Khơi dậy nội lực, đổi thay vùng cao
Nghệ An có hơn 80% diện tích là đồi núi với gần 550.000 đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Vì vậy, công tác dân tộc và phát triển miền núi luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong chiến lược phát triển của tỉnh.
Những năm gần đây, đặc biệt giai đoạn 2021-2025, các chương trình mục tiêu quốc gia đã tạo động lực mạnh mẽ cho khu vực miền Tây xứ Nghệ. Với tổng nguồn lực hơn 5.179 tỷ đồng, hàng loạt công trình hạ tầng thiết yếu được đầu tư đồng bộ, từng bước thay đổi diện mạo vùng cao.
Các tuyến giao thông liên xã, liên bản được cứng hóa; điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế được nâng cấp; nhiều công trình dân sinh được đưa vào sử dụng, góp phần cải thiện rõ rệt điều kiện sống của người dân. Đến nay, toàn vùng đã có 395 công trình dân sinh phát huy hiệu quả, nhiều khu tái định cư được xây dựng, giúp người dân ổn định cuộc sống, nhất là tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai.
Song song với đầu tư hạ tầng, công tác bảo vệ và phát triển rừng tiếp tục được chú trọng. Hơn 304.000 ha rừng được quản lý, bảo vệ, tạo sinh kế ổn định cho người dân thông qua các mô hình kinh tế dưới tán rừng. Nhờ các chính sách hỗ trợ thiết thực, thu nhập bình quân đầu người vùng dân tộc thiểu số tăng gần 3 lần, đạt khoảng 38,4 triệu đồng/năm vào năm 2024; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân trên 3%/năm.
Không chỉ thay đổi về diện mạo, điều quan trọng hơn là sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy sản xuất của người dân vùng cao. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp, đồng bào đã mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát triển kinh tế hàng hóa.
Nhiều mô hình kinh tế hiệu quả được hình thành, từ chăn nuôi gia súc, gia cầm đến trồng rừng sản xuất, cây dược liệu, mang lại nguồn thu ổn định. Có những mô hình cho thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. “Trước đây gia đình chủ yếu sản xuất phụ thuộc tự nhiên, cuộc sống thiếu thốn quanh năm. Sau khi được tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật, gia đình mạnh dạn phát triển chăn nuôi gà hàng hóa. Nay mỗi lứa gà cho lợi nhuận từ 25-35 triệu đồng, đời sống đã ổn định và khấm khá hơn nhiều”, chị Ngân Thị Nhung (trú xã Quế Phong) chia sẻ.
Giáo dục tiếp tục được xác định là giải pháp căn cơ trong phát triển vùng dân tộc thiểu số. Hiện toàn tỉnh có 8 trường phổ thông dân tộc nội trú và 51 trường bán trú, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ. Chất lượng giáo dục không ngừng được nâng lên với tỷ lệ tốt nghiệp THPT đạt từ 95-100%, tỷ lệ học sinh trúng tuyển đại học trên 90%. Nhiều học sinh dân tộc thiểu số đạt thành tích cao trong học tập và được tuyên dương, khen thưởng.
Cùng với phát triển kinh tế, công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cũng được quan tâm. Các lễ hội truyền thống, làn điệu dân ca, nghề thủ công được phục dựng, gìn giữ; nhiều mô hình du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa bước đầu phát huy hiệu quả.
Bước vào giai đoạn 2026-2030, Nghệ An tiếp tục xác định vùng dân tộc thiểu số và miền núi là địa bàn trọng điểm cần ưu tiên phát triển. Theo Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Vi Văn Sơn, tỉnh sẽ tiếp tục tập trung phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng.
Gỡ điểm nghẽn để tăng tốc phát triển
Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển miền Tây Nghệ An hiện nay là Chương trình đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội khu vực miền Tây với tổng nguồn vốn hơn 1.958 tỷ đồng. Đây là nguồn lực đặc biệt quan trọng, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với vùng còn nhiều khó khăn của tỉnh. Từ nguồn lực này, 18 dự án hạ tầng trọng điểm đang được triển khai, tập trung vào giao thông, y tế, giáo dục và các công trình dân sinh.
Dự án cầu Đức Sơn bắc qua sông Lam, kết nối hai bờ xã Vĩnh Tường và xã Anh Sơn, là dự án có quy mô vốn lớn nhất trong chương trình với tổng mức đầu tư 300 tỷ đồng. Dự án được khởi công từ tháng 12/2025.
Không chỉ riêng cầu Đức Sơn, tiến độ một số dự án thuộc chương trình đang gặp khó do ảnh hưởng của thiên tai, địa hình miền núi phức tạp và thiếu hụt nhân công có tay nghề. Việc vận chuyển vật liệu khó khăn, nhiều dự án phải vừa thi công vừa bảo đảm hoạt động của trường học, bệnh viện nên thời gian triển khai bị kéo dài.
Trước thực tế đó, các chủ đầu tư đang tập trung cao độ để đẩy nhanh tiến độ thi công và giải ngân vốn. Ban Quản lý dự án công trình giao thông Nghệ An cam kết hoàn thành cầu Đức Sơn trước ngày 30/6/2027.
Trong lĩnh vực y tế, 3 dự án lớn gồm Bệnh viện Đa khoa khu vực Tây Nam, Trung tâm Y tế Kỳ Sơn và Trung tâm Y tế Quế Phong cũng đang được tăng tốc triển khai với tổng vốn hàng trăm tỷ đồng.
Ở lĩnh vực giáo dục, 6 dự án trường học với tổng mức đầu tư hàng chục tỷ đồng đã đồng loạt khởi công đầu năm 2026. Các công trình được kỳ vọng sẽ hoàn thành trước năm học mới 2026-2027.
Để đẩy nhanh tiến độ các công trình, ông Phùng Thành Vinh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu các chủ đầu tư và nhà thầu phải xây dựng kế hoạch thi công cụ thể theo từng tuần, từng tháng; siết chặt tiến độ và nâng cao trách nhiệm trong quá trình thực hiện.
Tinh thần chung được tỉnh quán triệt là phải nhanh chóng đưa nguồn vốn đầu tư thành các công trình cụ thể để người dân sớm được thụ hưởng, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội miền Tây Nghệ An.
Từ những bản làng còn nhiều khó khăn, hôm nay miền Tây xứ Nghệ đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ. Hành trình ấy không chỉ là kết quả của các chủ trương, chính sách đúng đắn mà còn là minh chứng cho tinh thần đoàn kết, ý chí vươn lên của đồng bào các dân tộc. Với nền tảng đang được tạo dựng, miền Tây Nghệ An đang tiếp tục khơi dậy khát vọng phát triển, hướng tới mục tiêu xây dựng những xã miền núi ngày càng giàu đẹp, văn minh và phát triển bền vững.
