NSƯT Cao Ngọc Ánh bắt tay NSND Trần Ly Ly khởi động dự án 'Những lớp phù sa'

Phù sa được hình thành từ những vật chất nhỏ bé được dòng sông mang theo và bồi đắp qua thời gian. Từ đó, đất đai trở nên màu mỡ, sự sống bén rễ và cộng đồng cư dân hình thành. “Những lớp phù sa” mượn quy luật ấy làm ẩn dụ cho dòng chảy văn hóa – nơi lịch sử, ký ức, phong tục, tín ngưỡng và nghệ thuật được trao truyền qua nhiều thế hệ.

“Những lớp phù sa” bắt đầu từ một hình ảnh giản dị: một giọt nước rời khỏi mây và theo dòng sông Hồng đi qua đất, làng và con người. Giọt nước ấy vừa là nhân vật, là người dẫn chuyện, để từ một hành trình của tự nhiên mở ra hành trình của văn hóa thông qua 5 hồi chính của tác phẩm: Giọt nước – Làng - Chợ - Yêu-Hội.

Không gian văn hóa Bắc Bộ hiện lên qua những hình ảnh gần gũi: làng quê, bến nước, cây đa, con đò, phiên chợ của những làng nghề thủ công truyền thống - nơi hẹn hò lứa đôi. Đặc biệt, tại các làng nghề, các di sản được lưu giữ qua đôi bàn tay khéo léo của những người thợ. Từ gốm, lụa, mây tre đan, sơn mài đến nhiều nghề thủ công khác, mỗi sản phẩm đều mang câu chuyện về vùng đất, kỹ nghệ và con người. Những chất liệu ấy trở thành nguồn cảm hứng đối thoại của nghệ thuật đương đại với di sản truyền thống trên sân khấu.

Từ giọt nước, sự sống bắt đầu. Từ dòng sông, làng quê hình thành. Trong làng có nghề, có những người thợ ngày ngày làm việc bằng đôi tay, giữ lại những kỹ nghệ tưởng chừng có thể biến mất theo thời gian.

Bởi vậy, làng nghề là một trong những chất liệu quan trọng của tác phẩm.

Gốm, lụa, mây tre đan, sơn mài và nhiều nghề thủ công truyền thống không chỉ được nhìn như những sản phẩm để trưng bày. Đằng sau mỗi món đồ là một vùng đất, một kỹ thuật, một đời người và cả ký ức của cộng đồng.

Có những người thợ dành cả cuộc đời để làm đi làm lại một công đoạn tưởng như đơn giản. Nhưng chính sự bền bỉ ấy đã giúp một nghề tồn tại qua nhiều thế hệ.

Khi đưa những chất liệu ấy lên sân khấu, “Những lớp phù sa” không cố gắng phục dựng một Bắc Bộ xưa cũ. Tác phẩm đặt truyền thống vào cuộc đối thoại với nghệ thuật đương đại, để những giá trị quen thuộc được nhìn bằng một ngôn ngữ mới.

Với ý tưởng gốc của NS ƯT Cao Ngọc Ánh, “Những lớp phù sa” quy tụ ê-kíp sáng tạo có kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật, trong đó nổi bật là NSND Trần Ly Ly và nhạc sĩ Đạt Kìm.

NSND Trần Ly Ly là một trong những gương mặt nổi bật của nghệ thuật múa đương đại Việt Nam. Bà từng đảm nhận nhiều vai trò từ nghệ sĩ múa, biên đạo, giảng viên đến quản lý nghệ thuật và ghi dấu qua nhiều chương trình quy mô lớn. Đặc biệt, bà là Tổng đạo diễn Lễ khai mạc và Lễ bế mạc SEA Games 31, hai chương trình quy mô quốc gia có sự kết hợp giữa nghệ thuật, văn hóa và công nghệ trình diễn. Với “Những lớp phù sa”, NSND Trần Ly Ly tiếp tục phát huy thế mạnh trong việc chuyển hóa chất liệu dân gian, di sản văn hoá Việt Nam thành ngôn ngữ sân khấu mang tính đương đại.

Đạo diễn âm nhạc, nhạc sĩ Đạt Kìm là nghệ sĩ gắn bó với âm nhạc dân tộc, từng tham gia và đảm nhiệm vai trò Giám đốc âm nhạc tại nhiều chương trình, festival lớn như Festival Bạc Liêu – 100 năm Dạ cổ hoài lang, Festival Cà phê Buôn Ma Thuột, Festival Hoa Đà Lạt, Festival Hang động Quảng Bình, Festival Trầm hương Nha Trang…

Sự kết hợp giữa tư duy sân khấu đương đại của NSND Trần Ly Ly và sự “lên đồng” trong âm nhạc dân tộc của Đạt Kìm đã tạo nên một tác phẩm nghệ thuật thú vị, mãn nhãn, nơi chất liệu truyền thống được phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.

Ngoài ra, tác phẩm còn có sự kết hợp của Tiến sĩ Vũ Tiến Dũng, Tiến sĩ - nghệ nhân hầu đồng Nguyễn Đức Hiền.

Không phải những biểu tượng quá lớn lao, tác phẩm lựa chọn bắt đầu từ đất và nước, từ làng quê, làng nghề, những câu hát và ký ức của những con người bình dị. Tác phẩm dùng múa dân gian đương đại là ngôn ngữ biểu đạt chính, kết hợp với hát ru, xẩm , hát văn và âm nhạc truyền thống. Sự chuyển động của hình thể , âm nhạc, ánh sáng, hình ảnh và công nghệ cùng tham gia dẫn dắt câu chuyện. “Những lớp phù sa” hướng tới khán giả Việt Nam và du khách quốc tế, đặc biệt mong muốn tạo thêm một trải nghiệm văn hóa dành cho những người đến Hà Nội.

Với công chúng trong nước, chương trình mang đến một góc nhìn mới về những chất liệu quen thuộc của văn hóa Bắc Bộ. Với du khách quốc tế, dòng sông Hồng, làng nghề, âm nhạc dân gian và nghệ thuật thị giác tạo thành một câu chuyện có thể tiếp cận ngay cả khi không hiểu tiếng Việt.

Có lẽ điều đáng nói nhất về “Những lớp phù sa” không nằm ở việc tác phẩm kể lại bao nhiêu câu chuyện về văn hóa Việt, mà ở câu hỏi nó để lại. Một giọt nước có thể nhỏ bé. Một hạt phù sa cũng rất nhỏ bé. Nhưng qua thời gian, hàng triệu giọt nước tạo thành dòng sông, hàng triệu hạt phù sa tạo nên đất đai. Văn hóa cũng được tạo nên như thế – từ những điều nhỏ bé được con người kiên nhẫn giữ gìn, trao truyền và làm mới. Và mỗi thế hệ lại đứng trước một lựa chọn: sẽ để những lớp phù sa ấy trôi đi, hay tiếp tục bồi đắp thêm một lớp mới cho văn hóa Việt Nam?