiệu Yến sào Khánh Hòa" đã hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra với nhiều ý kiến đóng góp có giá trị từ các bộ, ngành, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Các tham luận và phiên tọa đàm đã thống nhất nhận thức rằng bảo tồn quần thể chim yến tự nhiên không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ đa dạng sinh học và nguồn tài nguyên quý của địa phương, mà còn là điều kiện tiên quyết để gìn giữ, phát triển bền vững thương hiệu Yến sào Khánh Hòa - thương hiệu có giá trị kinh tế, văn hóa và uy tín của tỉnh.

Hội thảo cũng chỉ ra nhiều vấn đề cần tiếp tục tập trung giải quyết, như tình trạng săn bắt chim yến trái phép, yêu cầu tăng cường quản lý hoạt động nuôi chim yến, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phòng chống hàng giả, hàng nhái và các hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Các đại biểu đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm trong nước và quốc tế về bảo tồn chim yến gắn với phát triển bền vững ngành yến sào.

Những ý kiến, kiến nghị tại hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để tỉnh tiếp tục hoàn thiện các giải pháp quản lý, tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan nhằm bảo vệ quần thể chim yến, bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên và xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu Yến sào Khánh Hòa.

Thời gian tới, UBND tỉnh Khánh Hòa sẽ chỉ đạo các sở, ngành và địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm tăng cường quản lý, bảo vệ quần thể chim yến; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi săn bắt trái pháp luật; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với hoạt động nuôi chim yến.

Tỉnh Khánh Hòa sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương, các tổ chức khoa học, doanh nghiệp và cơ quan truyền thông trong công tác bảo tồn, phát triển bền vững ngành yến sào và bảo vệ thương hiệu Yến sào Khánh Hòa.

Chúng tôi mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các bộ, ngành, nhà khoa học, doanh nghiệp và các cơ quan truyền thông để chung tay bảo vệ nguồn tài nguyên chim yến, phát huy giá trị thương hiệu Yến sào Khánh Hòa, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh theo hướng bền vững.