Hàng loạt cuộc điện đàm và kiến nghị
Thông báo đột ngột được đưa ra hôm 13/7, dù trong nhiều tháng qua các cố vấn liên tục cảnh báo ông Trump không nên theo đuổi ý tưởng này. Các cố vấn lo ngại cách đó sẽ làm suy yếu mục tiêu quân sự của Mỹ, đồng thời vô tình hợp thức hóa lập luận của Iran, rằng nước này có quyền thu phí tại eo biển Hormuz - điều mà Washington nhiều lần khẳng định là trái luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên, khi tình hình tại eo biển Hormuz ngày càng căng thẳng và Mỹ bị kéo trở lại cuộc chiến toàn diện, ông Trump vẫn quyết định tiến hành kế hoạch.
“Nước Mỹ từ thời điểm này sẽ được biết đến với danh xưng ‘NGƯỜI BẢO VỆ EO BIỂN HORMUZ’”, ông viết trên mạng xã hội Truth Social sáng 13/7, đồng thời tuyên bố sẽ áp mức phí 20% với mọi hàng hóa đi qua eo biển.
Chỉ đạo bất ngờ này kích hoạt cuộc chạy đua kéo dài 24 giờ trong nội bộ chính quyền Mỹ và khắp Trung Đông, nhằm tìm hiểu cụ thể đề xuất mà dường như Tổng thống Trump vừa nghĩ ra.
Dù chỉ sau 1 ngày ông Trump đã rút lại kế hoạch, sự việc một lần nữa cho thấy nhà lãnh đạo Mỹ vẫn hành động ngẫu hứng và mang tính giao dịch, dù Mỹ đang sa lầy trong cuộc chiến kéo dài mà bản thân ông cũng chưa có chiến lược rõ ràng để kết thúc.
Bên trong Nhà Trắng hôm 13/7, các trợ lý khẩn trương xây dựng phương án triển khai hệ thống thu phí chưa từng có này, xác định ai sẽ phải trả phí và thu phí bằng cách nào.
Ban đầu, nhiều quan chức và chuyên gia bên ngoài cho rằng các hãng vận tải biển sẽ phải nộp phí. Tuy nhiên, mọi việc càng trở nên phức tạp hơn khi ông Trump tuyên bố chính các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ mới là bên sẽ thanh toán khoản tiền này.
Trong khi đó, lãnh đạo các quốc gia vùng Vịnh cũng ráo riết tìm cách liên lạc trực tiếp với Tổng thống Mỹ Trump để thuyết phục ông từ bỏ hoàn toàn ý tưởng.
Đến sáng 14/7, hàng loạt cuộc điện đàm và kiến nghị từ Ả-rập Xê-út, UAE, Bahrain và Qatar đã có tác dụng. Thay vì để Mỹ thu phí qua eo biển Hormuz, ông Trump tuyên bố các quốc gia này cam kết sẽ đầu tư thêm vào Mỹ, với quy mô chưa được công bố.
Trên thực tế, các quốc gia vùng Vịnh trước đó đã cam kết đầu tư hàng nghìn tỷ đô la vào Mỹ, dù vẫn chưa rõ bao nhiêu trong số đó sẽ thực sự được giải ngân trong vài năm tới.
“Tôi đưa ra ý tưởng đó hôm qua vì nghĩ rằng đó là sáng kiến hay. Sau đó tôi nhận được điện thoại từ nhiều người, nhiều quốc gia, các vị vua, các tiểu vương… tất cả những người mà chúng ta đều biết và yêu mến. Họ thực sự là những đối tác rất mạnh mẽ. Và họ nói rằng họ muốn thực hiện theo một cách khác”, ông Trump nói về kế hoạch thu phí hôm 14/7.
Phủ nhận chính mình
Kể từ khi cuộc chiến bùng lên một lần nữa, ông Trump nhiều lần khẳng định cuộc chiến về cơ bản đã thắng lợi và chỉ cần thêm 1 chiến dịch không kích mạnh nhưng ngắn nữa là đủ buộc Iran phải khuất phục.
Ông cũng liên tục khẳng định eo biển Hormuz vẫn tự do và thông suốt.
Tuy nhiên, những tuyên bố đó chưa đúng thực tế. Iran vẫn đủ khả năng đe dọa bất kỳ tàu nào đi qua eo biển Hormuz, khiến số lượng tàu đi tuyến đường huyết mạch này sụt giảm mạnh. Hệ quả là giá dầu tăng vọt lên mức cao nhất kể từ trước khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận hòa bình vào tháng trước.
Ông Trump từng nhiều lần dọa áp phí qua eo biển Hormuz trong những thời điểm căng thẳng của cuộc chiến. Ông tỏ ra bức xúc vì Mỹ phải gần như một mình bảo đảm an ninh cho tuyến hàng hải chiến lược, trong khi bản thân Mỹ lại không phụ thuộc vào nguồn dầu đi qua đó.
Hồi tháng 4, ông đề xuất Mỹ nên thu phí vì “chúng ta là bên chiến thắng” trong cuộc chiến, sau đó lại nêu ý tưởng thành lập “liên doanh” với Iran để cùng kiểm soát eo biển.
Gần đây hơn, ông tiếp tục đe dọa áp phí nếu Iran không chấp nhận tiến tới thỏa thuận hòa bình lâu dài, coi đây là khoản “hoàn trả” chi phí chiến tranh cho Mỹ.
Theo các nguồn tin am hiểu tình hình, những đề xuất này luôn vấp phải phản đối từ các cố vấn của ông Trump. Họ cho rằng việc áp thêm hạn chế sẽ chỉ khiến giá dầu và khí đốt tăng cao hơn, từ đó làm tăng áp lực chính trị lên đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Quan trọng hơn, họ cảnh báo việc Mỹ tự thu phí sẽ đi ngược chính những nguyên tắc mà chính quyền Tổng thống Trump nhiều lần công khai bảo vệ.
“Không quốc gia nào được phép áp phí hay thu lệ phí ở tuyến đường thủy quốc tế. Đó là luật pháp quốc tế hiện hành”, Ngoại trưởng Marco Rubio phát biểu vào cuối tháng 6, ngay trước khi Mỹ ký tuyên bố chung phản đối “mọi hình thức thu phí, lệ phí hoặc nỗ lực áp đặt quyền kiểm soát” eo biển Hormuz.
“Đó là nguyên tắc áp dụng đối với tất cả các tuyến đường thủy quốc tế trên thế giới, và chúng tôi kỳ vọng điều đó cũng sẽ được tôn trọng tại đây”, ông Rubio nói.
Đúng như lo ngại của các cố vấn Nhà Trắng, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi lập tức tận dụng phát biểu của ông Trump.
“Tổng thống Mỹ hoàn toàn đúng. Bất kỳ ai bảo đảm hoạt động lưu thông an toàn của các tàu thương mại qua eo biển Hormuz đều xứng đáng được trả phí cho dịch vụ đó. Tất nhiên, mức 20% là quá cao. Chúng tôi sẽ công bằng hơn”, ông Araghchi viết trên mạng xã hội.
