Không chỉ đơn thuần là một chiến hạm cỡ lớn, tàu lớp Trump được định hình như một nền tảng tích hợp hỏa lực tương lai, nơi các công nghệ tiên tiến nhất, từ vũ khí siêu vượt âm đến laser, cùng hội tụ.
Tư lệnh Tác chiến Hải quân Mỹ, Đô đốc Daryl Caudle, cùng ông John Phelan khi còn là Bộ trưởng Hải quân đã đề cập thiết giáp hạm lớp Trump, còn được gọi là BBG(X), trong các cuộc tọa đàm riêng rẽ bên lề triển lãm Sea Air Space 2026 do tổ chức Navy League tổ chức trong tuần này.
Trước đó, vào tháng 12 năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức công bố kế hoạch phát triển tàu chiến lớp Trump, trong đó chiếc đầu tiên dự kiến sẽ mang tên USS Defiant.
Bài học đắt giá và “lằn ranh đỏ” về thiết kế
Sau những thất bại trong quá khứ, đặc biệt là chương trình khinh hạm lớp Constellation, giới lãnh đạo Hải quân Mỹ nhấn mạnh một nguyên tắc gần như tuyệt đối: không đóng tàu khi thiết kế chưa hoàn chỉnh. Đô đốc Daryl Caudle thừa nhận việc vừa thiết kế vừa thi công, mô hình từng được áp dụng rộng rãi, đã gây ra đội vốn, chậm tiến độ, thậm chí làm suy giảm năng lực chiến đấu thực tế.
Lần này, thiết kế của tàu chiến lớp Trump phải đạt mức độ hoàn thiện rất cao trước khi bắt đầu đóng, với mục tiêu tránh mọi thay đổi lớn trong quá trình sản xuất. Điều này đặc biệt quan trọng bởi con tàu không chỉ lớn hơn mà còn phức tạp hơn bất kỳ khu trục hạm nào trước đây.
Song song với đó, Hải quân Mỹ cũng đang làm việc với các nhà thầu để chuẩn bị cho việc đặt ky (chính thức bắt đầu đóng tàu) chiếc đầu tiên vào năm 2028, trong khi tổng ngân sách dự kiến cho chương trình có thể lên tới 43,5 tỷ USD trong 5 năm đầu.
Để so sánh, tổng chi phí mua sắm ước tính cho mỗi chiếc trong ba tàu sân bay lớp Gerald Ford tiếp theo dao động từ khoảng 13-15 tỷ USD.
Kho vũ khí hỗn hợp và tham vọng năng lượng khổng lồ
Điểm nổi bật nhất của tàu chiến lớp Trump nằm ở hệ thống vũ khí và năng lượng. Với lượng giãn nước khoảng 35.000 tấn, tàu được thiết kế để mang theo một kho hỏa lực khổng lồ, trong đó có hệ thống phóng thẳng đứng (VLS) quy mô lớn, nhiều khả năng lên tới 128 ống phóng.
Từ các bệ phóng này, tàu có thể triển khai nhiều loại tên lửa khác nhau, bao gồm tên lửa hành trình tấn công mặt đất, tên lửa phòng không tầm xa, và đặc biệt là các loại vũ khí siêu vượt âm - yếu tố được xem là then chốt trong chiến tranh tương lai. Khả năng tích hợp cả đầu đạn thông thường lẫn đầu đạn hạt nhân cũng được nhắc đến, cho thấy vai trò răn đe chiến lược của lớp tàu này.
Ngoài tên lửa, tàu chiến lớp Trump còn được thiết kế để mang pháo điện từ (railgun) - loại vũ khí sử dụng năng lượng điện để bắn đạn với tốc độ cực cao, thay vì thuốc phóng truyền thống. Nếu được hoàn thiện, railgun có thể cho phép tấn công mục tiêu với chi phí mỗi phát bắn thấp hơn nhiều so với tên lửa.
Bên cạnh đó là hệ thống vũ khí laser năng lượng định hướng, có thể đánh chặn máy bay không người lái (UAV), tên lửa hành trình hoặc các mục tiêu nhỏ với chi phí gần như bằng không cho mỗi lần bắn. Hải quân Mỹ cũng đang phát triển vũ khí vi sóng công suất cao, có khả năng vô hiệu hóa điện tử của đối phương trên diện rộng.
Tuy nhiên, tất cả những hệ thống này đều đòi hỏi một nguồn năng lượng cực lớn. Vì vậy, tàu chiến lớp Trump được thiết kế với hệ thống điện tích hợp công suất cao, kết hợp turbine khí và máy phát diesel, cùng các hệ thống lưu trữ năng lượng dung lượng lớn. Dù từng có ý tưởng sử dụng động cơ hạt nhân, phương án này hiện bị đánh giá là khó khả thi do chi phí và độ phức tạp cao.
