Lập đường dây nóng 24/7
Khánh Hòa từ lâu được xem là “thủ phủ yến sào” của Đông Nam Á. Chim yến hàng (tên khoa học: Aerodramus fuciphagus germani) không chỉ mang lại giá trị kinh tế lớn mà còn là tài sản sinh học đặc hữu, gắn với chủ quyền biển đảo và chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nghề nuôi yến, tình trạng săn bắt chim yến trái phép ngày càng diễn biến phức tạp. Theo Công ty TNHH MTV Yến sào Khánh Hòa (gọi tắt Công ty Yến sào Khánh Hòa), chỉ trong 5 tháng đầu năm nay, lực lượng chức năng và đơn vị đã phát hiện 52 vụ săn bắt chim yến trái phép, thu giữ 119 tấm lưới với tổng chiều dài hơn 10.000m. Các vụ việc tập trung tại nhiều địa phương như: Ninh Hòa, Tân Định, Hòa Trí, Hòa Thắng cùng các khu vực ven đầm, hồ và cánh đồng trống.
Đối phó với vấn nạn này, tỉnh Khánh Hòa đã thành lập 51 tổ phản ứng nhanh bảo vệ chim yến. Tuy nhiên, việc xử lý vi phạm ở một số địa phương vẫn chưa thật sự quyết liệt, thiếu tính răn đe. Tình trạng săn bắt kéo dài đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể chim yến tự nhiên, tác động trực tiếp đến sản lượng yến đảo, đa dạng sinh học và thương hiệu quốc gia Yến sào Khánh Hòa. Vì thế, UBND tỉnh Khánh Hòa đã thành lập tổ liên ngành, mở đường dây nóng tiếp nhận phản ánh và triển khai hàng loạt giải pháp nhằm ngăn chặn nạn săn bắt chim yến trái phép.
Bên cạnh đó, tỉnh Khánh Hòa cũng tổ chức các chương trình ký cam kết “4 không” gồm: không săn bắt, không mua bán, không vận chuyển, không tiêu thụ chim yến trái phép được triển khai đến từng hộ kinh doanh, nhà hàng, quán ăn nhằm triệt tiêu đầu ra của hoạt động săn bắt. Đáng chú ý, tỉnh Khánh Hòa đã thống nhất thiết lập đường dây nóng hoạt động 24/7 nhằm tiếp nhận thông tin tố giác hành vi săn bắt chim yến trái phép. Các nhà hàng, cơ sở thu mua cũng được yêu cầu ký cam kết không tiêu thụ chim yến hoang dã, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên đặc hữu của địa phương.
Trong cuộc họp mới đây với các đơn vị liên quan, ông Trịnh Minh Hoàng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, đã yêu cầu khẩn trương thành lập các tổ liên ngành kiểm tra việc thực hiện tại cơ sở. Đồng thời, tỉnh cũng giao cơ quan chuyên môn nghiên cứu, tham mưu kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đưa chim yến vào danh mục động vật cần bảo tồn để có chế tài xử lý nghiêm khắc hơn đối với các hành vi vi phạm.
Ngày 30/6/2023, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 595/CĐ-TTg về việc tăng cường triển khai các giải pháp ngăn chặn tình trạng săn bắt trái phép, quản lý nuôi chim yến và đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm tổ yến. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các cơ quan chức năng trên địa bàn triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp nhằm ngăn chặn, chấm dứt tình trạng săn bắt chim yến trái phép. Trong đó, tập trung tổ chức tuyên truyền, vận động người dân không săn bắt, tiêu thụ chim yến, kịp thời tố giác những hành vi săn bắt chim yến trái phép.
Theo ông Trịnh Minh Hoàng, Công ty Yến sào Khánh Hòa và ngành nông nghiệp cần giữ vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ chim yến tự nhiên. Các địa phương phải huy động lực lượng công an cơ sở tham gia hỗ trợ xử lý kịp thời các vụ việc phát sinh, đồng thời rà soát các đối tượng thường xuyên vi phạm để tăng cường giáo dục, răn đe.
Áp dụng công nghệ để bảo tồn
Theo các chuyên gia, công tác bảo tồn chim yến chỉ có thể đạt hiệu quả khi có sự tham gia của cộng đồng. Nguồn thức ăn của chim yến chủ yếu là các loài côn trùng sinh sống trên đồng ruộng, khu vực ven rừng và vùng ven biển. Vì vậy, sự suy giảm diện tích rừng tự nhiên đồng nghĩa với việc thu hẹp môi trường sống và nguồn thức ăn của loài chim này.
Thống kê của Sở NN&MT Khánh Hòa cho thấy, địa phương hiện có hơn 500.000ha rừng và đất lâm nghiệp. Đây được xem là “kho lương thực” tự nhiên nuôi sống quần thể chim yến. Do đó, một trong những giải pháp căn cơ được tỉnh xác định là lồng ghép bảo tồn đa dạng sinh học vào quy hoạch phát triển, giữ vững diện tích rừng đặc dụng và rừng phòng hộ.
Bên cạnh các giải pháp quản lý truyền thống, việc ứng dụng công nghệ hiện đại đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác bảo tồn. Tại nhiều khu vực hang đảo trọng điểm và các tuyến đường chim thường xuyên di chuyển, hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến tự động và thiết bị bay không người lái (flycam) đã được đưa vào sử dụng nhằm phát hiện sớm các hành vi vi phạm.
Ông Nguyễn Duy Quang - Giám đốc Sở NN&MT Khánh Hòa, cho biết: Việc ứng dụng GIS, AI và hệ thống giám sát hình ảnh tự động không chỉ phục vụ công tác phát hiện vi phạm mà còn góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu DNA, theo dõi biến động quần thể và đưa ra các cảnh báo sinh thái kịp thời. Đây cũng là nền tảng để từng bước chuẩn hóa ngành yến, hướng tới truy xuất nguồn gốc sản phẩm và nâng cao năng lực xuất khẩu chính ngạch. “Nghề yến mang lại nguồn thu đáng kể cho người dân, nhưng nếu khai thác thiếu bền vững, những thành quả đạt được có thể bị đánh đổi bằng chính sự suy giảm của nguồn tài nguyên quý giá này”, ông Quang cho hay.
Bà Hoàng Thị Thanh Nhàn - Phó Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, cảnh báo: “Nếu không được ngăn chặn kịp thời và triệt để, sản lượng tổ yến đảo thiên nhiên sẽ tiếp tục sụt giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu ngân sách, chuỗi giá trị ngành yến sào và uy tín thương hiệu Yến sào Khánh Hòa; đồng thời làm suy giảm lợi thế cạnh tranh chiến lược của địa phương”.
Đồng quan điểm, bà Hoàng Thị Thanh Nhàn - Phó Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học - Bộ NN&MT nhận định, các áp lực đối với đa dạng sinh học vẫn đang gia tăng. Tình trạng bẫy bắt chim hoang dã, trong đó có chim yến, tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ động vật hoang dã.
Theo bà Hoàng Thị Thanh Nhàn, tỉnh Khánh Hòa cần tiếp tục quán triệt và thực hiện hiệu quả Công điện số 595 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường các giải pháp ngăn chặn săn bắt trái phép, quản lý nuôi chim yến và đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm tổ yến. Trong đó, việc lồng ghép bảo tồn đa dạng sinh học vào quy hoạch phát triển, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý đàn chim yến là những nhiệm vụ quan trọng.
