Dù đối mặt nhiều thách thức do tình hình thế giới và khu vực biến động nhanh, phức tạp và khó lường, ASEAN tiếp tục củng cố Cộng đồng trên cơ sở thành quả giai đoạn 2015-2025, bắt đầu triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các kế hoạch chiến lược, hướng tới một ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm. ASEAN duy trì đoàn kết và vai trò trung tâm, song cũng phải đối mặt nhiều thách thức cả từ bên trong và bên ngoài.
Trong vai trò Chủ tịch ASEAN 2026, Philippines đặt ra 3 định hướng lớn cho hợp tác ASEAN trong năm 2026: Củng cố các nhân tố then chốt đối với hòa bình và an ninh; Mở rộng các hành lang thịnh vượng; và Thúc đẩy trao quyền cho người dân.
Trước các diễn biến tại Trung Đông, nước Chủ tịch Philippines và ASEAN đã bước đầu có phản ứng, điều chỉnh kịp thời. Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã ra Tuyên bố chung về tình hình Trung Đông ngày 4/3; tổ chức 2 cuộc họp đặc biệt trực tuyến để thảo luận về tác động chính trị, an ninh và kinh tế đối với ASEAN cũng như hướng phối hợp hành động.
Hội nghị hẹp các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN lần thứ 32 ngày 13/3 đã ra Tuyên bố chung về nâng cao tự cường kinh tế ASEAN trước các biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Hội nghị Hội đồng Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AECC) đặc biệt về tình hình Trung Đông ngày 30/4 đã thông qua Tuyên bố chung về hệ lụy kinh tế của tình hình Trung Đông. Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN đặc biệt ngày 27/4 đã ra Tuyên bố chung về diễn biến tình hình Trung Đông. Đây là cách làm mới của ASEAN, thể hiện ASEAN thích ứng và hiệu quả hơn.
Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 (chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung”) là 1 trong 2 cuộc họp định kỳ hằng năm của lãnh đạo ASEAN trong năm 2026, là dịp quan trọng để lãnh đạo các nước chia sẻ đánh giá toàn diện tình hình thế giới và khu vực, thống nhất các định hướng chiến lược và biện pháp tăng cường hợp tác ASEAN.
Philippines đề nghị hội nghị cấp cao lần này tập trung trao đổi 3 nội dung, gồm bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, và bảo hộ công dân ASEAN; đồng thời, khẳng định tiếp tục thúc đẩy thực hiện các trọng tâm và ưu tiên chiến lược về tăng cường liên kết nội khối, nâng cao tự cường, tự chủ chiến lược và vai trò trung tâm của ASEAN, duy trì đà cho xây dựng Cộng đồng theo các mục tiêu và kế hoạch của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
