Hàng trăm điểm sạt lở mới, nhiều nơi ở Cần Thơ ‘báo động đỏ’

Khi rừng phòng hộ không còn

Những ngày đầu tháng 8, đứng trên tuyến đê ven sông Hậu ở xã Cù Lao Dung, TP. Cần Thơ, phía trước không còn là dải rừng phòng hộ dày hàng chục mét như nhiều năm trước.

Sóng từ cửa biển Trần Đề đánh thẳng vào thân đê.

Ông Nguyễn Văn Lỳ, người sinh ra và lớn lên ở Cù Lao Dung, chỉ tay ra phía ngoài đê. Nơi từng có đai rừng phòng hộ nay chỉ còn mặt nước. Những đợt sóng lớn kết hợp triều cường liên tục đánh vào chân đê, để lại những vết sạt lở ngày một rõ hơn.

“Trước đây còn rừng ở phía ngoài nên đỡ. Bây giờ rừng gần như không còn, sóng đánh thẳng vào đê nên ai cũng lo”, ông Lỳ nói.

Đai rừng phòng hộ bị sóng đánh cuốn đi gần hết, tuyến đê trở nên mong manh hơn trước những đợt triều cường.

Đoạn đê xung yếu dài khoảng 2km tại ấp Nguyễn Tăng đang chịu tác động trực tiếp của sóng từ cửa biển. Trước đây, 21 hộ dân từng sống phía ngoài đê. Sạt lở ngày một nghiêm trọng, họ đã được vận động di dời vào phía trong để bảo đảm an toàn.

Trên mặt đê, tiếng máy móc vang lên không ngừng. Các tổ thi công chia nhau làm 3 ca, 4 kíp, bám theo con nước để gia cố những vị trí xung yếu nhất.

“Chúng tôi làm ngày làm đêm theo con nước. Điểm nào trọng yếu nhất thì tập trung ưu tiên làm trước”, ông Đỗ Văn Quân, đại diện đơn vị thi công, nói.

Trong khi công nhân chạy đua gia cố thân đê, chính quyền địa phương cũng duy trì lực lượng kiểm tra, trực tại các vị trí nguy hiểm.

Ông Nguyễn Văn Đắc, Phó Chủ tịch UBND xã Cù Lao Dung, cho biết địa phương phân công lực lượng theo dõi thường xuyên. Nếu sạt lở gia tăng, ảnh hưởng đến thân đê thì phải xử lý ngay. Các phương tiện, nhất là xe trọng tải lớn, cũng bị hạn chế đi qua khu vực này.

TP. Cần Thơ đã công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai tại khu vực sạt lở ấp Nguyễn Tăng để tập trung bảo vệ an toàn cho khoảng 900 hộ dân phía trong đê.

Nhưng câu chuyện không chỉ xảy ra ở Cù Lao Dung.

Xuôi xuống khu vực Vĩnh Châu, sóng biển cũng đang ăn sâu vào bờ. UBND TP. Cần Thơ mới đây ban bố tình huống khẩn cấp sạt lở nguy hiểm tại đoạn bờ biển qua xã Lai Hòa và phường Vĩnh Phước.

Cuối năm ngoái, sóng biển đã đánh sạt phần mái đê dài khoảng 100m. Thành phố phải chi ngân sách khắc phục tạm thời. Tuy nhiên, những dải rừng phòng hộ còn lại ngày càng mỏng, trong khi sóng biển vẫn tiếp tục xói lở.

Nếu không được gia cố kịp thời, rừng phòng hộ phía ngoài có thể bị cuốn đi hết. Khi đó, thân đê biển sẽ trực tiếp hứng sóng.

Phía trong đê là khu dân cư, những vùng nuôi tôm công nghệ cao và nhiều công trình hạ tầng.

Đường làng sụp xuống từng ngày

Rời khu vực sát biển, vào sâu trong đất liền, sạt lở vẫn tiếp tục bám theo những con sông.

Tại phường Thới An Đông, nhiều đoạn đường ven sông Trà Nóc đã không còn nguyên vẹn. Có nơi mặt đường bị sụt xuống, chênh lệch giữa nền đường cũ và phần được người dân đắp tạm tới vài chục centimet.

Ông Bùi Văn Hiệp, 70 tuổi, sống ở khu vực 2, phường Thới An Đông, đã chứng kiến bờ sông thay đổi từng năm.

Khoảng 10 năm trước, sạt lở bắt đầu xuất hiện. Ban đầu chỉ là những điểm nhỏ. Nhưng vài năm trở lại đây, bờ sông cứ lùi dần vào trong.

“Đoạn đường này bên cao bên thấp, chênh nhau cũng 50-60cm. Bên cao là nền đường cũ, bên thấp là do sạt lở, sụt lún nên người dân phải đắp lại để đi tạm. Người đi đường phải né xuống mé dưới, còn nhà tôi muốn chạy xe vô phải leo mé trên”, ông Hiệp nói.

