TPHCM sẽ tổ chức xét tuyển lớp 10

Áp lực từ những con số

TPHCM và Hà Nội là hai địa phương có quy mô học sinh lớn nhất nước. Tốc độ tăng dân số cơ học cao dẫn đến việc số chỗ học tại các trường THPT công lập luôn trong tình trạng cung không đủ cầu.

Tại Hà Nội, thống kê từ Sở GD&ĐT cho thấy, năm nay thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng khoảng 20.000 học sinh so với năm ngoái. Trong khi tổng chỉ tiêu công lập chỉ hơn 78.300 suất, tương đương 55% học sinh có cơ hội vào trường THPT công.

Tại TPHCM, hằng năm, Sở GD&ĐT cũng phải tổ chức kì thi cho hàng chục nghìn thí sinh để sàng lọc theo số lượng chỉ tiêu học công lập vốn bị đánh giá rất có giới hạn.

Sở GD&ĐT TPHCM cho biết, ngành giáo dục đang từng bước nghiên cứu mô hình tuyển sinh mới phù hợp với điều kiện từng địa phương. Theo đó, từ năm học tới, những khu vực có đủ cơ sở vật chất và nguồn lực giáo dục có thể áp dụng hình thức xét tuyển lớp 10 thay cho kì thi tuyển tập trung như hiện nay. Năm học 2025 - 2026, TPHCM có gần 170.000 học sinh hoàn thành chương trình THCS. Trong đó, có trên 150.000 em đăng kí dự thi vào lớp 10 công lập, còn hơn 17.000 học sinh phải lựa chọn những hướng đi khác.

Từ nhiều năm nay, TPHCM đã ban hành bộ tiêu chuẩn tạm thời về phổ cập bậc trung học, bao gồm THCS và THPT, nhằm tiến tới phổ cập giáo dục THPT theo chủ trương của Đảng và Nhà nước. Theo định hướng này, khi hệ thống các loại hình trường học được phát triển đồng bộ, gồm THPT công lập, ngoài công lập, trường trung cấp nghề, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, học sinh sẽ có thêm cơ hội lựa chọn mô hình học tập phù hợp với năng lực, điều kiện gia đình và định hướng nghề nghiệp.

Địa phương này cũng hướng tới giảm dần thi tuyển lớp 10 đại trà, tiến tới áp dụng phương thức xét tuyển với các tiêu chí bảo đảm công bằng, phù hợp năng lực, nguyện vọng của học sinh và ưu tiên học gần nơi cư trú.

Theo Sở GD&ĐT TPHCM, năm nay, năm đầu tiên tuyển sinh lớp 10 sau sáp nhập, xã đảo Thạnh An và đặc khu Côn Đảo đã thực hiện xét tuyển lớp 10. Trong những năm tới, ngành giáo dục sẽ tiếp tục nghiên cứu mở rộng tại các khu vực đủ điều kiện về cơ sở vật chất và quy mô học sinh.

Cần các giải pháp đồng bộ

Để hiện thực hóa lộ trình giảm áp lực tuyển sinh, bài toán quan trọng nhất hiện nay là cơ sở vật chất. TPHCM đang triển khai “Chiến dịch 150 ngày” nhằm hoàn thành khoảng 1.000 phòng học mới phục vụ năm học 2026-2027.

Bên cạnh đó, hơn 100 dự án trường học đang được rà soát và đẩy nhanh tiến độ. Thành phố đặt mục tiêu đạt tỉ lệ 300 phòng học trên 10.000 dân trong độ tuổi đi học, qua đó mở rộng quy mô tuyển sinh và giảm tình trạng quá tải kéo dài nhiều năm qua.

Giới chuyên gia nhận định, kì thi lớp 10 không chỉ là câu chuyện thi hay bỏ thi, mà phản ánh cả cấu trúc giáo dục và tâm lí xã hội. Nếu chỉ bỏ thi mà số lượng trường lớp vẫn thiếu, áp lực sẽ lập tức chuyển sang cuộc đua “chạy” hộ khẩu, học bạ, hoặc các hình thức cạnh tranh ngầm còn phức tạp hơn. Muốn giảm áp lực thật sự, hệ thống giáo dục bắt buộc phải xử lí tận gốc rễ vấn đề.

