Nơi ở đầu tiên của Bác trong những ngày đầu về Hà Nội
Cùng gia đình đến 48 Hàng Ngang trong kỳ nghỉ lễ, Ngô Hoàng Khánh Huy - sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Hà Nội - cho biết: "Điều em thích là ở đây vẫn còn những căn phòng, bàn ghế và nhiều đồ dùng cũ. Nhìn những thứ đó, em dễ hình dung hơn Bác Hồ đã sống và làm việc, soạn bản Tuyên ngôn độc lập như thế nào".
Ở hành lang tầng hai, nhóm sinh viên Học viện Báo chí đang chia nhau ghi âm để thực hiện một podcast về Quốc khánh 2/9. Đại diện nhóm cho biết các bạn chủ động chọn 48 Hàng Ngang bởi muốn tìm chất liệu lịch sử ngay tại nơi sự kiện diễn ra, đồng thời ghi lại âm thanh thực tế cho sản phẩm.
Theo đại diện Ban Quản lý di tích và danh thắng Hà Nội, lượng khách tới các di tích lịch sử tăng cao trong những ngày nghỉ lễ. Tại 48 Hàng Ngang, trung bình mỗi ngày có khoảng 1.000 lượt khách, trong đó đa phần là người trẻ.
Đầu thập niên 1940, số 48 Hàng Ngang là hiệu Phúc Lợi, một hãng buôn tơ lụa, vải vóc lớn của Hà Nội. Chủ nhân là nhà tư sản Trịnh Văn Bô và vợ, bà Hoàng Thị Minh Hồ.
Quy mô của ngôi nhà phần nào phản ánh sự phát đạt của hiệu buôn. Nhà hình ống, sâu khoảng 70 m nhưng đặc biệt có hai mặt phố. Mặt chính tại 48 Hàng Ngang rộng khoảng 6 m, phía sau thông sang số 35 Hàng Cân với mặt tiền rộng khoảng 10 m. Toàn bộ công trình được chia thành ba khối nhà, mỗi khối ba tầng.
Giữa các khối nhà là những khoảng giếng trời lớn. Hành lang và ban công chạy quanh khoảng sân, vừa kết nối các không gian vừa để lấy ánh sáng. Ở khoảng sân sau vẫn còn miệng giếng nước cũ.
Chính cấu trúc rộng, sâu và có hai lối ra vào đã góp phần khiến ngôi nhà trở thành địa điểm phù hợp cho hoạt động bí mật vào thời điểm đặc biệt của năm 1945.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, ngôi nhà trở thành nơi làm việc của Thường vụ Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây cũng là nơi đầu tiên Người ở trong những ngày đầu trở về Hà Nội.
Căn phòng chứng kiến Tuyên ngôn Độc lập ra đời
Gian ngoài cùng phía mặt phố Hàng Ngang là phòng khách lớn, thường được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thường vụ Trung ương Đảng sử dụng để tiếp khách. Chiếc bàn dài, các bộ sofa và tủ gỗ vẫn được lưu giữ tại đây.
Cũng tại tầng hai của ngôi nhà, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã soạn thảo bản Tuyên ngôn Độc lập.
Theo TS. Nguyễn Doãn Văn - Giám đốc Ban quản lý di tích danh thắng Hà Nội - ngày 25/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Tân Trào về Hà Nội. Tại 48 Hàng Ngang, Người bắt tay vào soạn thảo Tuyên ngôn Độc lập và cùng các đồng chí trong Thường vụ Trung ương trao đổi, góp ý cho bản dự thảo.
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, bản Tuyên ngôn được đọc trước quốc dân, tuyên bố sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Đây cũng là một trong những lý do 48 Hàng Ngang trở thành điểm đến được nhiều người lựa chọn trong dịp 2/9. Trải qua nhiều thăng trầm cùng lịch sử, đến nay kiến trúc của ngôi nhà 48 Hàng Ngang hầu như vẫn được lưu giữ nguyên vẹn.
Gia đình chủ hiệu Phúc Lợi và hơn 5.000 lượng vàng
Ông Trịnh Văn Bô và bà Hoàng Thị Minh Hồ là những nhà tư sản nổi tiếng của Hà Nội trước Cách mạng Tháng Tám. Gia đình kinh doanh tơ lụa với thương hiệu Phúc Lợi và sở hữu căn nhà tại khu phố thương mại sầm uất bậc nhất Thủ đô.
Theo TS. Nguyễn Doãn Văn, vợ chồng ông Trịnh Văn Bô đã nhiều lần đóng góp tài chính cho cách mạng. Tổng số vàng gia đình ủng hộ, trong đó có đóng góp cho Quỹ Độc lập và Tuần lễ Vàng, được ghi nhận là 5.147 lượng vàng.
Trong thời điểm chính quyền cách mạng non trẻ đứng trước hàng loạt khó khăn về tài chính, nguồn lực của giới công thương Hà Nội có ý nghĩa đặc biệt. Gia đình ông bà Trịnh Văn Bô, Hoàng Thị Minh Hồ không chỉ đóng góp tài sản mà còn dành chính ngôi nhà của mình làm nơi hoạt động của các lãnh đạo cách mạng. Sau này, gia đình hiến ngôi nhà 48 Hàng Ngang cho Nhà nước để bảo tồn địa điểm lịch sử đặc biệt này.
Từ năm 1970, ngôi nhà này đã được dành làm nơi lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh, đến năm 1979 được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Tầng một của ngôi nhà hiện tại là nơi trưng bày những tư liệu theo chủ đề. Tầng hai, gian phòng ngoài cùng (mặt phố Hàng Ngang) vốn là phòng khách lớn, được Hồ Chủ tịch và Thường vụ Trung ương Đảng dùng làm nơi tiếp khách. Nơi đây còn lưu giữ chiếc bàn dài, các bộ bàn ghế sofa, tủ gỗ… Căn phòng nhỏ nằm kế tiếp phòng khách chính là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi thảo bản Tuyên ngôn Độc lập.
