Gỡ nút thắt về tài chính, vốn, đất đai
Phát biểu tại hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng” do báo Tiền Phong tổ chức ngày 21/7, ông Đào Trọng Cường - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), cho biết sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định phê duyệt Đề án cơ cấu lại Vinachem giai đoạn 2023-2025, tập đoàn đã triển khai đồng bộ việc tái cơ cấu từ công ty mẹ đến các đơn vị thành viên. Đến nay, nhiều mục tiêu của đề án đã hoàn thành, kết quả sản xuất kinh doanh có chuyển biến tích cực, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
Tuy nhiên, theo ông Cường, trong quá trình thực hiện vẫn còn ba nhóm khó khăn lớn là tài chính, vốn và đất đai. Đại diện Vinachem cho biết, đặc thù của ngành hóa chất là nhu cầu vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài. Trong khi đó, doanh nghiệp đang phải đồng thời đầu tư đổi mới công nghệ, đáp ứng yêu cầu về môi trường, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Vì vậy, doanh nghiệp rất cần các cơ chế để huy động nguồn vốn trung và dài hạn ổn định.
Đối với các dự án tồn đọng, lãnh đạo Vinachem thông tin, hiện tập đoàn vẫn đang tập trung xử lý ba dự án lớn gồm Đạm Ninh Bình, Dự án mở rộng Đạm Hà Bắc và DAP số 2 Lào Cai. Song khó khăn chủ yếu hiện nay liên quan đến đàm phán hợp đồng EPC, quyết toán dự án và xử lý các tồn tại về tài chính.
Đại diện Vinachem đề nghị sớm quy hoạch, bố trí quỹ đất và có cơ chế ưu đãi để hình thành các khu công nghiệp chuyên ngành hóa chất.
“Đây là giải pháp có ý nghĩa chiến lược, không chỉ giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư lâu dài mà còn hình thành hệ sinh thái sản xuất khép kín từ nguyên liệu đến tiêu thụ sản phẩm, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và công nghiệp hỗ trợ, đồng thời giải quyết đồng bộ các yêu cầu về môi trường, an toàn hóa chất và ứng cứu sự cố”, ông Đào Trọng Cường - Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Vinachem kiến nghị.
Lãnh đạo Vinachem cho biết, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và phát huy vai trò doanh nghiệp Nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, tập đoàn đã xây dựng Chiến lược phát triển đến năm 2030, trong đó tập trung phát triển năm lĩnh vực chiến lược gồm hóa chất tinh khiết phục vụ ngành bán dẫn; pin lưu trữ năng lượng; vật liệu mới, đặc biệt là cao su kỹ thuật; khai thác, chế biến sâu khoáng sản apatit gắn với chuỗi phân bón; và hóa dược.
“Chúng tôi cũng kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục cụ thể hóa các chiến lược phát triển ngành hóa chất, hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực và tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước nhằm hình thành chuỗi giá trị, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm”, ông Cường cho hay.
Tăng quyền tự chủ để doanh nghiệp phát huy vai trò dẫn dắt
Ông Nguyễn Vũ Hoan - Thành viên HĐTV Tổng công ty Lương thực miền Bắc (Vinafood 1), cho biết đến hết năm 2025, tổng công ty đã hoàn thành Đề án cơ cấu lại theo kế hoạch. Tuy nhiên, việc cổ phần hóa và thoái vốn tại các đơn vị thành viên vẫn gặp nhiều khó khăn.
Theo ông Hoan, ngành lương thực có biên lợi nhuận thấp, trong khi nhiều doanh nghiệp thành viên chỉ có vốn điều lệ vài tỷ đồng nên khó thu hút nhà đầu tư. Một số doanh nghiệp phụ trợ như bao bì, dịch vụ lương thực có lợi nhuận chỉ vài chục triệu đồng mỗi năm, thậm chí chỉ đủ duy trì hoạt động. Vì vậy, dù đã nhiều lần tổ chức bán vốn, doanh nghiệp vẫn không tìm được nhà đầu tư phù hợp.
Vướng mắc lớn khác là đất đai và tài sản. Sau quá trình sắp xếp lại nhà, đất, nhiều kho bãi, cửa hàng không còn phát huy được lợi thế như trước. Không ít khu đất chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý, ảnh hưởng đến việc định giá doanh nghiệp, vay vốn và triển khai cổ phần hóa.
Bên cạnh đó, các quy định về quản lý vốn Nhà nước, đất đai, đầu tư và doanh nghiệp còn chồng chéo, thường xuyên thay đổi, gây khó cho quá trình cơ cấu lại.
Từ thực tiễn trên, lãnh đạo Vinafood 1 kiến nghị tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật; đẩy nhanh xử lý hồ sơ nhà, đất để giải phóng nguồn lực; đa dạng hóa phương thức thoái vốn và cho phép tái cơ cấu tài sản trước khi bán vốn nhằm nâng cao sức hấp dẫn của doanh nghiệp.
Ông Hoan cũng đề nghị tăng phân cấp cho Hội đồng thành viên, gắn với cơ chế hậu kiểm và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm. Theo ông Hoan, tiêu chí đánh giá doanh nghiệp Nhà nước cần coi trọng hiệu quả sử dụng vốn, năng suất lao động, đổi mới sáng tạo và đóng góp cho tăng trưởng, thay vì chủ yếu dựa vào lợi nhuận.
Ông Trần Công Hòa - Thành viên HĐTV Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), cho rằng tái cơ cấu doanh nghiệp hạ tầng cần tập trung vào ba trụ cột: nâng cao năng lực tài chính, đổi mới quản trị và hoàn thiện thể chế nội bộ.
Theo ông Hòa, vốn chủ sở hữu quyết định khả năng huy động nguồn lực và triển khai các dự án lớn. Trước đây, vốn chủ sở hữu của VEC chỉ khoảng 11.000 tỷ đồng, hạn chế khả năng tham gia các dự án mới. Đến năm 2025, con số này đã tăng lên gần 40.000 tỷ đồng, tạo nền tảng để doanh nghiệp triển khai các dự án cao tốc trọng điểm.
Bên cạnh tăng vốn, VEC tiếp tục rà soát mô hình quản trị, hoàn thiện quy chế, quy trình điều hành và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong nội bộ.
Ông Hòa đánh giá các quy định mới về quản lý và đầu tư vốn Nhà nước đã mở rộng quyền chủ động cho doanh nghiệp, đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và phân quyền, tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp trong tổ chức thực hiện.
