Ngày Phùng Quán trở về Huế

Ngày Phùng Quán trở về Huế
TP - Ngày 9-1-2011, gia tộc họ Phùng, con cái, bạn bè, độc giả ái mộ đưa di hài nhà thơ Phùng Quán và nhà giáo Vũ Bội Trâm trở về mãi mãi với đất làng Thanh Thủy Thượng như lời di chúc năm nào của ông: Tôi sẽ đào nấm huyệt/Cạnh mồ cha mẹ tôi…

>> Bí mật 30 năm của Phùng Quán

Chân dung Phùng Quán (Thanh Tùng chụp năm 1990)
Chân dung Phùng Quán (Thanh Tùng chụp năm 1990).

Phùng Quán sinh tháng 1-1932 tại làng Thanh Thủy Thượng, nay là phường Thủy Dương, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế. 14 tuổi, từ cậu bé chăn trâu Phùng Quán tham gia Vệ Quốc Đoàn, làm liên lạc, trinh sát thuộc Trung đoàn Trần Cao Vân.

Phùng Quán là người khá kỳ lạ.

Vào Vệ Quốc Đoàn mới bắt đầu học chữ. Nhưng thơ thì hình như đã sẵn có từ trong máu thịt của Phùng Quán.

Lẽ thường, về già người ta mới nghĩ đến chuyện viết di chúc, nhưng mới 18 tuổi Phùng Quán đã viết những vần thơ di chúc.

Trước giờ xuất kích đánh một trận lớn, Phùng Quán viết bài Di chúc chiến sĩ với lời đề từ “thay Quyết tâm thư trận công đồn diệt viện ở Phò Trạch - Thừa Thiên Huế”.

Nếu tôi chết đi, xin các đồng chí đừng đưa tôi đi đâu cả

Hãy chôn tôi nơi chính tôi đã ngã!

Nếu mộ tôi là vị trí tốt để đánh mìn

Xin các đồng chí đừng do dự gì tất cả

Hãy đào mộ tôi lên

Quẳng hài cốt tôi đi

Và thay vào đó cho tôi một trăm cân thuốc nổ

Sau này, bên bờ hồ Tây, trong một hoàn cảnh oái oăm, với nghị lực và lòng can đảm của người chiến sĩ, Phùng Quán ngồi viết bản di chúc thứ hai của đời mình, để tự minh oan cho mình. Bản di chúc dài tám trăm trang Phùng Quán đã viết trong mười tám năm. Đó là bộ tiểu thuyết ba tập Tuổi thơ dữ dội.

Phùng Quán còn có một bài thơ di chúc khác: bài Huyệt. “Giữa nghiệt ngã trần gian”, khi “trái tim thơ thấm mệt”, Phùng Quán tuyên bố: Tôi sẽ đào nấm huyệt/Cạnh mồ cha mẹ tôi/Tôi sẽ lăn xuống đó/Thế là xong một đời/Đàn mối của quê hương/Sẽ thay phu đào huyệt/Bao nghiệt ngã trần gian/Chỉ dăm ngày là hết/Căn hộ mới đáy huyệt/Rượu đất tôi uống tràn…

Phùng Quán là người nặng nghĩa với quê hương. Sau ngày đất nước hoà bình thống nhất; cũng là sau nhiều chục năm thăng trầm, lận đận Phùng Quán trở về làng Thanh Thủy Thượng. Bà con, bạn bè, dân làng tụ tập lại thăm Phùng Quán, nghe Phùng Quán đọc thơ.

Phùng Quán xúc động bật khóc, sụp xuống đất lạy tạ đất làng ba lạy rồi đứng lên đọc những câu thơ ứng tác thần kỳ. Đó là bài Tạ: Sau cuộc trường chinh ba mươi năm/Quì rạp xuống đất làng/Con tạ/Con tạ đất làng quê/Thấm đẫm bao máu anh hùng đã khuất/Không ngọn cỏ nào không long lanh nước mắt/Không lá cây nào không mặn chát gian lao…

Ngày mồng 9-1-2011, gia tộc họ Phùng, con cái và bạn bè, độc giả ái mộ đưa di hài nhà thơ Phùng Quán và nhà giáo Vũ Bội Trâm trở về mãi mãi với đất làng Thanh Thuỷ Thượng.

Mộ vợ chồng Phùng Quán đang được khẩn trương xây dựng
Mộ vợ chồng Phùng Quán đang được khẩn trương xây dựng.

Cách đây vài tháng, được sự đồng thuận của gia tộc họ Phùng và con gái Phùng Quán là Phùng Đỗ Quyên, nhà thơ Ngô Minh đã ngỏ lời góp nhặt cát đá xây lăng mộ nhà thơ Phùng Quán và bà Vũ Bội Trâm ở Huế.

Theo Ngô Minh, sinh thời Phùng Quán khao khát được trở về quê hương. Anh mơ ước sở hữu một chiếc đò nhỏ để trong những ngày cuối đời câu cá uống rượu đọc thơ dọc sông Hương. Phùng Quán cũng nhiều lần bày tỏ nguyện vọng được cùng vợ về yên nghỉ trên đất mẹ Thanh Thủy Thượng.

Năm 1994, khi xây mộ bố mẹ, Phùng Quán tự đắp cho mình nấm mộ gió ở bên cạnh. Anh bảo với anh em họ Phùng rằng: Đây là chỗ tôi nằm. Khi tôi mất các chú đưa về đấy nhé! Cái mộ gió ấy nay vẫn còn nhưng lại nằm trong vùng quy hoạch giải tỏa.

