Tạo ra cuộc đại phân hóa mới
Không chỉ thúc đẩy tăng trưởng, AI còn có nguy cơ tạo ra một cuộc đại phân hóa mới giữa các quốc gia. Những nước làm chủ được công nghệ AI sẽ bứt phá mạnh mẽ về kinh tế, quân sự và năng lực cạnh tranh, trong khi các quốc gia tụt hậu có nguy cơ bị bỏ lại phía sau giống như những gì từng diễn ra trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp.
Cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng quyết liệt. Washington đã áp đặt nhiều biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với công nghệ AI tiên tiến, coi đây là nguồn lực chiến lược tương tự vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, Bắc Kinh cũng coi AI là yếu tố quyết định sức mạnh quốc gia trong tương lai.
Theo nhiều chuyên gia, sự xuất hiện của các hệ thống AI mang tính “chủ quyền quốc gia” còn có thể làm Internet toàn cầu bị chia cắt thành nhiều không gian công nghệ riêng biệt, gia tăng nguy cơ phong tỏa công nghệ và cạnh tranh địa chính trị.
Từ deepfake, chiến tranh nhận thức đến robot sát thủ
Nếu trước đây AI chủ yếu được nhắc đến với khả năng tạo văn bản hay hình ảnh thì hiện nay công nghệ này đang nhanh chóng trở thành công cụ phục vụ chiến tranh thông tin và chiến tranh hiện đại.
Các chuyên gia cho biết, hàng chục nghìn video deepfake có thể được mua bán trên mạng ngầm với chi phí rất thấp. Những video giả mạo chính trị gia, tướng lĩnh hay người nổi tiếng có thể được tung ra đúng thời điểm nhằm thao túng dư luận, tác động đến bầu cử hoặc kích động khủng hoảng xã hội.
Nguy hiểm hơn, AI ngày càng được tích hợp vào các hệ thống quân sự. Liên Hợp Quốc nhiều lần cảnh báo về nguy cơ xuất hiện các loại vũ khí tự động có khả năng tự lựa chọn và tiêu diệt mục tiêu mà không cần con người trực tiếp ra quyết định.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres từng kêu gọi cấm hoàn toàn các hệ thống vũ khí sát thương tự động, nhấn mạnh rằng quyết định sinh mạng con người không thể giao cho máy móc. Tuy nhiên, đến nay cộng đồng quốc tế vẫn chưa đạt được đồng thuận về một hiệp ước kiểm soát loại vũ khí này.
Song song với chiến tranh quân sự là “chiến tranh nhận thức”. AI có thể tạo ra lượng lớn thông tin giả, tài khoản ảo, bình luận tự động và nội dung thao túng dư luận với tốc độ vượt xa khả năng kiểm chứng của con người.
Deepfake là công nghệ sử dụng AI để thay thế khuôn mặt hoặc giọng nói của một người trong video, hình ảnh hoặc đoạn ghi âm bằng khuôn mặt, giọng nói của người khác. Công nghệ này tạo ra các sản phẩm giả mạo cực kỳ chân thực, thường bị kẻ gian lợi dụng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Rò rỉ dữ liệu, phân biệt đối xử và khủng hoảng niềm tin
Ở cấp độ doanh nghiệp và cá nhân, AI cũng kéo theo hàng loạt rủi ro mới.
Các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo nhiều nhân viên đang vô tình đưa tài liệu mật, mã nguồn, báo cáo nội bộ và dữ liệu khách hàng lên các nền tảng AI công khai, tạo ra nguy cơ rò rỉ thông tin nghiêm trọng.
Tại nhiều quốc gia, AI cũng đã được sử dụng để hỗ trợ ra quyết định trong các lĩnh vực như an sinh xã hội, quản lý nhập cư, tư pháp và thực thi pháp luật. Tuy nhiên, nhiều cuộc điều tra cho thấy thuật toán có thể tạo ra các quyết định mang tính thiên vị hoặc phân biệt đối xử do được huấn luyện từ dữ liệu lịch sử vốn đã tồn tại định kiến.
Một xu hướng khác khiến giới chuyên gia lo ngại là sự xuất hiện của các AI agent - các hệ thống không chỉ trả lời câu hỏi mà còn có thể tự động truy cập cơ sở dữ liệu, chỉnh sửa tài liệu, gửi email, thực hiện giao dịch và điều hành quy trình kinh doanh. Nếu được cấp quyền quá lớn nhưng thiếu cơ chế giám sát, AI có thể trở thành trung tâm ra quyết định thay cho con người.
Ở góc độ đời sống cá nhân, AI còn đặt ra những câu hỏi hoàn toàn mới về quyền riêng tư và các mối quan hệ. Hệ thống AI ngày càng thu thập lượng dữ liệu khổng lồ về hành vi, cảm xúc và thói quen của người dùng.
Trong khi đó, một khảo sát tại Canada cho thấy gần một nửa số người được hỏi coi việc nhắn tin tình cảm hoặc tán tỉnh chatbot AI là một dạng “ngoại tình”, phản ánh việc AI đang bắt đầu tác động trực tiếp đến đời sống tinh thần và các mối quan hệ giữa con người.
Nhiều chuyên gia nhận định, AI vẫn là một trong những công nghệ quan trọng nhất của thế kỷ XXI, nhưng càng phát triển mạnh thì yêu cầu xây dựng các quy định quản lý, chuẩn mực đạo đức và cơ chế kiểm soát quốc tế càng trở nên cấp thiết.
Nếu không được định hướng đúng, những lợi ích to lớn mà AI mang lại có thể đi kèm các rủi ro chưa từng có đối với kinh tế, an ninh và chính con người.