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm tải, bài toán tiên quyết và quan trọng nhất chính là nâng cao năng lực tiếp nhận của hệ thống THPT công lập. Khi phần lớn học sinh đều có chỗ học phù hợp, vai trò của kì thi sẽ tự khắc giảm xuống.

Tại Hà Nội, thành phố dự kiến xây thêm khoảng 90 trường THPT đến năm 2030. Riêng năm học 2026 - 2027, dự kiến đưa vào hoạt động 4 trường mới gồm: THPT Hoàng Quán Chi (Yên Hòa), THPT Việt Hùng (Đông Anh), THPT Xuân Khanh (Sơn Tây), và THPT Vĩnh Hưng (Vĩnh Hưng).

Trước xu hướng bỏ thi tuyển đại trà vào lớp 10, nhiều nhà quản lí giáo dục vẫn bày tỏ sự băn khoăn về tính công bằng, bệnh thành tích và nguy cơ “làm đẹp học bạ” nếu chuyển đổi quá nhanh.

Giáo viên dạy ngữ văn ở một trường THPT tại Thủ Đức, TPHCM thẳng thắn chia sẻ, việc nên duy trì thi tuyển vào các trường tốp đầu vì thành phố cần nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu không thi tuyển, một bộ phận học sinh có thể mất động lực học tập, dẫn đến hệ lụy nguy hiểm là không học vẫn lên lớp. Đặc biệt, việc xét học bạ rất dễ phát sinh tiêu cực khi tiêu chí đánh giá của mỗi trường THCS chưa có độ tin cậy đồng đều.

Thực tế, trong quá khứ, Hà Nội và TPHCM đã từng xét tuyển lớp 10. Nhưng chỉ một thời gian ngắn, phải dừng lại vì xuất hiện nhiều vấn đề bất cập.

Trao đổi về sức nóng của kì thi tuyển sinh vào lớp 10 tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hà Nội) nhận định, để giảm tải áp lực thực sự cho học sinh, cần một giải pháp đồng bộ nhìn từ cả ba phía: Gia đình - Nhà trường - Xã hội. Bởi lẽ, áp lực hiện nay không chỉ đến từ cấu trúc đề thi mà phần lớn xuất phát từ tâm lí “phải vào được trường top” của các bậc phụ huynh và học sinh.

Từ góc độ quản lí và trực tiếp đồng hành cùng học sinh cuối cấp, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương đã đưa ra 5 giải pháp cốt lõi. Thứ nhất, thay đổi cách nhìn về thành công. Nhiều phụ huynh vẫn mặc định đỗ công lập tốp đầu là con đường duy nhất. Thực tế, học sinh có rất nhiều lựa chọn phù hợp như trường tư thục chất lượng cao, trường nghề, hệ song bằng... Khi cha mẹ bớt áp đặt và ngừng so sánh, học sinh sẽ nhẹ gánh tâm lý để phát huy tốt nhất năng lực vốn có.

Tiếp theo, ôn tập sớm nhưng không dồn ép. Điều khiến học sinh kiệt sức là tình trạng căng thẳng kéo dài suốt năm học. Nhà trường cần tổ chức ôn tập phân hóa theo năng lực, tăng cường thi thử vừa phải và tập trung giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức trọng tâm, tránh “luyện đề vô tận”.

Thứ ba, đồng hành tâm lí đi đôi với tư vấn học tập. Hỗ trợ học sinh quản lí thời gian, giải tỏa áp lực phòng thi để tránh việc học tốt nhưng mất bình tĩnh khi làm bài.

Kế tiếp, không biến mùa thi thành “cuộc chiến của cả nhà”. Thay vì liên tục nhắc nhở điểm số gây ngột ngạt, điều các em cần nhất ở giai đoạn nước rút là một không gian sống nhẹ nhàng và cảm giác an tâm rằng bố mẹ luôn đồng hành.

Cuối cùng, ở cấp vĩ mô, về lâu dài, thành phố Hà Nội cần đầu tư hạ tầng, tăng trường công lập ở khu vực đông dân cư, đồng đều hóa chất lượng giữa các trường và đẩy mạnh phân luồng sau THCS. Đồng thời, cung cấp thông tin tuyển sinh rõ ràng để phụ huynh có góc nhìn thực tế hơn.

​