Phần nền đường còn lại cũng không khiến ông yên tâm. Ông phải lấy cây, đá kê tạm để tiếp tục đi lại.

Dọc sông Trà Nóc, không ít gia đình đang tự xoay xở theo cách tương tự.

Bà Nguyễn Thị Hằng, 59 tuổi, ở khu vực 1, cho biết trước đây bờ sông cũng từng sạt lở nhưng chưa nghiêm trọng như hiện nay. Khi phần đường trước nhà liên tục sụp xuống, gia đình bà phải bỏ hơn 50 triệu đồng để gia cố tạm, cố giữ sạt lở không tiến sát vào căn nhà đang ở.

Con đường bị sạt khiến sinh hoạt của người dân đảo lộn.

Mỗi đợt triều cường, nhiều người phải đi làm, đi học theo con nước. Nước lên quá cao thì phải chờ, chuyện trễ học, trễ làm đã trở nên quen thuộc.

Đêm xuống mới là lúc nhiều gia đình bên sông thấp thỏm nhất.

Sạt lở thường xảy ra vào ban đêm. Chỉ một tiếng động lạ từ phía bờ sông cũng đủ khiến người dân giật mình tỉnh giấc. Không ai biết phần đất phía sau nhà sẽ sụp xuống vào lúc nào.

Lãnh đạo UBND phường Thới An Đông cho biết nhiều điểm sạt lở nằm trên các tuyến giao thông phục vụ trực tiếp việc đi lại, sản xuất của người dân. Có đoạn đường hư hỏng nặng, có nơi sạt lở khiến nhà dân gần như bị chia cắt.

Trước mắt, địa phương cắm biển cảnh báo, rào chắn khu vực nguy hiểm và vận động các nguồn lực hỗ trợ làm cầu tạm. Phường cũng kiến nghị thành phố sớm triển khai dự án kè chống sạt lở bờ sông Trà Nóc.

Tại phường Ô Môn, bờ phải sông Ô Môn, đoạn từ đầu vàm sông đến rạch Tầm Vu, dài khoảng 1,2km, cũng đang xuất hiện nhiều điểm sạt lở nguy hiểm.

Bờ sông lở sát vào đường giao thông, nhà cửa. Nhiều công trình như bến đò, chùa, trường học đều nằm trong khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Với những hộ dân sống sát mép sông, nỗi lo lớn nhất không chỉ là con đường bị chia cắt, mà là căn nhà của mình có thể trở thành điểm tiếp theo bị cuốn xuống dòng nước.

Hơn 270 điểm sạt lở chờ vốn khắc phục

Theo thống kê của Sở NN&MT Cần Thơ, từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn thành phố đã xảy ra hơn 270 điểm sạt lở bờ sông, bờ biển, với tổng chiều dài gần 34,5km.

Sạt lở đã kéo sập hoàn toàn 10 căn nhà, ảnh hưởng một phần đến hơn 70 căn khác. Nhiều công trình điện, nước phải di dời, không ít tuyến giao thông nông thôn bị chia cắt.

Từ những tuyến đê cuối sông Hậu đến những con đường ven sông Trà Nóc, Ô Môn, nhiều khu vực đã được công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai.

Nhưng việc khắc phục vẫn là bài toán lớn.

Tổng nhu cầu vốn để gia cố, xử lý các điểm sạt lở được ước tính khoảng 1.620 tỷ đồng. Trong khi đó, Cần Thơ mới bố trí được hơn 47 tỷ đồng để xử lý khẩn cấp 65 điểm.

Gần 210 điểm sạt lở khác vẫn đang chờ nguồn vốn, với nhu cầu kinh phí hơn 1.570 tỷ đồng.

Sở NN&MT Cần Thơ kiến nghị thành phố bố trí gần 1.300 tỷ đồng trong hai năm 2026-2027 để xử lý 8 điểm sạt lở đã công bố tình huống khẩn cấp. Với 199 điểm còn lại, cần hơn 274 tỷ đồng để hỗ trợ các xã, phường ven sông Hậu khắc phục, khôi phục giao thông.

Nhưng ở những nơi sạt lở đang diễn ra từng ngày, người dân không thể chờ đến khi có đủ vốn.

Ở Cù Lao Dung, công nhân vẫn bám đê, làm việc theo con nước. Ở Trà Nóc, người dân vẫn kê đá, đắp đất để giữ lại con đường trước nhà. Và dọc những bờ sông, bờ biển đang sạt lở, mỗi mùa nước lên lại kéo theo thêm một nỗi lo mới.

Bởi ở đó, khoảng cách từ mép đất còn lại đến căn nhà của người dân đôi khi chỉ còn tính bằng vài bước chân.