PV: Thưa Nghệ nhân Mai Thị Trà, trong rất nhiều loài hoa gắn liền với đời sống của người Việt, tại sao hoa sen lại luôn giữ một vị trí đặc biệt, mang tính đại diện cốt lõi đối với đời sống văn hóa, tâm linh và tinh thần của người Việt ta đến như vậy ạ?
Thuở nhỏ cho đến tận bây giờ, tôi và có lẽ là bất cứ người con nước Việt nào cũng đều thuộc lòng mấy câu ca dao mộc mạc: “Trong đầm gì đẹp bằng sen/Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng/Nhị vàng bông trắng lá sen/Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.”
Chừng mấy câu ca dao thôi đã gói trọn lý do vì sao hoa sen lại giữ vị trí độc tôn trong lòng người Việt. Dù mọc lên từ nơi bùn nhơ nhưng sen lại mọc thẳng, thoát lên trên hoàn cảnh sống để nở ra hoa vừa đẹp, vừa tỏa hương thơm ngát.
Đối với Phật giáo, hoa sen là hiện thân cho hình ảnh một bậc tu sĩ hay một con người dẫu ở giữa cõi nhân gian đầy phiền não và khổ đau nhưng lại biết tự thân vươn lên tỏa sáng. Con người như sen, giữ trọn giá trị đạo đức, nhân phẩm và khí chất của mình.
Sen có cái hay là sen thanh sạch đến độ không vướng bụi trần, cũng chẳng bị loài ong bướm bám đậu làm mất đi tính nguyên bản. Dẫu cho sen là loài hoa mau tàn nhưng chính sự hữu hạn, ngắn ngủi ấy lại càng làm tăng thêm cái giá trị quý giá của sen.
PV: Như Nghệ nhân vừa chia sẻ, sen không chỉ gắn với đời sống tâm linh, nghệ thuật hội họa mà còn hiện diện rất rõ trong đời sống thường nhật. Từ góc độ của một người gìn giữ ẩm thực Việt nói chung và ẩm thực Huế nói riêng, bà đánh giá thế nào về sự độc đáo của nguyên liệu sen khi biến hóa từ chốn cung đình xưa ra đến đời sống đại chúng ngày nay?
Cây sen với người Việt mình không chỉ để ngắm nhìn hay dâng cúng. Từ xa xưa, sen đã đi sâu vào đời sống ẩm thực của mọi tầng lớp, từ đời sống dân dã cho đến chốn cung đình.
Cái độc đáo nhất của cây sen chính là tính hữu dụng toàn diện. Tôi thấy hiếm có loài cây nào mà trời đất ban tặng cho sự vẹn toàn như sen: từ lá, hoa, hạt, tâm sen, ngó sen... tất thảy các bộ phận đều có ích và có thể chế biến thành thực phẩm.
PV: Việc đưa ẩm thực lên phục vụ trên khoang máy bay luôn có những tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng khắt khe. Theo góc nhìn chuyên gia, việc Vietnam Airlines chọn các thành phần của sen để làm thực đơn phục vụ hành khách có những điểm thuận lợi và sự độc đáo gì, thưa bà?
Tôi thấy việc Vietnam Airlines đưa sen vào thực đơn trên máy bay là một lựa chọn rất khéo và có một điểm cực kỳ thuận lợi. Các nguyên liệu từ sen, tiêu biểu như hạt sen, có một đặc tính rất hay là không dễ bị hư hỏng, ôi thiu hay biến chất giống như các loại nguyên liệu tươi sống khác. Nhờ vậy, món ăn khi phục vụ trên máy bay vẫn giữ trọn vẹn được độ tươi ngon và hương vị mộc mạc nguyên bản.
Về mặt hương vị, các món ăn từ sen được đưa lên khoang máy bay chính là sự giao thoa tuyệt vời giữa yếu tố truyền thống văn hóa và nét cách tân hiện đại. Hãng đã rất tinh tế khi chế biến ra cả những món mặn, món ngọt độc đáo từ sen để tiếp đãi thực khách. Hương vị của sen vốn thanh tao, dịu nhẹ, không nồng gắt, nó mang lại sự nhẹ nhàng, thư thái cho hành khách khi phải di chuyển trên các chuyến bay đường, đặc biệt là các chuyến bay dài.
PV: Biểu tượng của Vietnam Airlines là hình ảnh Bông Sen Vàng. Và Hãng đã có sự biến đổi hình ảnh biểu tượng thành một thực đơn theo mùa mang tên "Chạm Sen", theo bà, bà đánh giá như thế nào về ý nghĩa của bước đi này dưới góc độ văn hóa?
Tôi cho rằng đây là một ý tưởng vô cùng sáng tạo và đi rất đúng hướng. Là người luôn trăn trở về văn hóa ẩm thực, tôi luôn nghĩ rằng phát triển du lịch văn hóa thông qua ẩm thực là con đường bền vững và đúng đắn nhất. Nước mình có quá nhiều món ăn ngon nhưng lâu nay cái thiếu của chúng ta chính là một "câu chuyện".
Việc đưa thực đơn sen lên khoang Thương gia chính là cách Vietnam Airlines tinh tế kể một câu chuyện văn hóa có chiều sâu bằng ngôn ngữ ẩm thực. Bạn bè quốc tế, trước khi máy bay hạ cánh xuống dải đất hình chữ S, đã được chạm vào, được thấu hiểu cốt cách Việt qua sen.
Chính điều đó khiến họ thêm hiểu, thêm yêu và ấn tượng với bản sắc văn hóa của nước mình ngay từ những phút giây đầu tiên.
PV: Thông qua thực đơn Chạm Sen, có thể thấy rõ nỗ lực bền bỉ của Vietnam Airlines trong việc đồng hành cùng các nghệ nhân để phát triển văn hóa Việt gắn liền với hàng không. Bà kỳ vọng gì vào nỗ lực này, đặc biệt là giá trị cảm xúc mà nó mang lại cho những người con xa xứ mỗi khi trở về quê hương và cảm giác bản địa đối với bạn bè quốc tế?
Nỗ lực này của Vietnam Airlines thực sự rất đáng trân trọng. Đây là một cách làm duy mỹ để đưa truyền thống văn hóa ẩm thực Việt lan tỏa khắp mọi miền đất nước và từ đất nước mình lan tỏa ra khắp thế giới. Sen là một nguyên liệu vừa độc đáo, vừa đặc biệt để chúng ta giới thiệu ẩm thực truyền thống ra quốc tế.
Nhưng giá trị lớn nhất của thực đơn này, theo tôi, không chỉ dừng lại ở việc quảng bá với người nước ngoài mà nó còn mang một giá trị nhân văn, một giá trị cảm xúc rất lớn đối với người Việt mình. Chúng ta mong rằng hành khách trên các chuyến bay khi thưởng thức món ăn từ sen sẽ cảm thấy hài lòng.
Và đặc biệt, đối với những người con Việt Nam xa xứ lâu ngày, ngay khi bước chân lên máy bay để trở về, được nếm lại hương vị sen truyền thống, họ sẽ gặp lại những ký ức, nếp sống và nếp nhà thân thương.
PV: Xin cảm ơn bà.
