Không oan nhưng... ức
Vừa qua, 147 thí sinh bất ngờ bị loại hồ sơ đăng kí xét tuyển tại Trường ĐH Hà Nội ngay sau khi kết thúc thời gian đăng kí nguyện vọng. Lí do, có 132 thí sinh bị loại vì không có điểm thi môn ngoại ngữ tại kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và 15 thí sinh không đạt ngưỡng đảm bảo chất lượng tối thiểu (điểm sàn).
Trong đề án tuyển sinh, Trường ĐH Hà Nội bắt buộc thí sinh muốn xét tuyển phải có 2 điều kiện, đạt điểm sàn từ 20 điểm/tổ hợp; có điểm thi môn ngoại ngữ trong kì thi tốt nghiệp THPT. Nhà trường không quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm xét tuyển như một số trường ĐH.
Có thể thấy, Trường ĐH Hà Nội đã làm đúng quy định trong đề án công bố công khai từ đầu năm. Tuy nhiên, 147 thí sinh đã đánh mất nguyện vọng vô ích chỉ vì không đọc kĩ đề án tuyển sinh, trong khi năm nay mỗi thí sinh chỉ được đăng kí tối đa 15 nguyện vọng.
Thực tế đang tồn tại độ “vênh” giữa quy chế thi tốt nghiệp THPT của Bộ GD&ĐT và quy định tuyển sinh của mỗi trường ĐH. Quy định của Bộ GD&ĐT cho phép thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ đạt yêu cầu được miễn thi tốt nghiệp THPT môn ngoại ngữ.
Nhưng khi thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh, nhiều trường ĐH không chấp nhận mức điểm quy đổi này để làm “điều kiện cần” hoặc điểm sàn xét tuyển cho một số phương thức.
Sự thiếu đồng bộ giữa cơ chế miễn thi của phổ thông và tiêu chí xét của ĐH đã tạo ra "bẫy" đối với thí sinh. Nhiều thí sinh mặc định đã được bảo hiểm bằng chứng chỉ quốc tế, nhưng thực chất chứng chỉ đó không có giá trị quy đổi điểm đối với xét tuyển tại một số trường ĐH.
Hoang mang giữa ma trận đề án tuyển sinh
Hiện các trường ĐH đang áp dụng quá nhiều phương thức xét tuyển như xét học bạ, xét điểm thi tốt nghiệp, xét tuyển kết hợp chứng chỉ quốc tế, xét điểm thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy... đi kèm với mỗi phương thức là một ma trận điều kiện như môn nhân hệ số, môn không nhân hệ số hay trường quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ, trường cộng điểm khuyến khích.
Đề án tuyển sinh của mỗi trường thường dài hàng chục trang với thuật ngữ pháp lí, hành chính phức tạp. Đối với học sinh và các bậc phụ huynh, việc đọc hiểu và phát hiện ra các điều kiện riêng mang tính ràng buộc (ví dụ: bắt buộc phải có điểm thi tốt nghiệp môn ngoại ngữ, không chấp nhận điểm miễn thi) là một thử thách quá lớn. Khi các quy định "mạnh ai nấy làm", rủi ro sai sót hoàn toàn bị đẩy về phía người học.
Hệ thống lọc ảo và đăng kí nguyện vọng chung của Bộ GD&ĐT thuận tiện, hiện đại, nhưng nó vẫn bộc lộ khoảng cách trong việc cảnh báo sớm. Thí sinh đăng kí trên hệ thống của bộ, hệ thống vẫn ghi nhận nguyện vọng thành công. Nhưng đến khi trường ĐH tải dữ liệu về rà soát, đối chiếu với đề án riêng thì lỗi mới bị phát hiện.
Tính riêng tiêu chí đối với chứng chỉ ngoại ngữ, tuyển sinh ĐH cũng đang chia thành 2 nhóm trường. Với nhóm áp dụng chính sách quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ, thí sinh chỉ cần có chứng chỉ ngoại ngữ đạt từ ngưỡng quy định sẽ được quy đổi sang thang điểm 10 với từng mức điểm tương ứng. Ví dụ ĐH Bách khoa Hà Nội, ĐH Kinh tế Quốc dân, Trường ĐH Ngoại thương… Nhóm thứ hai, chỉ dùng làm điều kiện cần, không quy đổi.
Đây chính là nhóm dễ gây nhầm lẫn nhất (như trường hợp của 132 thí sinh bị loại hồ sơ tại Trường ĐH Hà Nội). Các trường này không dùng IELTS để quy đổi ra điểm số (8, 9, 10) rồi cộng với các môn khác hình thành các tổ hợp xét tuyển, mà dùng nó như một chiếc vé thông hành hoặc một hệ số độc lập. Trường ĐH Giao thông Vận tải năm nay ngừng quy đổi điểm IELTS thành điểm môn tiếng Anh trong tất cả các phương thức xét tuyển. Thí sinh bắt buộc phải sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc điểm học bạ của môn tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển. Chứng chỉ IELTS (từ 5.0 trở lên) chỉ có vai trò là điều kiện để được cộng thêm điểm khuyến khích vào tổng điểm xét tuyển. Trường ĐH Y Hà Nội áp dụng chính sách cộng từ 0,75 đến 1,5 điểm vào tổng điểm xét tuyển cho các thí sinh sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS (yêu cầu từ 5.5 trở lên), TOEFL iBT hoặc chứng chỉ tiếng Pháp.
Quyền tự chủ đại học là xu thế tất yếu và đúng đắn. Nhưng các trường cần đơn giản hóa các tiêu chí phụ hoặc thiết kế các giao diện cảnh báo trực quan hơn, tránh việc đẩy thí sinh vào những “bẫy” thông tin không đáng có.
Trường ĐH Dược Hà Nội cũng chọn phương án không quy đổi điểm thi môn tiếng Anh. Thí sinh sở hữu chứng chỉ IELTS đạt từ 5.5 trở lên sẽ được cộng điểm khuyến khích dao động từ 0,25 đến 1,5 điểm trực tiếp vào tổng điểm xét tuyển.
Theo lí giải của các trường việc chỉ cộng điểm khuyến khích thay vì quy đổi điểm giúp các trường đảm bảo được tính công bằng giữa các thí sinh. Nếu quy đổi theo thang điểm 10, một thí sinh có IELTS sẽ nghiễm nhiên có lợi thế áp đảo so với học sinh vùng sâu vùng xa không có điều kiện học chứng chỉ. Ngược lại, việc chỉ cộng từ 0,5 đến 1,5 điểm khuyến khích vừa ghi nhận năng lực ngoại ngữ vượt trội của học sinh, vừa không làm đảo lộn kết quả của các môn thi văn hóa cốt lõi còn lại.
Hiện các trường ĐH đang thực hiện đối soát dữ liệu sau khi tải về từ hệ thống tuyển sinh chung. Chắc chắn sẽ có những thí sinh bị loại vì những tiêu chí phụ khác. Sự việc cũng phản ánh lỗ hổng trong công tác hướng nghiệp, tư vấn mùa thi tại các trường phổ thông.
Nhiều học sinh đạt chứng chỉ quốc tế thường có tâm lí chủ quan, cho rằng IELTS/SAT là tấm vé “vạn năng” và nghiễm nhiên được ưu tiên ở mọi cánh cửa. Sự thiếu sâu sát trong việc tìm hiểu quy định riêng của từng ngành, từng trường cụ thể đã khiến các em phải trả giá khi bị loại hồ sơ mà không còn cơ hội sửa chữa.