Ngoài ra, tàu vẫn duy trì các vũ khí truyền thống như hai pháo hải quân 127mm, cùng các hệ thống phòng thủ tầm gần để đối phó tên lửa và mục tiêu áp sát.
“Pháo đài di động” trên biển và những nghi vấn chiến lược
Không chỉ là một chiến hạm mang hỏa lực mạnh, tàu lớp Trump còn được định hình như một trung tâm chỉ huy-kiểm soát tiền phương. Với không gian và năng lực xử lý dữ liệu lớn, tàu có thể đóng vai trò chỉ huy cho cả một cụm tác chiến, điều phối các lực lượng có người lái và không người lái, từ tàu mặt nước đến UAV và phương tiện dưới nước.
Hải quân Mỹ kỳ vọng chiến hạm lớp Trump có thể hoạt động linh hoạt trong nhiều kịch bản: dẫn đầu nhóm tàu mặt nước, phối hợp với cụm tàu sân bay, hoặc thậm chí hoạt động độc lập như một “pháo đài di động”. Nhờ lượng hỏa lực lớn và hệ thống phòng thủ tiên tiến, tàu được cho là có thể duy trì hiện diện lâu dài tại các điểm nóng mà không cần nhiều tàu hộ tống.
Tuy nhiên, chính điều này lại làm dấy lên nhiều nghi vấn. Với số lượng dự kiến rất hạn chế, mỗi tàu lớp Trump sẽ trở thành mục tiêu ưu tiên trong xung đột. Khả năng sống sót khi hoạt động độc lập trước các đối thủ ngang hàng vẫn là câu hỏi lớn, đặc biệt trong bối cảnh tên lửa chống hạm và công nghệ chống tiếp cận ngày càng phát triển.
Bên cạnh đó, bài toán công nghiệp cũng là thách thức không nhỏ. Hải quân Mỹ đang cố gắng cải tổ quy trình đóng tàu bằng cách áp dụng thiết kế số hóa, trí tuệ nhân tạo và mô hình sản xuất module phân tán, trong đó các phần của con tàu được chế tạo ở nhiều nơi rồi lắp ráp lại. Cách tiếp cận này nhằm học hỏi kinh nghiệm từ các cường quốc đóng tàu như Hàn Quốc và Nhật Bản, đồng thời giảm rủi ro chậm tiến độ.
Trong bối cảnh kế hoạch đặt đóng chiếc đầu tiên vào năm 2028, thiết giáp hạm lớp Trump đang đứng giữa hai thái cực: hoặc trở thành biểu tượng sức mạnh hải quân thế hệ mới, hoặc biến thành một canh bạc công nghệ khổng lồ với rủi ro tài chính và chiến lược chưa thể đo đếm hết.
Bất đồng nội bộ?
Trong bối cảnh Hải quân Mỹ đang tăng cường phong tỏa đường biển đối với Iran, việc Bộ trưởng Hải quân John Phelan bị thay thế đột ngột khó tránh khỏi việc làm dấy lên nghi vấn về những bất đồng sâu sắc trong nội bộ. Theo các nguồn tin nói với CNN ngày 23/4, căng thẳng giữa ông Phelan và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth đã âm ỉ suốt nhiều tháng. Người đứng đầu Lầu Năm Góc được cho là không hài lòng với tiến độ cải tổ ngành đóng tàu do Bộ trưởng Hải quân Phelan thúc đẩy, đồng thời tỏ ra khó chịu khi ông này chủ động liên hệ trực tiếp với Tổng thống Donald Trump - một động thái bị xem là “vượt mặt” vượt qua chuỗi chỉ huy.
Không dừng lại ở đó, Thứ trưởng Chiến tranh Steve Feinberg cũng được cho là muốn nắm quyền kiểm soát các chương trình đóng tàu và mua sắm hải quân - vốn thuộc phạm vi quản lý của Bộ trưởng Hải quân. Những mâu thuẫn chồng chéo này dường như đã tích tụ trong thời gian dài, trước khi dẫn tới quyết định “thay ngựa giữa dòng” đầy bất ngờ. Lầu Năm Góc thông báo, Thứ trưởng Hải quân Hùng Cao sẽ đảm nhiệm vị trí quyền Bộ trưởng Hải quân.
Trước đó, ông Phelan ca ngợi ông Hùng Cao là một phần quan trọng trong nỗ lực của Bộ Hải quân nhằm xây dựng lại “tinh thần chiến binh” và nâng cao chất lượng nhân lực trong toàn bộ lực lượng Hải quân và Thủy quân lục chiến, hãng tin Nga RT đưa tin ngày 23/4.
