Phát hiện ung thư từ cụm vi vôi hóa rất nhỏ
Một trường hợp điển hình vừa được ghi nhận tại Bệnh viện Bạch Mai là nữ bệnh nhân 53 tuổi đi khám sàng lọc định kì. Nếu phim chụp năm 2022 chưa ghi nhận bất thường thì đến lần kiểm tra năm 2024, bác sĩ phát hiện một cụm vi vôi hóa nhỏ ở vú phải. Kết quả sinh thiết sau đó xác định đây là ung thư biểu mô ống tại chỗ – giai đoạn rất sớm của ung thư vú.
Theo các chuyên gia, đây chính là giá trị lớn nhất của tầm soát ung thư vú: phát hiện bệnh trước khi xuất hiện triệu chứng, trước khi khối u phát triển lớn hoặc di căn.
Ung thư vú hiện là loại ung thư phổ biến nhất ở nữ giới trên toàn thế giới, đồng thời cũng là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư ở phụ nữ. Điều đáng lo ngại là ở giai đoạn đầu, bệnh thường tiến triển âm thầm, hầu như không có triệu chứng rõ rệt. Không ít trường hợp chỉ phát hiện khi khối u đã lớn hoặc di căn sang cơ quan khác.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung Tâm Y Học Hạt Nhân và Ung bướu (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, chụp X-quang tuyến vú (mammography) hiện vẫn được xem là phương pháp sàng lọc hiệu quả nhất để phát hiện sớm ung thư vú, kể cả khi tổn thương mới chỉ vài milimet hoặc chưa thể phát hiện qua thăm khám thông thường.
Theo các chuyên gia, ung thư vú không xuất hiện đột ngột mà là kết quả của quá trình biến đổi kéo dài trong các tế bào tuyến vú. Ban đầu, các tế bào tăng sinh bất thường trong ống tuyến vú. Theo thời gian, các đột biến gen tiếp tục tích lũy khiến tổn thương tiến triển từ ung thư tại chỗ sang ung thư xâm lấn, có khả năng lan rộng đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể.
Quá trình này chịu tác động của nhiều yếu tố như nội tiết tố, di truyền và môi trường sống. Chính vì diễn tiến lặng lẽ nên việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Theo các chuyên gia, ung thư vú không xuất hiện đột ngột mà là kết quả của quá trình biến đổi kéo dài trong các tế bào tuyến vú. Ban đầu, các tế bào tăng sinh bất thường trong ống tuyến vú. Theo thời gian, các đột biến gen tiếp tục tích lũy khiến tổn thương tiến triển từ ung thư tại chỗ sang ung thư xâm lấn, có khả năng lan rộng đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể.
Khi được chẩn đoán từ sớm, người bệnh có cơ hội điều trị thành công cao hơn, giảm nguy cơ phải cắt bỏ toàn bộ tuyến vú, đồng thời cải thiện chất lượng sống và tiên lượng lâu dài.
X-quang tuyến vú vẫn là “tiêu chuẩn vàng” trong sàng lọc
X-quang tuyến vú là kĩ thuật sử dụng tia X liều thấp để khảo sát cấu trúc mô vú. Phương pháp này có thể phát hiện những tổn thương rất nhỏ, đặc biệt là các vi vôi hóa – dấu hiệu sớm của ung thư vú có thể xuất hiện trước cả khi hình thành khối u rõ rệt.
Trong quá trình chụp, người bệnh thường được chụp cả hai bên vú theo các tư thế tiêu chuẩn nhằm giúp bác sĩ đánh giá toàn diện mô tuyến và so sánh hình ảnh giữa hai bên.
Theo các chuyên gia, ưu điểm lớn của phương pháp này là thời gian thực hiện nhanh, ít xâm lấn, chi phí hợp lý và có thể triển khai rộng rãi trong cộng đồng. Hình ảnh chụp được lưu trữ giúp bác sĩ theo dõi sự thay đổi của tuyến vú theo thời gian, từ đó phát hiện sớm các bất thường kín đáo.
Nhiều phụ nữ lo ngại tia X có thể gây hại cho cơ thể. Tuy nhiên, các bác sĩ khẳng định liều tia sử dụng trong chụp X-quang tuyến vú rất thấp và nằm trong ngưỡng an toàn. Lợi ích của việc phát hiện sớm ung thư vượt xa nguy cơ từ tia xạ.
Tầm soát cần dựa trên nguy cơ của từng người
Các khuyến cáo hiện nay cho rằng việc sàng lọc ung thư vú cần được cá thể hóa theo mức độ nguy cơ thay vì áp dụng giống nhau cho tất cả phụ nữ.
Đối với nhóm nguy cơ trung bình, tức không có tiền sử mắc ung thư vú, không mang đột biến gen nguy cơ cao và không có người thân gần mắc bệnh sớm, nhiều hướng dẫn khuyến cáo nên bắt đầu chụp X-quang tuyến vú định kì từ năm 40 tuổi.
Trong khi đó, nhóm nguy cơ cao như người mang đột biến BRCA1, BRCA2, có nhiều người thân mắc ung thư vú hoặc từng xạ trị vùng ngực từ nhỏ cần được theo dõi sớm hơn, thậm chí từ 25 - 30 tuổi. Những trường hợp này thường được chỉ định kết hợp chụp X-quang tuyến vú với cộng hưởng từ để tăng khả năng phát hiện tổn thương, đặc biệt ở phụ nữ trẻ có mô vú dày.
Các bác sĩ cũng cảnh báo nhiều phụ nữ chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng như đau vú kéo dài hoặc sờ thấy khối u. Tuy nhiên, khi các dấu hiệu này xuất hiện rõ ràng, bệnh có thể đã tiến triển sang giai đoạn muộn hơn.
Ngoài tầm soát định kì, phụ nữ cần chú ý các biểu hiện bất thường như xuất hiện khối cứng ở vú hoặc nách, tiết dịch bất thường ở núm vú, da vú dày lên, đỏ, lõm hoặc biến dạng, núm vú co kéo hay thay đổi hình dạng. Khi có những dấu hiệu này, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám kịp thời.
Hiện nay, Bệnh viện Bạch Mai đã triển khai hệ thống X-quang tuyến vú kĩ thuật số cho phép tạo hình ảnh chất lượng cao với liều tia thấp. Hình ảnh được lưu trữ trên hệ thống PACS và được hai bác sĩ chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu đọc độc lập theo quy trình “double reading”, giúp tăng khả năng phát hiện những tổn thương kín đáo và giảm nguy cơ bỏ sót bệnh.