Từ khi qua đời, vì còn vợ con ở Hà Nội nên mộ Phùng Quán vẫn an tọa ở nghĩa trang quê vợ. Sau khi bà Vũ Bội Trâm tạ thế (15-8-2010), nguyện vọng hồi hương của Phùng Quán mới được con gái Phùng Đỗ Quyên thực hiện. Họ Vũ ở Hà Nội cũng đồng ý để bà Vũ Bội Trâm đi theo chồng. Chính quyền phường Thủy Dương đã cấp đất an táng vợ chồng Phùng Quán tại nghĩa trang Ngoại Viên Hưng, cách trung tâm Huế 6 km về phía nam.

Trong một thời gian ngắn, bạn bè, độc giả khắp mọi miền đã gom góp được gần 220 triệu đồng. Sau khi hoàn thành xây cất mộ phần và đưa di hài vợ chồng nhà thơ, nhà giáo Phùng Quán - Vũ Bội Trâm trở về, ngân quỹ vẫn còn 100 triệu đồng. Anh em văn nghệ sĩ Huế đề xuất thành lập Quỹ Phùng Quán, sử dụng vào mục đích trao học bổng cho các em học sinh học giỏi, đam mê văn học. Một hồi kết thật bất ngờ và nhân hậu.

Huế, 8-1-2011

Cùng chuyên mục

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

TPO - 70 hiện vật gốm sứ từ tàu đắm Cù Lao Chàm có niên đại thế kỷ XV-XVI cùng nhiều bảo vật quốc gia, cổ vật quý được giới thiệu tại triển lãm ở Đà Nẵng thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng.

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Tiếp nối dấu ấn được UNESCO chọn giới thiệu với thế giới như một trải nghiệm văn hóa đặc sắc của Việt Nam, Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc. Đây là bước tiến lớn, khẳng định triết lý Cà Phê Đạo của Nhà sáng lập – Chủ tịch tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ trên toàn cầu sau khi hiện diện trên quê hương Trà Đạo Nhật Bản.

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

TPO - Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết đang rà soát thông tin trên mạng hằng ngày, phối hợp công an xử lý nội dung vi phạm, trong đó có phim ca nhạc khai thác đề tài giang hồ, tội phạm, bạo lực để thu hút người xem.

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

TPO - Công việc của những người lính nghiên cứu, sản xuất vũ khí, trang bị là một trong những đề tài Đại tướng Phan Văn Giang gợi ra cho văn nghệ sĩ Quân đội. Đại tướng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị tạo điều kiện để người sáng tác đi thực tế, nhất là ở những lĩnh vực khó và địa bàn trọng yếu.

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

TPO - Sáng 19/11, PGS.TS. NSƯT Tân Nhàn - Trưởng khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - được trao bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì những thành tích xuất sắc trong đổi mới giảng dạy, đào tạo và bồi dưỡng sinh viên trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện.

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

TPO - Từ ngày 21-24/11, Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 với nhiều sự kiện đặc sắc như diễu hành di sản quanh hồ Hoàn Kiếm, trình diễn ánh sáng 3D mapping tại Tháp Rùa, triển lãm văn hóa và đại nhạc hội quy mô 50.000 khán giả tại sân vận động Mỹ Đình.

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

TPO - "Con đĩ đánh bồng" là điệu múa cổ của làng Triều Khúc, người múa phải là nam đóng giả nữ. Tồn tại qua hơn 1.000 năm, mới đây di sản này đã thu hút sự tham gia của một số nghệ sĩ quốc tế đến từ Pháp, Hà Lan, Italy trong sự kiện hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam.

Vẽ lại những điều có thể biến mất

Vẽ lại những điều có thể biến mất

TPO - Họa sĩ vẽ một góc vườn ở Bắc Sơn vì lo cảnh vật ấy có thể biến mất khi du lịch cộng đồng phát triển. Từ những góc vườn, bến sông đến những tác phẩm nhỏ xinh, triển lãm “Miền xa - miền gần” cho thấy cách các nghệ sĩ lưu giữ những hình ảnh bình dị của đời sống.

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

TPO - Sự xuất hiện của đôi rồng khổng lồ mang phong cách thời Lý tại sân khấu Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 đang tạo nên những luồng ý kiến trái chiều. Người trầm trồ trước thiết kế hoành tráng, người lại lo ngại công trình lấn át không gian cảnh quan quen thuộc của Hồ Gươm.

Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Long năm 2026 khai mạc, chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam và Lễ hội Ok Om Bok, tôn vinh bản sắc các dân tộc.

Khai mạc Tuần lễ văn hóa, Lễ hội Ok Om Bok

TPO - Tối 18/11, Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Long chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam và Lễ hội Ok Om Bok năm 2026 chính thức khai mạc. Đây là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa tốt đẹp, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào và trách nhiệm của mỗi người dân đối với quê hương, đất nước.

Chuyện của những chiếc lá chưa nguyên vẹn

Chuyện của những chiếc lá chưa nguyên vẹn

"Có những ngày anh thấy cuộc đời sao mà ngột ngạt quá..." - Lời ca trong bài hát Bài này chill phết của Đen Vâu đã miêu tả chính xác cảm giác chênh vênh mà tôi mang theo khi bước vào ngưỡng tuổi hai mươi bảy.

Giải oan cho đôi rồng thời Lý bên Hồ Gươm

Giải oan cho đôi rồng thời Lý bên Hồ Gươm

TPO - Đôi rồng bên Hồ Gươm gây tranh luận ngay khi sân khấu còn đang lắp dựng. Một số chuyên gia lý giải thực tế tiếp nhận những biểu tượng, mẫu vật cổ trong đời sống đương đại bị đứt gãy nên nhiều người dễ có phản ứng trái chiều.