Luật sư không thể quay lại thời kỳ ôm hàng chồng tài liệu vào phòng xử án
Như Tiền Phong đưa tin, Tòa án nhân dân Tối cao vừa ban hành Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC quy định về nội quy phiên tòa, phiên họp và việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp.
Thông tư ban hành có hiệu lực từ 1/8 đã ghi nhận nhiều ý kiến trái chiều. Đặc biệt là các quy định tại khoản 3, Điều 4 “không được mang thiết bị truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ, trao đổi thông tin, dữ liệu số (như điện thoại thông minh, laptop, đồng hồ, máy ghi âm...) vào phiên tòa, trừ khi Thẩm phán, chủ tọa cho phép”.
Việc sử dụng thiết bị điện tử để tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ, xét xử trực tuyến hoặc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến đối với người tham gia tố tụng cũng phải theo sự điều hành của Chủ tọa.
Trao đổi với PV Tiền Phong, luật sư Diệp Năng Bình (Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật) cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh hiện nay các thiết bị điện tử không chỉ là công cụ ghi nhận thông tin mà còn giúp luật sư tra cứu nhanh các tài liệu pháp lý, đối chiếu dữ liệu và bảo đảm tính chính xác.
Theo luật sư Bình, nếu việc mang thiết bị máy tính, điện thoại vào phòng xử phải chờ Chủ tọa cho phép có thể phát sinh khó khăn nhất định cho hoạt động bào chữa.
Luật sư đánh giá, nhiều năm qua, cùng với quá trình chuyển đổi số, luật sư đã dần thay thế việc mang theo tập hồ sơ giấy cồng kềnh bằng các dữ liệu điện tử được lưu trữ trên máy tính hoặc thiết bị di động. Một vụ án dân sự, kinh doanh thương mại hoặc vụ án hình sự có thể bao gồm hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn trang tài liệu. Việc in toàn bộ hồ sơ không chỉ tốn kém mà còn gây lãng phí nguồn lực xã hội.
“Tại phiên tòa, luật sư cũng thường xuyên phải tra cứu nhanh các bút lục, đối chiếu lời khai, viện dẫn chứng cứ hoặc tìm kiếm các quy định pháp luật liên quan để phục vụ hoạt động tranh tụng”, luật sư Bình nói và nhấn mạnh việc có máy tính xách tay, điện thoại thông minh trong phòng xử sẽ giúp luật sư thực hiện quyền bào chữa hiệu quả hơn. Trái lại, nếu cấm hoặc hạn chế sẽ làm giảm tính chủ động của luật sư.
Đối với yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự và sự nghiêm trang của phiên tòa, luật sư Bình bày tỏ đồng tình nhưng cần có cơ chế quản lý phù hợp thay vì áp dụng biện pháp hạn chế hoặc phải được sự đồng ý.
Luật sư Bình ví dụ, Tòa có thể quy định rõ phạm vi sử dụng, cấm ghi âm, ghi hình hoặc phát tán thông tin trái phép nhưng vẫn cho phép luật sư sử dụng máy tính và điện thoại cho mục đích tra cứu hồ sơ, tài liệu phục vụ tranh tụng. Điều này sẽ hài hòa hơn, bảo đảm quyền hành nghề chính đáng của luật sư trong bối cảnh hoạt động tố tụng ngày càng số hóa.
Laptop, điện thoại thông minh - những công cụ làm việc thiết yếu trong thời đại số
Cùng quan điểm, luật sư Trần Xuân Tiền (Trưởng văn phòng Luật sư Đồng Đội) cho rằng, quy định yêu cầu người tham gia tố tụng chỉ được mang điện thoại, máy tính xách tay vào phòng xử khi có sự cho phép của Chủ tọa cần được cân nhắc kỹ để bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu giữ gìn trật tự phiên tòa và quyền hành nghề của luật sư.
Từ kinh nghiệm thực tiễn nhiều năm tranh tụng, luật sư Tiền nói trước đây việc hạn chế mang thiết bị ghi âm, ghi hình vào phòng xử chủ yếu áp dụng đối với các vụ án an ninh quốc gia hoặc những vụ việc có tính chất đặc biệt nhạy cảm, cần bảo vệ bí mật Nhà nước hoặc bí mật điều tra.
Tuy nhiên, quy định mới trong Thông tư không chỉ kiểm soát thiết bị ghi âm, ghi hình mà còn mở rộng sang cả laptop, điện thoại thông minh - những công cụ làm việc thiết yếu của luật sư trong thời đại số.
“Luật sư đã có quy định về đạo đức nghề nghiệp, quy định về những việc luật sư được làm và không được làm, họ hiểu và tự giác chấp hành pháp luật. Tranh tụng trong phiên tòa là việc rất quan trọng, nếu cấm hoặc hạn chế sử dụng hay phải được cho phép mới được dùng máy tính, điện thoại là không phù hợp”, luật sư nêu ý kiến.
Không chỉ những quy định mới trong Thông tư, theo ghi nhận của PV, những năm gần đây, khi xét xử vụ án lớn, đặc biệt là các “đại án” liên quan đến tham nhũng, chức vụ, một số đơn vị tòa án đã áp dụng biện pháp ngăn chặn Phóng viên mang thiết bị điện tử vào phòng xét xử trực tiếp hoặc phòng trực tuyến.
Phóng viên H. H. (dự và đưa tin nhiều phiên xét xử các đại án) đánh giá, việc tòa án áp dụng biện pháp ngăn phóng viên mang máy tính, điện thoại, máy ảnh vào phòng xử hoặc phòng theo dõi trực tuyến phiên tòa gây ra nhiều khó khăn khi tác nghiệp.
“Phải chép tay, không được ghi âm, ghi hình phiên tòa… làm ‘thủ công’ như vậy dễ khiến phóng viên sai sót, nhất là trong vụ nhiều bị cáo, người tham gia tố tụng”, Phóng viên H. H. nói.
Phóng viên cho rằng, cần cân nhắc hạn chế quy định này bởi trên thực tế, hoạt động tác nghiệp của phóng viên hiện nay phụ thuộc rất lớn vào thiết bị số.
